Đinh lăng có tên khoa học Polyscias fruticosa (L.) Harms (đồng danh: Panax fruticosum L., Nothopanax fruticosum (L.) Miq., Tieghenopanax fruticosus (L.) R. Vig.), thuộc họ Ngũ gia bì (Araliaceae). Đây là loài cây rất quen thuộc với người Việt, từ lâu được ví như "sâm Nam" nhờ chứa nhiều hoạt chất có giá trị, thường được sử dụng để bồi bổ sức khỏe.
Không chỉ có tác dụng bồi bổ cơ thể, đinh lăng còn được phát hiện có tiềm năng trong hỗ trợ điều trị loãng xương. Kết quả này được công bố trong đề tài "Nghiên cứu tìm kiếm các hợp chất có hoạt tính chống loãng xương từ nguồn tài nguyên thực vật tại một số tỉnh phía Bắc Việt Nam" (mã số KHCBHH.02/19-21) do TS Nguyễn Hải Đăng cùng nhóm nghiên cứu thuộc USTH thực hiện. Đề tài đã được Hội đồng khoa học đánh giá, xếp loại Xuất sắc.
Trong quá trình nghiên cứu, nhóm đã đánh giá hoạt tính chống hình thành tế bào hủy xương trên hơn 200 mẫu cao chiết thực vật cùng 41 hợp chất được phân lập từ các mẫu tiềm năng.
Kết quả cho thấy có tới 74 mẫu cặn chiết, tương đương hơn 30% tổng số mẫu khảo sát, có khả năng ức chế quá trình hình thành tế bào hủy xương do yếu tố RANKL kích thích. Đây được xem là tỷ lệ phát hiện rất cao trong các nghiên cứu sàng lọc hoạt chất từ tự nhiên.
Đáng chú ý, các hợp chất triển vọng được tìm thấy ở ba loài thực vật gồm: Vót vàng nhạt (Viburnum lutescens), Bướm bạc (Mussaenda pubescens) và Đinh lăng (Polyscias fruticosa). Kết quả bước đầu cho thấy những loài cây quen thuộc này có thể chứa các hoạt chất có giá trị trong phòng ngừa và hỗ trợ điều trị loãng xương.
Theo TS Nguyễn Hải Đăng, kết quả nghiên cứu cho thấy nguồn tài nguyên thực vật tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam vẫn còn rất nhiều tiềm năng chưa được khai thác.
"Từ 235 mẫu thử nghiệm, có tới 74 mẫu cho thấy khả năng ức chế sự hình thành tế bào hủy xương. Đây là tỷ lệ phát hiện rất cao, cho thấy triển vọng lớn trong việc tìm kiếm các hợp chất chống loãng xương từ nguồn dược liệu trong nước", ông cho biết.
Tuy nhiên, hiện mới chỉ có 3 trong số 74 mẫu có hoạt tính được lựa chọn để nghiên cứu chuyên sâu về thành phần hóa học và cơ chế tác dụng. Phần lớn các mẫu còn lại vẫn đang chờ được tiếp tục đánh giá.
Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu kỳ vọng có thêm điều kiện để tiếp tục phân lập các hoạt chất mới, đồng thời làm rõ cơ chế tác động của các hợp chất như MP3, VL1 và VL2. Bên cạnh đó, các thử nghiệm trên động vật cũng cần được triển khai nhằm đánh giá hiệu quả và độ an toàn trước khi hướng tới phát triển thuốc điều trị loãng xương trong tương lai.
Không chỉ mang lại giá trị khoa học, đề tài còn ghi nhận nhiều kết quả nổi bật với 5 bài báo quốc tế thuộc danh mục SCIE, 3 bài báo trong nước, 1 đơn đăng ký độc quyền sáng chế, đồng thời góp phần đào tạo 1 thạc sĩ chuyên ngành Hóa học.
Theo các nhà khoa học, việc phát hiện các hợp chất chống loãng xương từ cây thuốc Việt Nam không chỉ góp phần nâng cao giá trị nguồn dược liệu bản địa mà còn mở ra triển vọng phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị và thuốc mới có nguồn gốc tự nhiên, giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu trong tương lai.
Ngọc Minh
