Nhắc đến NSND Xuân Bắc (sinh năm 1976), khán giả sẽ nghĩ ngay đến một nghệ sĩ quốc dân đa tài của làng giải trí Việt. Đó là một anh Núi gai góc trên màn ảnh nhỏ, một Nam Tào sắc sảo đêm Giao thừa hay một MC hoạt ngôn luôn mang lại tiếng cười. Đằng sau sự thành công trên màn ảnh, học vấn của Xuân Bắc cũng ấn tượng không kém.
Sau khi hoàn thành bậc phổ thông, anh từng thi đỗ 4 trường đại học. Trong đó, nam nghệ sĩ đỗ Á khoa Đại học Văn hóa Hà Nội. Ban đầu, Xuân Bắc đã chuẩn bị nhập học ngành văn hóa theo giấy gọi đầu tiên. Tuy nhiên, ngay trước ngày lên đường, giấy báo trúng tuyển từ Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội mới được chuyển tới. Nghe theo tiếng gọi đam mê, anh quyết định rẽ hướng sang con đường nghệ thuật chuyên nghiệp và tốt nghiệp cử nhân diễn viên vào năm 1998.
Quyết định này cũng mở ra hành trình gắn bó lâu dài với sân khấu và màn ảnh. Sau khi tốt nghiệp, Xuân Bắc về công tác tại Nhà hát Kịch Việt Nam. Cùng thời gian này, anh bắt đầu xây dựng sự nghiệp diễn xuất, từng bước trở thành gương mặt được khán giả truyền hình yêu mến.
Những năm đầu làm nghề, Xuân Bắc góp mặt trong các bộ phim như 12A và 4H, Chuyện Nhà Mộc và Sóng Ở Đáy Sông. Trong đó, Chuyện Nhà Mộc giúp khán giả nhìn thấy nét duyên diễn xuất của nam nghệ sĩ qua nhân vật Cường, chàng trai ở quê có tính cách hồn nhiên nhưng cũng không ít lần khiến người xem bật cười bởi sự ích kỷ rất đời thường.
Đến vai Núi trong Sóng Ở Đáy Sông, Xuân Bắc mới thực sự tạo ấn tượng sâu đậm trong lòng khán giả. Đó cũng có thể nói là một trong những vai diễn để đời của anh. Khi tham gia tác phẩm, Xuân Bắc mới ngoài 20 tuổi. Sau hơn hai thập kỷ, Sóng Ở Đáy Sông vẫn được nhắc lại như một bộ phim truyền hình tiêu biểu của màn ảnh Việt giai đoạn đầu những năm 2000.
Sau khi tạo dựng được chỗ đứng trong nghề, Xuân Bắc mở rộng hoạt động nghệ thuật với nhiều vai trò khác nhau. Anh không chỉ diễn kịch, đóng phim mà còn tham gia các chương trình hài, làm MC và trở thành gương mặt quen thuộc với khán giả Việt. Đặc biệt, vai Nam Tào trong Gặp Nhau Cuối Năm - Táo Quân đã trở thành dấu ấn gắn liền với tên tuổi Xuân Bắc.
Trên màn ảnh, Xuân Bắc cũng tiếp tục góp mặt trong những tác phẩm như Con Đường Sáng, Hai Phía Chân Trời, Thăng Bằng,... Mỗi bộ phim mang đến một màu sắc khác nhau, cho thấy hành trình hoạt động nghệ thuật không chỉ giới hạn ở những vai diễn hài vốn đã quen thuộc với khán giả.
Giữa lịch trình làm nghề bận rộn, nam nghệ sĩ vẫn dành thời gian nâng cao trình độ chuyên môn. Năm 2011, Xuân Bắc nhận bằng Thạc sĩ chuyên ngành Nghệ thuật học. Sau đó, Xuân Bắc còn tiếp tục học đạo diễn tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội. Năm 2016, anh tốt nghiệp ngành Đạo diễn và được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam. Trước đó vào năm 2015, Xuân Bắc được trao danh hiệu NSƯT.
Sau hơn ba thập kỷ hoạt động nghệ thuật, Xuân Bắc đã xây dựng được dấu ấn riêng trong đời sống văn hóa đại chúng. Không chỉ được nhớ đến qua những bộ phim truyền hình, các chương trình chương trình như Đuổi Hình Bắt Chữ, Hỏi Xoáy Đáp Xoay, Ơn Giời Cậu Đây Rồi hay Vua Tiếng Việt... cũng ghi đậm dấu ấn của nam nghệ sĩ. Đến năm 2023, Xuân Bắc được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, ghi nhận những đóng góp trong quá trình hoạt động nghệ thuật.
Tháng 10/2024, Xuân Bắc được bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Đến nay, dù không còn xuất hiện dày đặc trên màn ảnh như trước, nam nghệ sĩ vẫn là gương mặt quen thuộc với công chúng, đồng thời tiếp tục đảm nhận những trọng trách trong việc quản lý và phát triển nghệ thuật biểu diễn Việt Nam.
Mộng Du
