Ranh giới mong manh trên mặt đất
Mặc dù vẫn còn khoảng một nửa diện tích đất liền chưa từng có bước chân con người đặt tới, nhưng phần lớn các vùng đất này lại rơi vào những địa hình cực đoan như hoang mạc, cực địa hay núi cao. Đối với các khu vực địa hình bằng phẳng hay đồi núi thấp, tỉ lệ khám phá thực tế của con người đã vượt mốc 80%.
Ngay cả ở những nơi hoang vắng nhất, hệ thống ảnh vệ tinh, thiết bị điều khiển từ xa và các đợt tuần tra mặt đất vẫn liên tục quét qua mỗi ngày.
Để một loài động vật duy trì nòi giống, chúng bắt buộc phải sở hữu một quần thể với số lượng cá thể nhất định. Yếu tố này càng khiến khả năng ẩn nấp của những loài vật lớn trên mặt đất trở nên gần như không thể.
Lần gần đây nhất giới khoa học ghi nhận một loài động vật có vú đạt kích thước tương đương con người là vào năm 1992. Đó là sự kiện tái phát hiện sao la, loài vật được mệnh danh là kỳ lân châu Á tại khu vực biên giới Việt - Lào.
Một cá thể sao la trưởng thành có thể cao 0,9 mét, dài 1,5 mét và nặng khoảng 100 kg. Dù thợ săn địa phương đã biết tới chúng từ trước, việc xác nhận sự tồn tại của quần thể hoang dã này vẫn tạo nên sự chú ý lớn. Tuy nhiên, số phận của chúng vô cùng lận đận. Từ khoảng 500 cá thể ước tính ban đầu, hơn 30 con bị bắt giữ đều chết nhanh chóng trong ba tháng do chấn thương và căng thẳng.
Hiện nay, quần thể này chỉ còn khoảng 50 đến 100 con và đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do nạn săn bắt trộm cùng sự suy giảm môi trường sống.
Một nhóm nghiên cứu quốc tế vừa chính thức công bố việc phát hiện và mô tả thành công loài khỉ mới có tên khoa học là Colobus congoensis. Người dân bản địa gọi sinh vật này bằng cái tên Likweli. Đây là loài khỉ châu Phi thứ năm được phát hiện từ một quần thể hoàn toàn chưa từng được ghi nhận trong suốt 75 năm qua.
Sự ẩn nấp trên cạn chỉ còn khả thi đối với các loài nhỏ bé. Mới đây nhất, vào ngày 17 tháng 7 năm 2026, các nhà khoa học đã công bố loài linh trưởng mới có tên khỉ Colobus congoensis tại Công viên Quốc gia Lomami thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo.
Loài khỉ dài 1,3 mét nhưng chỉ nặng 7 kg này đã lẩn tránh con người suốt nhiều năm nhờ sinh sống trên các tán cây cổ thụ cao chót vót. Dù vậy, ngay khi vừa được phân loại, chúng cũng lập tức đối mặt với nguy cơ biến mất do rừng bị chia cắt và nạn săn bắt lấy thịt.
Đại dương - Kho khoảng trống tiềm năng của những gã khổng lồ
Trong khi mặt đất đã trở nên quá chật hẹp cho những bí mật, đại dương chiếm tới 71% diện tích Trái Đất lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.
Tính đến nay, con người mới chỉ khám phá được khoảng 5% thể tích đại dương và hoàn thành đo vẽ 20% địa hình đáy biển vào năm 2020. Tầng nước sâu dưới 1.000 mét chính là nơi có khả năng cao nhất đang cất giấu những sinh vật khổng lồ mà khoa học chưa từng mô tả.
Do điều kiện áp suất khổng lồ, nhiệt độ thấp và nguồn thức ăn hạn chế, các loài động vật thân mềm là những ứng viên phát triển kích thước vượt trội.
Vào ngày 9 tháng 3 năm 2025, tàu nghiên cứu Nam Đại Tây Dương đã ghi lại hình ảnh một con mực khổng lồ Nam Cực dài 3,35 mét ở độ sâu 609 mét gần quần đảo South Sandwich. Khi đạt độ trưởng thành, đại diện của nhóm thân mềm này có thể vươn tới chiều dài 13 mét và nặng tới 500 kg.
Tuy nhiên, nếu xét ở nhóm động vật có xương sống lớn hơn con người, họ cá voi mõm khoằm chính là nhóm tiềm năng nhất.
Họ này hiện ghi nhận 24 loài thuộc 6 chi, trong đó thành viên mới nhất là cá voi mõm khoằm Sato mới chỉ được định danh vào năm 2019 với chiều dài lên tới 6,9 mét và nặng từ 1.000 đến 3.000 kg.
Cá voi mõm khoằm là những sinh vật nắm giữ kỷ lục lặn sâu tuyệt đối trong thế giới động vật có vú. Dữ liệu thu thập năm 2014 cho thấy cá voi mõm khoằm Cuvier có thể lặn sâu tới 2.992 mét và nhịn thở suốt 137,5 phút.
Một nghiên cứu khác từ Đại học Duke công bố năm 2020 thậm chí còn ghi nhận những cú lặn kéo dài tới 173 phút và 222 phút dưới lòng biển sâu.
Đặc tính sống ở khơi xa, lặn cực sâu và vô cùng nhạy cảm với âm thanh nhân tạo khiến con người rất hiếm khi chạm trán chúng khi còn sống.
Đơn cử như loài cá voi mõm khoằm răng xẻng chỉ mới có 6 ghi nhận xác thực trong suốt 150 năm qua, hay loài cá voi mõm khoằm Deraniyagala đến nay chỉ có vài bức ảnh tư liệu mờ nhạt. Hầu hết kiến thức của nhân loại về nhóm này đều đến từ những xác chết mắc cạn bờ biển.
Phân bố rộng khắp từ ba đại dương lớn cho tới Địa Trung Hải, họ cá voi mõm khoằm chắc chắn vẫn còn ẩn chứa những loài sinh vật khổng lồ chưa từng được đặt tên, tiếp tục thách thức năng lực khám phá của con người trong lòng biển sâu.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
