Lễ hội dân gian Đền Chín Gian thường được huyện Quế Phong tổ chức từ ngày 14-16 tháng 2 âm lịch hàng năm. Đây là dịp để đồng bào dân tộc Thái vùng Phủ Quỳ nhớ về nguồn cội, khắc ghi công ơn tiên tổ, nguyện cầu quốc thái dân, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Lễ hội Đền Chín Gian năm nay được huyện Quế Phong chỉ tổ chức phần lễ mà không tổ chức phần hội.
Đền Chín Gian được xây dựng vào đầu thế kỷ XIV tại Pú Chũ Nhàng, thuộc bản Khoẳng, xã Châu Kim, huyện Quế Phong. Ngôi đền thờ Thẻn - phà (thờ trời), Náng Xỉ Đả (con gái trời) và Tạo Ló Ỳ (người có công xây bản lập mường).
Đền có 9 gian, mỗi gian tượng trưng cho một mường: mường Tôn, mường Pắn, mường Chừn, mường Hin, mường Puộc, mường Quáng, mường Ha Quèn, mường Miểng, mường Chón.
Cuối thế kỷ XVIII, đền được chuyển đến Pú Căm, thuộc bản Piếng Chào, xã Châu Kim. Năm 1927, đền được tôn tạo lại bằng nhà sàn kê, có 4 hàng cột, chín gian bằng gỗ lim, lợp tôn. Từ năm 1927 - 2003, trải qua nhiều biến cố, đền bị xuống cấp và chỉ còn là phế tích. Năm 2004, đền được tôn tạo lại và đến năm 2008, được công nhận Di tích văn hoá cấp tỉnh, năm 2016 đền được công nhận Di sản văn hóa Phi vật thể Quốc gia.
Trước đây, Lễ hội Đền Chín Gian được tổ chức 3 năm 1 lần vào tháng 8 âm lịch hàng năm. Từ năm 2006, Lễ hội Đền Chín Gian với quy mô hoành tráng được tổ chức trở lại vào trung tuần tháng 2 âm lịch hàng năm, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hoá tâm linh nhớ về tổ tiên, cội nguồn của đồng bào Thái.
Một số hình ảnh tại Lễ hội đền Chín Gian 2023:
Hồ Phương
