Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đã phơi bày một thực tế không thể phủ nhận: Trong các cuộc chiến tranh hiện đại cường độ cao — nơi tên lửa tầm xa và máy bay không người lái (UAV) trở thành vũ khí định đoạt cuộc chơi — thì năng lực phòng không chính là "yết hầu" quyết định sự sinh tồn.
Xung đột hiện nay, với đỉnh điểm là vụ ám sát Lãnh đạo Tối cao Iran, đang xoay quanh cuộc chiến giành quyền kiểm soát bầu trời. Các bên hoặc nỗ lực vô hiệu hóa hệ thống phòng không đối phương để mở đường cho không quân oanh tạc, hoặc phải dựa vào những "lá chắn" này để bảo vệ các căn cứ chiến lược trước những đòn trả đũa tàn khốc.
Phía Mỹ và Israel xác nhận các đợt không kích vừa qua nhắm thẳng vào mạng lưới phòng không và các trận địa tên lửa của Iran. Ở chiều ngược lại, lực lượng Mỹ và các đồng minh trong khu vực cũng phải huy động tối đa các hệ thống đánh chặn đa tầng để chống đỡ hỏa lực phản công từ phía Tehran.
Điển hình như tại Kuwait, nơi đặt Căn cứ Không quân Ali Al Salem có quân đội Mỹ đồn trú, báo cáo hôm Chủ nhật cho thấy quốc gia này đã phải hứng chịu tới 97 tên lửa hành trình và 283 máy bay không người lái. Để bẻ gãy một đợt tấn công với mật độ dày đặc như vậy, một kho dự trữ tên lửa đánh chặn dồi dào là điều kiện tiên quyết.
Khi "lá chắn" bị xuyên thủng
Hôm thứ Bảy, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố các cuộc tấn công vào Iran nhằm mục tiêu "vô hiệu hóa bộ máy an ninh của chính quyền Tehran". Các mục tiêu ưu tiên là những nơi "gây ra mối đe dọa tức thời", bao gồm năng lực phòng không, các bệ phóng tên lửa, drone và các sân bay quân sự của Iran.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) thậm chí còn khẳng định đã "xóa sổ phần lớn hệ thống phòng không tại miền Tây và miền Trung Iran", đồng thời tuyên bố đang "mở đường để thiết lập ưu thế tuyệt đối trên bầu trời Tehran". Chỉ riêng trong ngày thứ Bảy, Israel đã điều động khoảng 200 chiến đấu cơ, trút hàng trăm quả bom xuống hơn 500 mục tiêu chiến lược.
Thực tế cho thấy, việc thiếu hụt năng lực phòng không sẽ đẩy một quốc gia vào tình thế cực kỳ nguy hiểm trong một cuộc chiến tầm xa. Nó tạo ra một "bầu trời mở" cho phép không quân và đạn dược của đối phương tự do tiếp cận các mục tiêu trọng yếu, từ các cơ sở quân sự cho đến đội ngũ lãnh đạo cấp cao. Những tổn thất nặng nề của Iran trong những ngày qua là minh chứng rõ nhất cho lỗ hổng này.
Tầm quan trọng của phòng không trong cuộc đấu tên lửa
Đối với Mỹ và các đồng minh, hệ thống phòng không đã trở thành "vị cứu tinh" trong cuối tuần qua. CENTCOM cho biết họ đã đánh chặn thành công hàng trăm tên lửa và drone từ phía Iran mà không chịu bất kỳ thương vong nào.
Chia sẻ với Business Insider, một quan chức Mỹ tiết lộ các hệ thống tên lửa đất đối không MIM-104 Patriot và các tổ hợp phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) đã đóng vai trò nòng cốt bảo vệ Trung Đông. Bên cạnh đó, các tên lửa đánh chặn từ tàu chiến và tiêm kích cũng được huy động tối đa, tương tự như các kịch bản đối phó với hỏa lực quy mô lớn trước đây.
Các quốc gia lân cận như Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Bahrain cũng báo cáo đã đánh chặn thành công phần lớn tên lửa của Iran, có những thời điểm tiêu diệt hoàn toàn các đợt tấn công sóng tầng. Dù các chi tiết cụ thể vẫn đang được cập nhật, nhưng thiệt hại về người và của được ghi nhận là rất thấp so với kịch bản nếu các đòn tấn công này lọt lưới.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là giai đoạn khởi đầu. Với kho tên lửa khổng lồ và quyết tâm trả đũa của Iran, áp lực lên các kho dự trữ tên lửa đánh chặn của phe liên minh sẽ là cực kỳ khủng khiếp.
Cuộc chiến này một lần nữa khẳng định: Trong chiến tranh hiện đại, nếu không có một hệ thống phòng không vững chắc, thất bại là điều khó tránh khỏi. Đây là một hình thái chiến tranh hoàn toàn khác biệt so với các chiến dịch chống khủng bố hay dẹp loạn mà Mỹ đã theo đuổi suốt nhiều thập kỷ qua.
Thách thức từ các đối thủ lớn
Không chỉ Iran, cả Nga và Trung Quốc đều đang sở hữu và không ngừng mở rộng các kho tên lửa chiến lược. Phương Tây từ lâu đã nhận thức được điều này, nhưng cuộc chiến tại Ukraine mới thực sự là "hồi chuông cảnh tỉnh".
Tại đây, Nga liên tục dội hỏa lực hỗn hợp tên lửa và drone xuống các thành phố mỗi đêm. Ukraine, trong nỗ lực bảo vệ bầu trời, đã tiêu tốn tới gần 100 triệu USD tên lửa đánh chặn chỉ trong một đợt tấn công duy nhất.
Sau một thời gian dài để năng lực phòng không bị mai một, các nước NATO hiện đang đổ những khoản đầu tư khổng lồ vào lĩnh vực này. Lãnh đạo NATO đã cam kết tăng gấp 5 lần năng lực phòng không toàn liên minh. Các tập đoàn quốc phòng lớn đang đẩy mạnh sản xuất, trong khi nhiều hệ thống mới đang được nghiên cứu. Thậm chí, Tổng thống Donald Trump cũng từng đề cập đến kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ "Vòm Vàng" (Golden Dome) để bảo vệ nước Mỹ trước các mối đe dọa từ Nga và Trung Quốc.
Tuy nhiên, việc chế tạo các hệ thống phòng không và tên lửa đánh chặn không chỉ đắt đỏ mà còn cực kỳ tốn thời gian. Ngành công nghiệp quốc phòng đang hụt hơi trước nhu cầu tăng đột biến.
Mick Ryan, cựu Thiếu tướng quân đội Úc và là nhà chiến lược quân sự, cảnh báo rằng sự căng thẳng về nguồn cung có thể dẫn đến những hệ lụy dây chuyền. Ông nhận định: "Tên lửa Patriot là cứu cánh cho Ukraine, nhưng hiện chúng lại đang bị hút sạch về Trung Đông". Ông cho rằng Nga sẽ tận dụng "lỗ hổng năng lực tạm thời" của Ukraine trong lúc Mỹ đang phải dồn toàn lực cho mặt trận Iran.
Cuối cùng, Mỹ đối mặt với bài toán nan giải: Duy trì vị thế phòng thủ đồng thời tại cả Châu Âu, Thái Bình Dương và Trung Đông. Ông Ryan cảnh báo việc tập trung quá mức tài sản phòng thủ tại Trung Đông có thể làm suy yếu khả năng răn đe tại Thái Bình Dương: "Mỗi tàu sân bay tại vùng Vịnh, mỗi phi đội tại Châu Âu hay mỗi hệ thống phòng không tại Trung Đông đều đồng nghĩa với việc Mỹ mất đi một phần nguồn lực để kiềm chế sự bành trướng của Trung Quốc".
Quốc Vinh (Theo Business Insider)
