Khi nào hưng cảm cần sự can thiệp của bác sỹ chuyên khoa tâm thần

Hưng cảm là gì?

Hưng cảm thường gặp trong rối loạn lưỡng cực và có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến: Công việc, học tập, các mối quan hệ gia đình, xã hội, hành vi và khả năng kiểm soát cảm xúc, sức khỏe tinh thần và thể chất. Người bệnh có thể: Nói nhanh, suy nghĩ nhanh, dễ cáu gắt, kích động, ngủ rất ít nhưng không thấy mệt, tăng hoạt động liên tục, tự tin thái quá, tiêu tiền hoặc hành động thiếu kiểm soát.

Hưng cảm khiến người mắc phải có cảm giác hưng phấn, nhiều năng lượng nên có thể kéo theo tình trạng khó ngủ, thèm ăn, hoạt động thể chất mạnh…Tuy nhiên, ngay trước hoặc ngay sau khoảng thời gian này, họ có thể cảm thấy trầm buồn và u uất trở lại.

Các triệu chứng thường gặp bao gồm: Dễ bị phân tâm, ảo thanh, ảo giác, suy nghĩ nhiều, ý tưởng nảy ra liên tục. Một số rối loạn khác như thèm ăn, ăn nhiều, ăn nhanh ít cảm thấy buồn ngủ, thường chỉ ngủ vài giờ mỗi ngày. Thích khẳng định bản thân, ưa khoe khoang, hống hách, cái tôi cao.

Có những người bỗng trở nên nói rất nhiều, hoạt động liên tục, ngủ rất ít nhưng vẫn cảm thấy tràn đầy năng lượng. Họ tự tin quá mức, dễ kích động, tiêu tiền không kiểm soát hoặc đưa ra những quyết định bốc đồng, nguy hiểm. Nhiều người nghĩ đó chỉ là “tính cách”, là “đang vui”, “đang có động lực”. Nhưng thực tế, đó có thể là dấu hiệu của hưng cảm – một rối loạn tâm thần cần được phát hiện và điều trị sớm.

Khi nào hưng cảm cần sự can thiệp của bác sỹ

Mức độ biểu hiện của hưng cảm có thể khác nhau. Ở mức độ nhẹ hơn, người bệnh có thể tăng hoạt động, nói nhiều, giảm nhu cầu ngủ và trở nên tự tin hơn nhưng chức năng chưa suy giảm nghiêm trọng. Khi hưng cảm rõ, các triệu chứng trở nên dai dẳng, ảnh hưởng đáng kể đến công việc, học tập và các mối quan hệ; người bệnh có thể có hành vi bốc đồng hoặc nguy hiểm. Trong những trường hợp nặng, có thể xuất hiện các triệu chứng loạn thần như hoang tưởng hoặc ảo giác và cần được đánh giá, điều trị chuyên khoa.

Những người mắc hưng cảm thường có các biểu hiện:

1. Thay đổi cảm xúc (Tâm trạng):

Phấn khích quá mức: Cảm thấy vô cùng hạnh phúc, phấn khởi hoặc "lên đỉnh" một cách bất thường, không tương ứng với hoàn cảnh thực tế.

Cáu kỉnh: Trở nên dễ nổi giận, cáu gắt hoặc thù địch với những người xung quanh, đặc biệt khi bị ai đó cản trở hoặc chất vấn.

2. Thay đổi năng lượng và hành vi:

Giảm nhu cầu ngủ: Ngủ rất ít (ví dụ chỉ 2-3 tiếng/đêm) trong nhiều ngày nhưng vẫn cảm thấy tràn đầy năng lượng và không hề mệt mỏi.

Tăng hoạt động: Luân chuyển liên tục, bồn chồn, không thể ngồi yên, hoặc tham gia đột ngột vào các dự án mới với quy mô lớn một cách thiếu thực tế (như bắt tay vào một công việc kinh doanh không tưởng).

Nói nhiều và nhanh: Nói liên tục, không ngắt quãng, nói rất nhanh và chuyển đề tài một cách bất thường (suy nghĩ bay nhanh), khiến người khác khó theo kịp.

3. Thay đổi trong suy nghĩ:

Hoang tưởng vĩ đại: Có niềm tin phi thực tế về khả năng, tài năng hoặc quyền lực của bản thân. Ví dụ, tin rằng mình có mối liên hệ đặc biệt với người nổi tiếng hoặc có phát minh vĩ đại sẽ thay đổi thế giới.

Dễ bị phân tâm: Không thể tập trung vào bất kỳ việc gì lâu, mọi thứ xung quanh đều có thể khiến bạn thay đổi sự chú ý.

Hành động bồng bột: Đưa ra các quyết định bốc đồng mà không nghĩ đến hậu quả, như mua sắm vô độ, vay nợ khổng lồ, đánh bạc, hoặc có những quan hệ tình dục không an toàn.

Theo thống kê của bệnh viện tâm thần Nghệ An, mỗi năm, đơn vị này tiếp nhận và điều trị cho hàng trăm bệnh nhân có biểu hiện của hưng cảm. Dấu hiệu để nhận biết hưng cảm rất dễ bị nhầm lẫn nên khó phát hiện và nhưng người mắc bệnh khó chấp nhận việc mình bị bệnh dẫn đến việc can thiệp điều trị cũng gặp nhiều khó khăn.

Bác sỹ CKI Trần Đình Ngọc - Trưởng khoa Tâm thần nam Bệnh viện Tâm thần Nghệ An cho biết: “Giai đoạn hưng cảm là một giai đoạn cảm xúc bất thường và dai dẳng, kèm theo tăng hoạt động hoặc năng lượng có mục đích, kéo dài ít nhất 1 tuần và hiện diện hầu hết mỗi ngày. Theo thống kê của WHO có khoảng 0.4 -1% dân số có một giai đoạn hưng cảm. Tại Việt Nam chưa có báo cáo thống kê cụ thể về giai đoạn hưng cảm, tuy nhiên có khoảng 5-10% bệnh nhân tới khám tại các cơ sở chuyên khoa tâm thần với các biểu hiện này. Theo ghi nhận của Bệnh viện tâm thần Nghệ An từ đầu năm cho tới nay có khoảng hơn 100 bệnh nhân vào nhập viện với các biểu hiện của một giai đoạn hưng cảm”.

Những người mắc hội chứng hưng cảm cần nhanh chóng làm dịu bớt cơn hưng cảm bằng cách tiếp xúc, nói chuyện nhẹ nhàng, khéo léo, tế nhị và tránh những lời nói có thể làm kích thích trạng thái hưng cảm. Đối với các trường hợp nặng, người bệnh cần được điều trị, chăm sóc tại các bệnh viện chuyên khoa tâm thần. Để điều trị, bác sĩ có thể kê toa kết hợp với liệu pháp tâm lý. Thuốc có thể gồm thuốc ổn định tâm trạng và thuốc chống loạn thần. Người bệnh cần phải thử nhiều loại thuốc trước khi tìm ra được phác đồ điều trị bệnh phù hợp nhất.

Ngoài ra, bệnh nhân cần phải áp dụng các biện pháp giúp cải thiện hưng cảm khác như: Duy trì chế độ ăn uống cân bằng và đầy đủ dưỡng chất Vận động cơ thể một cách hợp lý giúp để giải tỏa năng lượng. Hạn chế caffeine và tuyệt đối không sử dụng các chất kích thích bất hợp pháp. Tránh các tình huống căng thẳng về cảm xúc, dễ kích động. Tránh thức khuya vì không ngủ đủ giấc có thể sẽ kích hoạt các triệu chứng hưng cảm.

Hưng cảm hay các triệu chứng về sức khỏe tâm lý, tâm thần nếu được thăm khám và điều trị sớm, kịp thời, đúng phác đồ thì bệnh tình sẽ sớm ổn định. Vậy nên, mọi người khi phát hiện mình có một trong những biểu hiện về chứng bệnh tâm lý hãy mạnh dạn đến bệnh viện để được bác sỹ thăm khám, tư vấn để sớm có phương án điều trị phù hợp để sớm chấm dứt tình trạng bệnh, để cuộc sống trở lại bình thường.

T. Thành