Theo thông tin từ Cục Bảo tồn New Zealand (DOC), đàn cá voi hoa tiêu được phát hiện mắc cạn tại khu vực bờ biển Ngawi, gần làng Cape Palliser, ở cực Nam đảo Bắc của New Zealand, ngay sau 8h sáng thứ Năm (giờ địa phương).
Thời điểm đó, ít nhất 20 con cá voi đã dạt vào bờ, trong đó chỉ có 4 con còn sống. Tổ chức bảo tồn sinh vật biển Project Jonah New Zealand cho biết đơn vị này đã phối hợp với DOC và cộng đồng người Māori địa phương để kiểm tra tình trạng sức khỏe của những con cá voi còn sống, đồng thời chuẩn bị phương án đưa chúng trở lại biển khi thủy triều lên.
Ảnh: Getty
Tuy nhiên, hy vọng cứu sống những con cá voi này đã không thành hiện thực. Trong bản cập nhật chiều thứ Sáu (giờ địa phương), DOC xác nhận tổng cộng 43 con cá voi được phát hiện mắc cạn dọc bờ biển từ Ngawi đến Mangatoetoe. Đáng tiếc, không con nào được cho là còn sống.
Theo Project Jonah, nhiều con cá voi đã chết trước khi được phát hiện. Những cá thể còn sống cũng lần lượt chết trong ngày, dù người dân địa phương và lực lượng cứu hộ đã nỗ lực hỗ trợ.
"Đây là một sự việc khó khăn và gây đau lòng cho những người tham gia ứng cứu", tổ chức này cho biết, đồng thời gửi lời cảm ơn những người dân có mặt đầu tiên tại hiện trường, cố gắng giữ cho những con cá voi còn sống được mát mẻ và thoải mái nhất có thể.
DOC hiện phối hợp với cộng đồng người Māori để tổ chức chôn cất những con cá voi. Trong văn hóa Māori, cá voi được xem là báu vật và có giá trị di sản đặc biệt.
Project Jonah cho biết khu vực bờ biển phía Nam đảo Bắc thường xuyên phải hứng chịu những đợt sóng mạnh từ eo biển Cook. Địa hình bãi biển với lớp sỏi rời, nhiều đá sắc nhọn cùng vị trí hẻo lánh khiến công tác ứng cứu trở nên đặc biệt khó khăn.
Hiện tượng mắc cạn hàng loạt vẫn là bí ẩn
Ngư dân Andrew Sim mô tả vụ việc là "rất đáng buồn". Chia sẻ với đài RNZ, ông cho biết đã gắn bó với vùng biển này hơn 40 năm và từng chứng kiến nhiều vụ cá voi mắc cạn, nhưng chưa bao giờ thấy cá voi hoa tiêu dạt vào bờ tại đây.
"Thật kỳ lạ khi chúng lại vào khu vực này. Thành thật mà nói, chẳng có lý do gì rõ ràng cả. Có lẽ chỉ là vận rủi", ông Sim nói.
Theo DOC, cá voi hoa tiêu là loài thường xuyên xảy ra hiện tượng mắc cạn hàng loạt. Tuy nhiên, nguyên nhân chính xác dẫn đến hiện tượng này vẫn chưa được giới khoa học làm rõ.
Giáo sư Ian L. Boyd, chuyên gia sinh học tại Đại học St Andrews (Scotland), đồng thời là cựu cố vấn khoa học trưởng của Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Anh, cho biết hiện tượng mắc cạn hàng loạt thường xảy ra ở những loài có tập tính xã hội cao. Nhiều khả năng toàn bộ hoặc một phần đàn cá voi cùng mắc cạn trong một thời điểm.
Ảnh: Getty
Theo ông, hiện tượng này thường xuất hiện tại những khu vực có địa hình bờ biển thoải, nơi mực nước nông dần về phía bờ. Một đàn cá voi có thể mất phương hướng rồi bị mắc kẹt khi thủy triều rút. Tuy nhiên, đây có thể chỉ là một phần trong chuỗi nguyên nhân phức tạp hơn.
DOC cũng đưa ra giả thuyết rằng tập tính sống theo đàn khiến cá voi hoa tiêu có xu hướng đi theo và hỗ trợ đồng loại. Khi một cá thể mất phương hướng, những con khác có thể bơi theo để giúp đỡ, dẫn đến nhiều con cùng mắc cạn.
Một giả thuyết được đánh giá có khả năng cao là hệ thống định vị bằng tiếng vang (echolocation) của cá voi không hoạt động hiệu quả trong vùng nước nông, có địa hình đáy biển thoai thoải. Điều này có thể khiến chúng khó xác định phương hướng và khoảng cách tới bờ.
Hiện New Zealand đang bước vào mùa hè. Đây cũng là thời điểm cá voi thường di chuyển gần bờ để tìm kiếm những nguồn thức ăn phổ biến, đồng thời là giai đoạn ghi nhận nhiều vụ mắc cạn hàng loạt nhất.
Vụ mắc cạn lớn nhất từng được ghi nhận tại New Zealand xảy ra ở quần đảo Chatham vào năm 1918, với ước tính khoảng 1.000 con cá voi.
Những năm gần đây, khu vực châu Đại Dương liên tiếp ghi nhận các vụ cá voi mắc cạn quy mô lớn. Tháng 10/2022, khoảng 500 con cá voi hoa tiêu chết trong các vụ mắc cạn tại những hòn đảo xa xôi của New Zealand, gần khu vực có nhiều cá mập.
Tháng 2/2025, hơn 150 con cá voi dạt vào bờ biển Tasmania (Australia). Toàn bộ số cá voi này sau đó đều chết hoặc phải được an tử. Đây là vụ mắc cạn hàng loạt đầu tiên của loài vật này tại Tasmania trong vòng 50 năm. Trước đó, vào năm 2024, khoảng 160 con cá voi hoa tiêu mắc cạn ngoài khơi Tây Australia. Dù phần lớn đàn cá voi đã được đưa trở lại biển, 28 con vẫn không thể sống sót.
Nguồn: CNN
Phạm Trang
