Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong vài năm trở lại đây đang làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và phát triển sự nghiệp. Từ những công cụ hỗ trợ viết nội dung, thiết kế hình ảnh như ChatGPT, Midjourney đến các phần mềm có thể xử lý dữ liệu phức tạp, lập trình hay chăm sóc khách hàng tự động, AI ngày càng hiện diện sâu vào mọi ngóc ngách của đời sống.
Điều này khiến không ít phụ huynh và học sinh lo lắng rằng liệu ngành học được lựa chọn hôm nay có còn phù hợp sau 3-5 năm đại học, khi công nghệ tiếp tục phát triển với tốc độ chóng mặt?
AI thay đổi công việc nhanh hơn, nhưng không đồng nghĩa với việc con người bị thay thế
Nỗi lo mất việc vì AI không phải không có cơ sở. Thực tế cho thấy nhiều công việc mang tính lặp lại, quy trình hóa đang dần được tự động hóa. Nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng AI để hỗ trợ xử lý dữ liệu, chăm sóc khách hàng, sáng tạo nội dung hay tối ưu vận hành, giúp giảm thời gian và chi phí.
Tuy nhiên, nhìn ở góc độ rộng hơn, lịch sử phát triển công nghệ cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghiệp đều khiến một số nghề nghiệp thay đổi hoặc biến mất, đồng thời tạo ra những vị trí việc làm hoàn toàn mới. Điều khác biệt nằm ở chỗ tốc độ thay đổi hiện nay diễn ra nhanh hơn trước rất nhiều. Nếu như trước đây một ngành nghề có thể duy trì ổn định trong nhiều thập kỷ, thì hiện nay các kỹ năng chuyên môn có thể liên tục được cập nhật chỉ trong vài năm.
Chính vì vậy, thách thức lớn nhất với người trẻ không hẳn là AI sẽ lấy mất việc làm, mà là khả năng thích nghi với những thay đổi liên tục của thị trường lao động. Một ngành học có thể vẫn tồn tại trong tương lai, nhưng yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và cách làm việc có thể đã khác hoàn toàn so với hiện tại.
Do đó, việc lựa chọn ngành học vẫn rất quan trọng, song điều quyết định cơ hội nghề nghiệp lâu dài không chỉ nằm ở tên ngành trên tấm bằng. Trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, người có khả năng học hỏi nhanh, chủ động cập nhật kiến thức mới và sẵn sàng thích nghi với môi trường làm việc mới sẽ có nhiều lợi thế hơn trên thị trường lao động.
Năng lực thích ứng đang trở thành “tấm vé” quan trọng của người học trong thời đại mới
Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tìm kiếm ứng viên có nền tảng chuyên môn vững vàng, thì ngày nay nhiều nhà tuyển dụng còn đánh giá cao khả năng giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm và năng lực sử dụng công nghệ. Thay vì chỉ biết những gì đã được học trên giảng đường, người lao động được kỳ vọng có thể liên tục học hỏi và thích ứng với các công cụ mới xuất hiện trong công việc.
Xu hướng này cũng đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong giáo dục đại học. Nhiều cơ sở đào tạo không còn tập trung hoàn toàn vào việc truyền đạt kiến thức lý thuyết mà chuyển dần sang mô hình học tập theo dự án, tăng cường thực hành, kết nối doanh nghiệp và đưa công nghệ vào quá trình đào tạo.
Trong bối cảnh đó, nhiều trường đại học đã bắt đầu đổi mới chương trình đào tạo theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường lao động. Sinh viên được khuyến khích tham gia các dự án thực tế, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp từ sớm và làm quen với các công cụ công nghệ ngay trong quá trình học.
Nắm bắt xu hướng này, Trường Đại học Trưng Vương đang tái cấu trúc chương trình theo hướng xóa bỏ ranh giới giữa giảng đường và thực tế. Tại đây, phương pháp project-based learning (học tập qua dự án) không chỉ là khẩu hiệu mà được hiện thực hóa qua việc sinh viên tham gia trực tiếp vào các dự án của doanh nghiệp ngay từ những học kỳ đầu tiên.
Việc làm quen với các công cụ công nghệ và quy trình vận hành số hóa giúp sinh viên không bị ngợp khi bước chân vào thị trường lao động. Theo đại diện nhà trường, mục tiêu cuối cùng là trang bị cho người trẻ một “tư duy mở” - thứ vũ khí duy nhất không thể bị thay thế bởi bất kỳ trí tuệ nhân tạo nào. Đây cũng là những yếu tố được nhiều doanh nghiệp đánh giá cao trong bối cảnh thị trường lao động đang liên tục dịch chuyển.
AI đang làm thay đổi cách con người làm việc, nhưng không phải là dấu chấm hết cho cơ hội nghề nghiệp của thế hệ trẻ. Trong một thế giới mà công nghệ liên tục tiến về phía trước, điều quan trọng không còn là tìm kiếm một ngành học an toàn tuyệt đối, mà là lựa chọn môi trường giúp người học xây dựng tư duy học tập suốt đời và khả năng thích nghi trước mọi biến động.
Nhật Linh
