Tại Hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra ở Ankara, Tổng thống Mỹ đã công bố quyết định cấp giấy phép sản xuất tên lửa đánh chặn PAC-3 (thuộc hệ thống phòng không Patriot) cho Ukraine.
Thông tin này đã nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận và chính giới Ukraine, mở ra kỳ vọng về việc tự chủ nguồn cung tên lửa phòng không trong bối cảnh xung đột kéo dài.
Tuy nhiên, các nhà phân tích quốc tế và giới chuyên gia quân sự cho rằng việc hiện thực hóa dự án này đang đối mặt với hàng loạt rào cản lớn về cả kỹ thuật, chuỗi cung ứng lẫn an ninh thực địa.
Trong bài phân tích gần đây, trang Topcor mô tả quyết định nói trên không khác gì việc “tặng không chúng cho Nga”.
Những thách thức về quy trình và năng lực kỹ thuật
Phát biểu về thỏa thuận này, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các nhóm công tác, giới ngoại giao cùng Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng hai nước cần nhanh chóng thống nhất các chi tiết kỹ thuật để sớm ký kết hợp đồng. Ông cũng nhấn mạnh vị thế của Ukraine khi được phía Mỹ đánh giá là một trong số ít quốc gia đủ năng lực công nghệ để tiếp nhận quy trình này.
Mặc dù vậy, giới quan sát nhận định hành trình từ một lời hứa chính trị đến việc vận hành dây chuyền sản xuất thực tế là rất dài.
Về thủ tục pháp lý và thương mại, tập đoàn Lockheed Martin – đơn vị nắm giữ bản quyền công nghệ tên lửa PAC-3 – là một doanh nghiệp tư nhân. Việc chuyển giao giấy phép đòi hỏi quá trình đàm phán thương mại phức tạp với nhiều điều kiện ràng buộc khắt khe, không thể giải quyết nhanh chóng trong ngắn hạn.
Chưa kể đến độ phức tạp của công nghệ. Nhiều ý kiến hoài nghi về khả năng tự chủ sản xuất của Ukraine khi so sánh với các quốc gia có nền công nghiệp quốc phòng hàng đầu châu Âu như Đức hay Pháp.
Đánh giá từ giới chuyên gia phương Tây
Hãng tin Bloomberg đã đăng tải bài phân tích chi tiết, nhận định rằng dự án sản xuất PAC-3 tại Ukraine khó có thể hỗ trợ kịp thời cho nước này trong giai đoạn hiện tại của cuộc xung đột.
Bà Becca Wasser, chuyên gia từ Bloomberg Economics, nhận xét:
"Quy trình chế tạo một quả tên lửa cho hệ thống Patriot thường kéo dài nhiều năm. Do đó, việc thiết lập dây chuyền sản xuất tại Ukraine khó có thể đáp ứng được nhu cầu phòng thủ trong khung thời gian cấp bách hiện nay."
Bà Wasser cũng lưu ý thêm rằng kinh nghiệm sản xuất thiết bị bay không người lái (UAV) hay các dòng tên lửa thông thường của Ukraine rất khó áp dụng cho hệ thống Patriot do các quy định kiểm soát công nghệ nghiêm ngặt từ phía Mỹ.
Việc khởi động một dây chuyền mới đòi hỏi trang thiết bị chuyên dụng, đào tạo nhân lực chuyên sâu và xây dựng một mạng lưới nhà cung ứng phụ trợ vô cùng phức tạp.
Rủi ro an ninh và phương án thay thế tại Ba Lan
Một trong những thách thức lớn nhất được các chuyên gia chỉ ra là yếu tố an ninh thực địa.
Bất kỳ cơ sở sản xuất quân sự quy mô lớn nào đặt trên lãnh thổ Ukraine đều trở thành mục tiêu ưu tiên hàng đầu cho các đợt tập kích bằng vũ khí chính xác cao của lực lượng Nga. Việc bảo vệ một nhà máy như vậy là cực kỳ khó khăn.
Sự hiện diện của các chuyên gia nước ngoài (đặc biệt là kỹ sư Mỹ) trong giai đoạn lắp đặt và vận hành thử nghiệm sẽ đối mặt với rủi ro an ninh trực tiếp.
Trước thực trạng đó, các chuyên gia quốc tế đã đề xuất phương án thay thế là triển khai sản xuất tại quốc gia láng giềng Ba Lan nhằm đảm bảo an toàn dưới chiếc ô phòng thủ của NATO.
Ông William Alberque, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại tổ chức Pacific Forum, nhận định việc xây dựng nhà máy tên lửa tại Ukraine dưới tầm bắn của các tổ hợp tên lửa Iskander là thiếu khả thi, và Ba Lan là một lựa chọn thực tế hơn rất nhiều.
Nút thắt chuỗi cung ứng toàn cầu
Ngay cả khi phương án dịch chuyển dây chuyền lắp ráp sang Ba Lan hoặc các nước Đông Âu được thông qua, dự án vẫn phải đối mặt với tình trạng khan hiếm linh kiện trên quy mô toàn cầu.
Nhà sản xuất gốc Lockheed Martin từng tuyên bố cần lộ trình đến năm 2030 mới có thể tăng sản lượng PAC-3 lên gấp ba lần.
Nguyên nhân chủ yếu nằm ở các điểm nghẽn nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu thô và các cụm linh kiện chuyên dụng, vốn là vấn đề mà ngay cả quân đội Mỹ hiện cũng đang tìm lời giải.
Nếu Ukraine hay Ba Lan tiến hành lắp ráp theo dạng SKD (lắp ráp từ linh kiện rời nhập khẩu), họ vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào tiến độ cung cấp các bộ phận cấu thành từ phía Mỹ.
Quyết định cấp phép sản xuất tên lửa PAC-3 của chính quyền Mỹ mang lại giá trị hợp tác mang tính chiến lược dài hạn. Tuy nhiên, do những hạn chế về mặt kỹ thuật, nút thắt chuỗi cung ứng và rủi ro an ninh thực địa, cam kết này chưa thể coi là giải pháp tháo gỡ ngay lập tức cuộc khủng hoảng thiếu hụt đạn dược phòng không mà quân đội Ukraine đang phải đối mặt.
Quốc Vinh (Theo Topcor)
