Vừa qua, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) ban hành Công văn số 6981/BVHTTDL-TCCB ngày 23/10/2026, triển khai Quyết định số 2361/QĐ-BVHTTDL ngày 9/9/2026 về Kế hoạch xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân (NSND), Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) lần thứ 11. Theo đó, lộ trình xem xét, trao tặng danh hiệu sẽ kéo dài gần trọn năm 2027.
Thông tin này thu hút sự quan tâm của công chúng, đồng thời gợi nhắc trường hợp đặc biệt của vợ chồng nghệ sĩ Nguyễn Anh Dũng và Phương Thanh. Đây là cặp vợ chồng duy nhất trong lịch sử xét tặng danh hiệu NSND tại Việt Nam mà cả hai đều được truy tặng danh hiệu sau khi qua đời.
Cố NSND Phương Thanh sinh năm 1956 tại Phú Thọ. Bà tốt nghiệp khóa 2 Trường Sân khấu Điện ảnh sau đó về đầu quân cho Đoàn Kịch điện ảnh, Hãng phim truyện Việt Nam.
Nhắc tới cố nghệ sĩ Phương Thanh, khán giả sẽ khó có thể quên hình ảnh người phụ nữ mang vẻ đẹp Á Đông mặn mà với đôi mắt sáng và khuôn miệng luôn tươi tắn như đang mỉm cười. Bà từng góp mặt trong hàng loạt bộ phim kinh điển: Mưa trên thành phố, Những đứa con, Kỷ niệm đồi trăng, Tội lỗi cuối cùng…
Bà từng nhận giải thưởng Nữ diễn viên chính xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 5 nhờ vai diễn Hiền “cá sấu” phim Tội lỗi cuối cùng. Với nét diễn tự nhiên, linh hoạt, Phương Thanh để lại sự nghiệp đồ sộ với 50 vai diễn phim điện ảnh và khoảng 100 vai diễn phim truyền hình.
Cũng từ nghiệp diễn xuất, NSND Phương Thanh bén duyên với NSND Anh Dũng. Hai nghệ sĩ gặp gỡ khi cùng tham gia bộ phim Kỷ niệm đồi trăng (1986). Trong phim, Phương Thanh vào vai cô công nhân Kiều Oanh trong sáng, mơ mộng, còn Anh Dũng hóa thân thành Lê Quang Hòa - chàng công nhân yêu văn nghệ, thích chơi guitar.
Cả hai vợ chồng nghệ sĩ Phương Thanh và Anh Dũng đều được truy tặng danh hiệu NSND sau khi qua đời. Đây là trường hợp duy nhất trong lịch sử các lần xét tặng NSND, NSƯT tại Việt Nam từ trước đến nay.
Nghệ sĩ Anh Dũng sinh năm 1951, thuộc lứa diễn viên khóa 2 của Trường Sân khấu Việt Nam (nay là Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội) từ năm 1968 đến 1971. Ông là một trong những diễn viên kịch xuất sắc của nền kịch nói nước nhà với hàng trăm vai diễn trong các vở sân khấu kinh điển.
Có thể kể đến các tác phẩm như: "Đâu có giặc là ta cứ đi", "Matsu - Kẻ sống ngoài vòng pháp luật", "Hồn Trương Ba da hàng thịt", "Người cha thô bạo"…
Ngoài ra, ông còn để lại dấu ấn qua các phim: "Cô gái trên sông", "Kỷ niệm đồi trăng", "Hoa cỏ may", "Vệt nắng cuối trời", "Người Hà Nội", "Thế mới là cuộc đời"…
Bên cạnh diễn xuất, nghệ sĩ Nguyễn Anh Dũng còn đam mê làm đạo diễn sân khấu và điện ảnh. Ông đã đạo diễn bộ phim 4 tập "Những người bạn học" cho Đài Truyền hình Hà Nội (nay là Báo và Phát thanh Truyền hình Hà Nội).
Sau khi rời vị trí Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam, ông chuyển công tác về Cục Nghệ thuật Biểu diễn (Bộ VHTTDL) năm 2009.
Tháng 2.2009, nghệ sĩ Phương Thanh qua đời sau 5 ngày hôn mê sâu do tai biến mạch máu não.
Sau khi tổ chức xong tang lễ của Phương Thanh, các nghệ sĩ thuộc lớp diễn viên khóa 2 của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội đã cùng nhau ký tên vào lá đơn đề nghị truy tặng danh hiệu NSND cho Phương Thanh.
Đến năm 2011, tức 2 năm sau khi nữ nghệ sĩ qua đời, Phương Thanh đã được truy tặng danh hiệu NSND. Thời điểm đó, nghệ sĩ Anh Dũng đã thay vợ đến nhận bằng phong tặng danh hiệu.
Vào tháng 4.2015, nghệ sĩ Anh Dũng cũng ra đi sau một thời gian lâm bệnh.
Khi nghệ sĩ Anh Dũng đang hôn mê trên giường bệnh, Nhà hát Kịch Việt Nam đã phối hợp với gia đình làm hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu NSND cho ông.
Nam nghệ sĩ đã được truy tặng danh hiệu NSND trong năm 2015, không lâu sau ngày ông qua đời.
Lê Na (Theo Dân trí, Lao động)
