Loài vật khiến giới khoa học kiên trì truy tìm suốt nhiều thập kỷ
Loài vật nhỏ bé này từng được xem là một trong những bí ẩn lớn nhất của giới bảo tồn. Theo tạp chí Scientific American, nhân vật chính trong câu chuyện là chuột chũi vàng De Winton (Cryptochloris wintoni), một loài động vật đặc hữu của vùng ven biển phía tây bắc Nam Phi. Lần cuối cùng loài này được ghi nhận là vào năm 1937 tại khu vực Port Nolloth. Kể từ đó, suốt hơn 80 năm, không có bất kỳ quan sát đáng tin cậy nào được ghi nhận.
Loài vật nhỏ bé này từng được xem là một trong những bí ẩn lớn nhất của giới bảo tồn. (Ảnh: Smithsonian Mag)
Sự "im hơi lặng tiếng" kéo dài khiến chuột chũi vàng De Winton được đưa vào danh sách 25 loài động vật mất tích được các tổ chức bảo tồn quốc tế ưu tiên tìm kiếm. Tuy chưa chính thức bị tuyên bố tuyệt chủng, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng khả năng loài còn tồn tại ngoài tự nhiên là rất mong manh.
Cuộc tìm kiếm kéo dài nhiều năm và bước ngoặt từ những hạt cát
Năm 2021, các nhà nghiên cứu thuộc Endangered Wildlife Trust phối hợp với Đại học Stellenbosch và Đại học Pretoria bắt đầu triển khai một dự án tìm kiếm quy mô lớn dọc vùng bờ biển phía tây Nam Phi.
Công việc không hề dễ dàng. Chuột chũi vàng De Winton gần như mù hoàn toàn, dành phần lớn thời gian "bơi" dưới các cồn cát thay vì đào hang như nhiều loài chuột chũi khác. Chúng hầu như không để lại dấu vết rõ ràng trên mặt đất, khiến việc tìm kiếm bằng các phương pháp truyền thống gần như không khả thi.
Chuột chũi vàng De Winton gần như mù hoàn toàn, dành phần lớn thời gian "bơi" dưới các cồn cát thay vì đào hang như nhiều loài chuột chũi khác. (Ảnh: Nature)
Trong suốt nhiều tháng khảo sát, nhóm nghiên cứu còn sử dụng một chú chó Border Collie tên Jessie để đánh hơi các dấu hiệu của chuột chũi vàng. Tuy nhiên, bước ngoặt thực sự lại đến từ những mẫu cát được thu thập tại các đường hầm dưới cồn cát.
Thay vì cố gắng bắt được con vật, các nhà khoa học quyết định phân tích ADN môi trường (environmental DNA - eDNA). Đây là kỹ thuật giúp phát hiện ADN mà động vật để lại trong môi trường thông qua lông, tế bào da hoặc chất bài tiết.
Hơn 100 mẫu cát đã được đưa về phòng thí nghiệm để giải trình tự ADN. Kết quả sau đó được đối chiếu với mẫu ADN lấy từ tiêu bản chuột chũi vàng De Winton lưu giữ trong bảo tàng từ năm 1937.
Kết quả trùng khớp đã mang đến tin vui cho cả nhóm nghiên cứu: loài vật mất tích suốt hơn 80 năm vẫn còn tồn tại.
Phát hiện mở ra hy vọng mới cho công tác bảo tồn
Theo tổ chức Re:wild, việc xác nhận sự tồn tại của chuột chũi vàng De Winton được công bố vào tháng 11/2023 và nhanh chóng trở thành một trong những sự kiện nổi bật của lĩnh vực bảo tồn trong năm.
Đáng chú ý, đây được xem là lần đầu tiên kỹ thuật ADN môi trường trong cát được sử dụng thành công để xác nhận sự tồn tại của một loài động vật có xương sống đã mất tích từ rất lâu.
Sự "im hơi lặng tiếng" kéo dài khiến chuột chũi vàng De Winton được đưa vào danh sách 25 loài động vật mất tích được các tổ chức bảo tồn quốc tế ưu tiên tìm kiếm. (Ảnh: Nature)
Sau khi xác nhận được ADN, nhóm nghiên cứu tiếp tục khảo sát thực địa và ghi nhận thêm nhiều dấu hiệu cho thấy loài vẫn duy trì quần thể ngoài tự nhiên. Kết quả cũng cho thấy phạm vi phân bố của chúng rộng hơn so với những gì giới khoa học từng biết trước đây.
Theo các nhà nghiên cứu, phát hiện này mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh môi trường sống ven biển của chuột chũi vàng De Winton đang chịu áp lực từ hoạt động khai thác khoáng sản, phát triển hạ tầng và biến đổi khí hậu.
Thành công cho thấy công nghệ ADN đang thay đổi cách con người tìm kiếm các loài mất tích
Các chuyên gia nhận định việc tái phát hiện chuột chũi vàng De Winton không chỉ mang lại hy vọng cho công tác bảo tồn một loài quý hiếm mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong việc tìm kiếm các loài động vật mất tích trên thế giới.
Việc xác nhận sự tồn tại của chuột chũi vàng De Winton được công bố vào tháng 11/2023 và nhanh chóng trở thành một trong những sự kiện nổi bật của lĩnh vực bảo tồn trong năm. (Ảnh: Nature)
Thay vì phải trực tiếp quan sát hoặc bắt được cá thể ngoài tự nhiên, các nhà khoa học giờ đây có thể khai thác ADN còn sót lại trong đất, nước hoặc cát để xác định sự hiện diện của động vật.
Theo Scientific American, thành công của dự án được xem là minh chứng cho tiềm năng to lớn của công nghệ ADN môi trường trong nghiên cứu đa dạng sinh học. Đối với chuột chũi vàng De Winton, sau hơn 80 năm chỉ tồn tại trong các ghi chép cũ và tiêu bản bảo tàng, loài vật này cuối cùng đã được xác nhận vẫn hiện diện ngoài tự nhiên, mở ra cơ hội để các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu và xây dựng những biện pháp bảo tồn phù hợp trong tương lai.
Nguyệt Phạm
Theo Scientific American, Nature, WP
