Theo thông tin tại Họp báo cung cấp thông tin về các vấn đề kinh tế- xã hội trên địa bàn TP.HCM ngày 12/11/2026, TP.HCM xác định số hóa di sản văn hóa không chỉ phục vụ lưu trữ, tư liệu hóa mà còn phải gắn với khai thác, giới thiệu và phát huy giá trị trong thực tiễn. Việc phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch trên nền tảng số phải bảo đảm tính nguyên gốc, xác thực của di sản, không chạy theo mục tiêu doanh thu mà làm biến dạng các giá trị lịch sử, văn hóa.
Tăng cường ứng dụng công nghệ vào công tác bảo tồn và quản lý di sản
Theo định hướng của TP.HCM, số hóa di sản là một phương thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa mới không chỉ nhằm lưu trữ, tư liệu hóa mà còn phải gắn với việc khai thác, giới thiệu và phát huy giá trị di sản trong thực tiễn. Quá trình khai thác phải tuân thủ nguyên tắc bảo tồn giá trị nguyên gốc, bảo đảm tính xác thực và tôn trọng ý nghĩa lịch sử, văn hóa của di sản; công nghệ là công cụ hỗ trợ quảng bá, trải nghiệm, không thay thế hoặc làm sai lệch giá trị di sản.
TP.HCM định hướng tăng cường ứng dụng công nghệ vào công tác bảo tồn và quản lý di sản. Trong đó, công nghệ quét 3D, xây dựng cơ sở dữ liệu số, số hóa hình ảnh, tư liệu, bản đồ, hiện vật và không gian kiến trúc di tích được chú trọng triển khai. Các dữ liệu sau khi số hóa sẽ được chuẩn hóa, lưu trữ và quản lý thống nhất, phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn, tu bổ và đối chiếu hiện trạng di sản qua các thời kỳ.
Trên cơ sở nguồn dữ liệu này, TP.HCM khuyến khích phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch như bảo tàng, triển lãm trực tuyến, không gian trải nghiệm di sản trên nền tảng số; ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) để tái hiện không gian, sự kiện và bối cảnh lịch sử tại các di tích.
Cùng với đó là các hệ thống thuyết minh tự động, bản đồ số, tuyến tham quan di sản và sản phẩm du lịch văn hóa tương tác. Dữ liệu di sản cũng có thể được khai thác để xây dựng phim tư liệu, nội dung giáo dục, xuất bản phẩm và các sản phẩm sáng tạo dựa trên chất liệu văn hóa. Việc phát triển các sản phẩm này cần gắn với câu chuyện lịch sử và giá trị văn hóa đặc trưng của từng di tích, qua đó góp phần nâng cao trải nghiệm của người dân và du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ.
TP.HCM khuyến khích phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch như bảo tàng, triển lãm trực tuyến, không gian trải nghiệm di sản trên nền tảng số. (Ảnh: Cổng TTĐT Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch)
Lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa
Song song với khai thác dữ liệu số, TP.HCM đặt yêu cầu kiểm soát hoạt động phát huy giá trị di sản, bảo đảm không thương mại hóa hoặc làm biến dạng di sản. Theo đó, mọi nội dung số hóa, tái hiện và thuyết minh phải được nghiên cứu, kiểm chứng về lịch sử, văn hóa và có sự tham gia thẩm định của các cơ quan chuyên môn, chuyên gia.
Các hoạt động khai thác không được gây ảnh hưởng đến cảnh quan, kiến trúc, hiện trạng và những yếu tố gốc cấu thành di tích. Việc tổ chức dịch vụ, du lịch tại di tích phải phù hợp với tính chất, không gian và ý nghĩa của di sản; không chạy theo mục tiêu doanh thu mà làm ảnh hưởng đến tính trang nghiêm, tôn nghiêm của địa điểm.
TP.HCM cũng khuyến khích sử dụng nguồn thu hợp pháp từ hoạt động khai thác di sản để tái đầu tư cho công tác bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị di sản. Đồng thời, bảo đảm quyền tiếp cận, khai thác dữ liệu di sản của cộng đồng theo quy định, không để hoạt động thương mại hạn chế quyền tiếp cận di sản của người dân.
Đặc biệt, vai trò của cộng đồng được chú trọng trong quá trình số hóa và khai thác di sản. Nghệ nhân, người thực hành di sản, nhà nghiên cứu và cộng đồng dân cư được khuyến khích tham gia cung cấp tư liệu, xây dựng nội dung giới thiệu, truyền dạy và phát triển các sản phẩm văn hóa gắn với di sản. Qua đó, góp phần bảo đảm tính chân thực của thông tin, duy trì bản sắc văn hóa và tạo điều kiện để cộng đồng được hưởng lợi chính đáng từ hoạt động phát huy giá trị di sản.
Với định hướng này, TP.HCM xác định lấy bảo tồn làm nền tảng, giá trị nguyên gốc của di sản làm cốt lõi, công nghệ làm công cụ và cộng đồng làm chủ thể. Việc khai thác di sản hướng đến lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa, phục vụ nhu cầu thụ hưởng văn hóa của Nhân dân và phát triển du lịch bền vững, không đánh đổi giá trị di sản để lấy lợi ích kinh tế trước mắt.
