Từ ngày 19/7/2026, một hoạt động tồn tại nhiều thập kỷ trong ngành thời trang chính thức trở thành hành vi vi phạm pháp luật tại châu Âu. Các doanh nghiệp lớn trên toàn EU bị cấm tiêu hủy quần áo, phụ kiện và giày dép không bán được; doanh nghiệp vừa sẽ chịu quy định tương tự từ năm 2030.
Thay vì đưa vào lò đốt hay bãi rác, hàng tồn buộc phải được bán lại, quyên góp, sửa chữa hoặc tái chế. Lệnh cấm nằm trong Quy định Thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (ESPR) và đây là lần đầu tiên một nhóm sản phẩm cụ thể bị tách riêng để áp lệnh cấm cứng, đặt toàn bộ chuỗi cung ứng thời trang, từ các sàn siêu thời trang giá rẻ đến những nhà mốt xa xỉ, vào tình thế phải trả giá pháp lý cho việc sản xuất dư thừa.
Ảnh: Opsengine
Quy mô lãng phí lý giải vì sao dệt may bị chọn làm mục tiêu đầu tiên. Cơ quan Môi trường châu Âu ước tính 4% đến 9% sản phẩm dệt may đưa ra thị trường EU bị tiêu hủy trước khi kịp sử dụng, tức 264.000 đến 594.000 tấn mỗi năm. Riêng Pháp mỗi năm tiêu hủy khoảng 630 triệu euro hàng tồn, còn Đức loại bỏ gần 20 triệu sản phẩm bị trả lại. Với ngành có khối lượng lớn và vòng đời sản phẩm ngắn như thời trang, con số dư thừa là điều gần như được lập trình sẵn trong mô hình.
Khan hiếm là tài sản, tiêu hủy là chi phí để bảo vệ nó
Câu hỏi cốt lõi là vì sao một doanh nghiệp lại tự tay đốt sản phẩm mình vừa bỏ tiền sản xuất. Câu trả lời không nằm ở sự bốc đồng mà ở một phép tính kinh doanh lạnh lùng: với xa xỉ, thứ đắt giá nhất không phải sản phẩm mà là quyền định giá. Nếu một mặt hàng cao cấp đột nhiên tràn ngập thị trường với giá thấp, nó không còn là biểu tượng địa vị; bằng cách tiêu hủy hàng dư thay vì giảm giá, thương hiệu bảo vệ chính nhận thức đó. Kẻ thù trực tiếp là thị trường xám, nơi hàng mùa cũ bị bán tháo qua kênh không chính thức và kéo tụt mặt bằng giá. Người đứng đầu mảng đồng hồ của LVMH, Jean-Claude Biver, từng gọi thị trường xám là "căn bệnh ung thư của ngành". Trong nhiều thập kỷ, đốt hàng rẻ hơn pha loãng thương hiệu, nên các thương hiệu chọn đốt.
Nguồn: Uovo
Burberry là cái tên biến tập quán âm thầm này thành bê bối công khai. Năm 2018, hãng thừa nhận đã đốt khoảng 37 triệu USD quần áo, phụ kiện và nước hoa trong năm 2017 để "bảo vệ thương hiệu", và tổng cộng tiêu hủy 90 triệu bảng hàng hóa chỉ trong năm năm.
Nguồn ảnh: Annaspoka | Getty Images
Trước làn sóng phẫn nộ, hãng tuyên bố dừng ngay việc tiêu hủy và loại bỏ lông thú thật. Trong ngành đồng hồ, tập đoàn Richemont chọn cách kín đáo hơn nhưng quy mô lớn hơn: từ 2016 đến 2018, chủ sở hữu Cartier, Piaget và IWC đã mua lại 481 triệu euro, khoảng 567 triệu USD, đồng hồ tồn từ đối tác bán lẻ rồi tháo rời tái chế, chỉ để chúng không rơi vào thị trường xám. Cú sốc đến từ chiến dịch chống tham nhũng ở Trung Quốc làm bốc hơi nhu cầu tặng đồng hồ đắt tiền, để lại lượng hàng ứ đọng khổng lồ. Và đây không phải đặc quyền của giới thượng lưu: chuỗi bình dân H&M của Thụy Điển bị điều tra phát hiện đã thiêu hủy 60 tấn quần áo kể từ năm 2013. Tiêu hủy hàng tồn là logic vận hành xuyên suốt ngành, chỉ khác nhau ở mức giá và độ kín đáo.
Khi lệnh cấm đẩy chi phí dư thừa lên bảng cân đối
EU không phải nơi khởi xướng. Pháp là quốc gia đầu tiên chạm tới điểm này, cấm tiêu hủy hàng phi thực phẩm không bán được từ năm 2022, buộc doanh nghiệp quyên góp, tái sử dụng hoặc tái chế. Thực tế tại Pháp cho thấy các nhà mốt thích ứng bằng cách siết quản trị chứ không phá giá: bán lại có kiểm soát qua những nền tảng như The RealReal, xả hàng qua website chuyên biệt, bán cho nhân viên, và với đồng hồ là mô hình hàng đã qua sử dụng được chứng nhận kiểu Certified Pre-Owned của Rolex. Như giới chuyên gia được AFP dẫn lời, tâm lý đã đổi, ngành xa xỉ không còn ở trong tâm thế "cứ lãng phí, không bán được thì hủy".
Nguồn ảnh: azernews
Lệnh cấm cũng chừa ngoại lệ, và chính ngoại lệ là nơi cần giám sát. Việc tiêu hủy vẫn được phép với hàng không an toàn, hư hỏng, giả mạo hoặc vi phạm sở hữu trí tuệ, và quy tắc công bố thông tin hằng năm có thể còn khó lách hơn cả lệnh cấm.
Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ được miễn trừ, làm dấy lên lo ngại các tập đoàn lớn có thể định tuyến hàng tồn qua thực thể nhỏ hơn để né quy định. Nhưng hướng đi dài hạn đã rõ: từ năm 2027, ESPR sẽ yêu cầu sản phẩm dệt may gắn Hộ chiếu sản phẩm số, tạo hồ sơ chuẩn hóa để chứng minh một món hàng đã vào kênh bán lại hay tái chế thay vì vào máy hủy.
Ảnh: LV
Xét cho cùng, cấm tiêu hủy chỉ xử lý phần ngọn. Mỗi sản phẩm ế đều mang theo dấu chân tài nguyên đã tiêu tốn, và để đáp ứng nhu cầu dệt may của EU năm 2022, trung bình mỗi người cần tới 323 mét vuông đất, 12 mét khối nước và 523 kilogram nguyên liệu thô. Khi cửa lò đốt đóng lại, chi phí thật của sản xuất thừa không còn biến mất trong khói mà hiện nguyên hình trên bảng cân đối kế toán.
Bài toán vì thế dịch chuyển từ xử lý hàng tồn cho khéo sang dự báo nhu cầu chính xác và kiểm soát chuỗi cung ứng để hàng tồn không sinh ra ngay từ đầu. Tương lai của xa xỉ không phải là tìm một lò đốt sạch hơn, mà là học cách không tạo ra thứ cần đốt.
Nguồn: European Commission/ Yourstory
Dun
