Tại Việt Nam, lối sống “cú đêm” đang ngày càng phổ biến, đặc biệt trong giới trẻ. Sự phát triển của công nghệ, áp lực học tập – công việc cùng sức hấp dẫn của các hình thức giải trí về đêm khiến nhiều người hình thành thói quen thức khuya.
Theo thông tin từ báo Dân việt, M.T (20 tuổi, ở Hà Nội), sau thời gian dài T thức khuya, cơ thể T đã bị suy nhược, người gầy rộc, hai mắt thâm quầng... T đã phải vào viện sau khi phát hiện bị ngất trong phòng khi đang học bài. Khi tỉnh dậy, T chỉ nhớ mang máng là thấy mọi thứ quay cuồng rồi lịm đi lúc nào không hay, lúc đó là khoảng 3h sáng, khi T đang ý định cố ôn nốt bài rồi đi ngủ.
T cho biết, từ khi vào đại học, T bắt đầu có thói quen thức khuya, dù nhiều lần cố dứt ra và đi ngủ sớm, nhưng lên giường rồi lại bật dậy vì không thể ngủ được. “Ban đầu em chỉ muốn tận dụng ban đêm yên tĩnh để ôn thi, xong rồi quen riết cứ thức hoài. Không học thì cũng ngồi xem phim, nói chuyện với bạn bè. Bạn em nhiều người cũng thức như vậy và chỉ cần có người để nói chuyện”, T tâm sự.
Hệ lụy sức khỏe khó lường từ thói quen thức khuya. Ảnh: Getty Images.
Không chỉ học sinh, sinh viên, ngay cả nhiều người đi làm cũng có thói quen trở thành "cú đêm", thậm chí còn tự hào khi mọi người khen thức đêm giỏi, làm việc chăm chỉ. Anh T.V.H (27 tuổi) là một ví dụ, khi thường thường hôm nào cũng làm việc đến 4-5h sáng mới ngủ, hôm sau thì lại ngủ đến 11h trưa mới dậy. "Ban đầu tôi chỉ thức để làm việc cho kịp deadline, nhưng riết rồi quen và không ngủ được sớm nữa. Công việc của tôi không phải lên công ty nên sáng ra tôi ngủ bù, mãi thành quen thói như vậy", anh H chia sẻ.
Tuy nhiên sau một thời gian, anh H cảm thấy đầu óc cảm giác như bị lú lẫn, thường mất tập trung, bị đau dạ dày và da nhăn nheo...; khi gặp bạn bè, ai cũng chê anh H già đi so với trước đây. Sau khi đi khám, anh H biết nguyên nhân chính là do thức khuya, ngủ ngày.
Đó chỉ là hai trong số rất nhiều trường hợp gặp vấn đề về rối loạn tâm thần do thói quen thức khuya. Thực tế một khảo sát tại Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) năm 2023 cho thấy, có tới 64% thanh - thiếu niên thừa nhận thường xuyên ngủ sau 1 giờ sáng; 32% ngủ sau 3h sáng ít nhất 3 ngày/tuần... Hơn 70% cho biết từng cảm thấy mất năng lượng, mệt mỏi và không thể tập trung sau chuỗi "thức khuya - ngủ ngày".
Thức khuya và những hệ lụy nặng nề với cơ thể
Chia sẻ trên VnExpress, PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, Chủ nhiệm khoa Phẫu thuật ống tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 nhận định thói quen ngủ muộn là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng béo phì, gây rối loạn hormone, giảm tốc độ trao đổi chất, tăng cảm giác thèm ăn và ảnh hưởng sự cân bằng đường huyết. Thức khuya có thể khiến cơ thể sử dụng đường trong máu không hiệu quả, chất béo tích tụ nhiều hơn gây ra bệnh tiểu đường type 2.
Ngoài ra, người ngủ không đủ giấc nhiều đêm không chỉ xuất hiện quầng thâm dưới mắt mà còn làm da xấu đi vì mất độ ẩm, giảm độ pH, dẫn tới xỉn màu. Làn da trông thiếu sức sống, thậm chí già đi so với tuổi thật. Chất lượng giấc ngủ kém dẫn đến hormone tăng trưởng sản xuất hạn chế, ức chế sản xuất collagen khiến da mất đi độ săn chắc, dễ nổi mụn và kích ứng.
Nhiều bằng chứng khoa học còn cho thấy hiện tượng rối loạn đồng hồ sinh học chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến trạng thái tâm lý u sầu và rối loạn lo âu, trầm cảm. Ở người bình thường, buổi sáng là thời gian cảm thấy khoan khoái, đầy năng lượng. Ngược lại, với những "cú đêm", phong độ tinh thần tồi tệ vào buổi sáng, mãi đến tối mới cải thiện. Chu kỳ ngủ và thức của họ cũng bị rối loạn, giấc ngủ thường quá dài hoặc quá ngắn.
Ngủ ít hơn 7 tiếng hoặc nhiều hơn 9 tiếng mỗi ngày cũng làm gia tăng tần suất đột quỵ, nhất là xuất huyết não. Nếu ngủ đúng chu kỳ, khoảng 7-9 tiếng mỗi ngày, các cơ quan trong cơ thể sẽ được nghỉ ngơi để nạp năng lượng, sắp xếp lại mọi thứ và bắt đầu một chu kỳ mới.
Dưới góc độ y học cổ truyền, chia sẻ trên báo Người lao động, TS.BS Kiều Xuân Thy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3), khuyến cáo thói quen thức khuya và ngủ bù ban ngày không chỉ là vấn đề sinh hoạt mà còn làm rối loạn trật tự âm dương, khí huyết và chức năng tạng phủ. Các tạng tâm, can, tỳ, thận chịu tác động rõ rệt.
Làm gì để thoát khỏi “vòng kim cô” thức khuya. Ảnh: Shutterstock.
Làm gì để thoát khỏi “vòng kim cô” thức khuya?
Để cải thiện giấc ngủ, các chuyên gia khuyến cáo cần cân bằng giữa làm việc và nghỉ ngơi, duy trì giờ ngủ – giờ thức cố định mỗi ngày. Trước khi ngủ nên thư giãn bằng đọc sách, nghe nhạc nhẹ, tạo không gian ngủ yên tĩnh, thoáng mát, ánh sáng và nhiệt độ phù hợp.
Hạn chế sử dụng điện thoại và thiết bị điện tử trước khi đi ngủ. Nên dừng mọi hoạt động với màn hình ít nhất 30 phút trước giờ ngủ. Không sa vào tranh cãi, lo lắng công việc. Cố gắng giữ tinh thần thoải mái, bởi nếu căng thẳng mất ngủ thì hôm sau sẽ uể oải, hiệu quả công việc kém, càng không giải quyết được mọi việc.
Mọi người nên xây dựng chế độ ăn uống khoa học và lành mạnh với thực phẩm giàu dinh dưỡng, không ăn quá no vào buổi tối hoặc sử dụng các chất kích thích gây khó ngủ. Thường xuyên vận động, rèn luyện thể chất cũng giúp dễ đi vào giấc ngủ và ngủ ngon hơn.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề bất thường. Khi có dấu hiệu rối loạn giấc ngủ, nên đến gặp bác sĩ, chuyên gia tư vấn về giấc ngủ để được chẩn đoán tình trạng, có phương pháp hỗ trợ phù hợp. Không tự ý mua thuốc điều trị, có thể gây lệ thuộc thuốc và biến chứng nguy hiểm. Một số trường hợp, bệnh nhân không cần dùng thuốc, chỉ cần điều chỉnh các thói quen, sắp xếp lại cuộc sống đã có thể cải thiện tình trạng này. Đôi khi, rối loạn giấc ngủ lại xuất phát từ một số bệnh lý khác, cần tầm soát, điều trị nguyên nhân gốc rễ mới giải quyết được bệnh.
