Nhiều loại trái cây nhiệt đới Việt Nam nổi tiếng ở Trung Quốc, trong đó có thể kể đến trái dừa nước (hay còn gọi là dừa lá). Đây là loại quả mọc phổ biến ở vùng sông nước miền Tây Việt Nam, trong những vùng sình lầy dọc theo bờ sông, hay vùng ven cửa biển có thủy triều lên xuống, có nước chảy chậm bồi đắp phù sa dinh dưỡng.
Ở đất nước tỷ dân, loại quả này có tên gọi khác là Á Đáp Tử, từng mọc nhiều ở đảo Hải Nam. Vẻ ngoài của chùm dừa nước được người Trung Quốc liên tưởng giống “búa sao băng”. Một số trang tin của Trung Quốc mô tả hương vị dừa nước khác hoàn toàn với dừa thường, cùi trong suốt, mềm dẻo, ngọt nhẹ, vị như thạch gần giống vải thiều. Chính vì hương vị độc đáo này, nhiều người sành ăn Trung Quốc đến Việt Nam để thưởng thức dừa nước được chế biến thành chè hoặc đồ uống với mức giá phải chăng.
Cây dừa nước có phần thân mọc ngang dưới lòng đất, chỉ có lá và cuống hoa mọc lên trên. Mỗi một buồng dừa nước có chứa hàng chục quả nhỏ, chụm lại với nhau thành một hình cầu với đường kính từ 25 - 30cm. Một quả cầu tương đương với một buồng dừa, chứa hàng chục quả nhỏ màu nâu sẫm.
Dừa nước cho quả quanh năm nhưng cao điểm mùa ra trái từ tháng 6 đến tháng 10 Âm lịch. Vào mùa này, ngoài việc thu gom trái già vừa rụng xuống để ươm làm cây giống, người dân còn thu hoạch những buồng dừa nước đang vừa ăn.
Để biết được những buồng dừa nước vừa ăn, người đi thu hoạch có kinh nghiệm lâu năm thường nhận biết qua màu sắc. Những trái dừa nước vừa ăn thường có màu dà nâu đỏ và căng bóng. Nếu màu trái dừa nước còn tươi mới thì đây là dừa nước còn non, trong khi đó nếu buồng dừa có màu nâu sậm hoặc chuyển sang màu đen và da không còn căng bóng, có dấu hiệu nhăn lại thì đây là những buồng dừa nước đã già, cơm dừa đã cứng và không còn ăn được.
Dừa nước sau khi hái về sẽ được tách riêng từng quả, chẻ đôi rồi nạo lấy phần cùi trắng ngà bên trong. Cùi dừa thường được thưởng thức cùng nước đường bỏ thêm đá hoặc làm mứt, nấu chè. Phần cùi hiện nay còn được đóng lon hoặc sấy khô, làm mứt để tiện bảo quản, vận chuyển buôn bán. Loại quả này đặc biệt được ưa chuộng vào mùa hè như một thức uống giải khát.
Dừa nước có tác dụng giải khát, thanh nhiệt rất tốt, cung cấp điện giải, hỗ trợ ngăn ngừa mụn nhọt, đẹp da. Loại quả này chứa đường tự nhiên, cấp nước và năng lượng tự nhiên cùng một số khoáng chất, vitamin và chất xơ. Ngoài ra nhựa dừa nước còn có thể nấu thành đường, lên men giấm.
Kinh doanh các sản phẩm liên quan đến dừa nước khi vào mùa có thể đem lại thu nhập cho người dân có thêm thu nhập trang trải cuộc sống. Bên cạnh đó, lá dừa nước còn được người dân địa phương dùng để lợp nhà, hoa dừa nước lấy mật.
Một số rừng dừa nước ở Việt Nam trở thành địa điểm du lịch được nhiều du khách yêu thích khi có thể trải nghiệm tự tay hái dừa nước. Tài khoản TikTok của một vị khách nước ngoài từng gọi dừa nước là “loại quả độc đáo nhất thế giới”, khen ngợi hương vị của món nước giải khát từ cơm dừa nước.
Kim Linh (Tổng hợp)
