Một người độc thân có thể đổi việc, chuyển nhà, mua một món đồ đắt tiền, đặt vé máy bay đi du lịch cho sáng hôm sau hay đơn giản là dành trọn cuối tuần để nằm nhà mà không cần đưa quyết định ấy vào một cuộc thương lượng với người yêu hoặc bạn đời.
Đó chính là thứ có thể gọi là “lợi thế bất đối xứng” của người độc thân. Trong một mối quan hệ, nhiều quyết định quan trọng trở thành quyết định chung; còn khi chỉ có một người chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình, quyền lựa chọn gần như nằm trọn trong tay người đó.
Điều này không có nghĩa độc thân luôn tốt hơn yêu đương. Một mối quan hệ lành mạnh có thể mang lại sự hỗ trợ, đồng hành và nguồn lực mà một người sống một mình không dễ có. Nhưng nếu câu hỏi là “Độc thân có lợi thế gì mà người đang trong một mối quan hệ khó có được ở cùng mức độ?, câu trả lời rõ nhất nằm ở quyền tự quyết.
Mọi quyết định chỉ một người cần đồng ý
Hãy tưởng tượng một người 30 tuổi nhận được lời mời làm việc ở một thành phố khác.
Nếu độc thân, bài toán chủ yếu là: Công việc có đáng để đi không? Mức lương có phù hợp không? Mình có muốn bắt đầu lại không?
Nếu đang có người yêu hoặc đang sống cùng bạn đời, câu hỏi lập tức có thêm nhiều biến số: Người kia có thể chuyển đi cùng không? Công việc của họ thì sao? Con cái học ở đâu? Tiền thuê nhà tăng thế nào? Hai người có chấp nhận yêu xa không?
Đây là phần thực tế nhất của quyền tự chủ.
Một nghiên cứu năm 2023 trên Journal of Family Theory & Review của nhà nghiên cứu Bella DePaulo cho rằng cách nhìn lấy các cặp đôi làm trung tâm thường khiến cuộc sống độc thân như một trạng thái “thiếu” người yêu. Ngược lại, góc nhìn lấy người độc thân làm trung tâm nhấn mạnh khả năng tự định hướng cuộc đời, tự do và quyền tự chủ của họ.
Đến năm 2026, DePaulo tiếp tục đưa ra nhận định về lối sống độc thân, trong đó nhấn mạnh những khả năng mà cuộc sống độc thân có thể mở ra: tự do, tự chủ, thời gian một mình, công việc có ý nghĩa và khả năng xây dựng nhiều mối quan hệ quan trọng thay vì đặt toàn bộ đời sống tình cảm vào một người.
Điểm đáng chú ý nằm ở chuyện “một mình quyết định”. Không phải quyết định nào cũng dễ hơn khi độc thân. Nhưng với những quyết định chỉ liên quan đến chính mình, vấn đề thương lượng đơn giản hơn nhiều.
Thứ đắt giá hơn tiền: quyền sử dụng thời gian của chính mình
Một người độc thân có một loại tài sản thường bị bỏ qua: thời gian chưa được phân bổ cho một gia đình riêng.
Cuối tuần có thể dành cho bố mẹ. Buổi tối có thể đi chạy bộ. Mỗi tháng có thể học thêm một kỹ năng. Một năm có thể nghỉ việc để đi du lịch hoặc thử một nghề hoàn toàn mới.
Điều này không có nghĩa người có gia đình không làm được những việc đó. Họ hoàn toàn có thể. Khác biệt nằm ở số người cần được tính đến khi phân bổ thời gian.
Dữ liệu về sử dụng thời gian cho thấy thời gian con người dành cho các mối quan hệ thay đổi theo từng giai đoạn cuộc đời. Our World in Data lưu ý rằng sống một mình và cảm thấy cô đơn là hai chuyện khác nhau; việc ở một mình tự thân không phải là một chỉ báo tốt để dự đoán một người có cô đơn hay không.
Đây là điểm quan trọng bởi “độc thân” thường bị mặc định đồng nghĩa với “cô đơn”. Hai trạng thái đó không phải một.
Một người có thể sống một mình nhưng có nhóm bạn thân, thường xuyên gặp gia đình, tham gia cộng đồng và có những kết nối đủ sâu sắc. Ngược lại, một người đang yêu vẫn có thể cảm thấy cô đơn.
Our World in Data cũng tổng hợp nhiều nghiên cứu cho thấy các mối quan hệ xã hội có liên quan chặt chẽ đến sức khỏe và hạnh phúc; vì vậy lợi thế của độc thân không nằm ở việc không cần ai, mà nằm ở việc có nhiều quyền chủ động hơn trong cách mình dành thời gian cho những người mình muốn gắn bó.
Không có “người quan trọng nhất” không đồng nghĩa với không có ai ở bên
Đây có lẽ là thay đổi lớn nhất trong cách nhìn về độc thân.
Mô hình quen thuộc của đời sống trưởng thành thường xoay quanh một trục: yêu → kết hôn → xây dựng gia đình. Trong mô hình đó, người yêu hoặc vợ/chồng dễ trở thành trung tâm của đời sống xã hội.
Nhưng một người độc thân có thể phân bổ sự thân mật và hỗ trợ cho nhiều mối quan hệ khác nhau: bố mẹ, anh chị em, bạn thân, đồng nghiệp, hàng xóm, cộng đồng hay những người cùng sở thích.
DePaulo gọi cách tiếp cận này là trân trọng “The Ones” thay vì chỉ tìm “The One”** - tức coi trọng nhiều người quan trọng trong đời thay vì mặc định một người yêu phải đóng vai trò trung tâm cho tất cả nhu cầu tình cảm và xã hội.
Điều này cũng phù hợp với dữ liệu xã hội rộng hơn. Pew Research Center trong khảo sát 6.204 người trưởng thành Mỹ năm 2024 cho thấy mọi người tìm đến nhiều nguồn khác nhau để nhận hỗ trợ cảm xúc; tình trạng hôn nhân chỉ là một trong những yếu tố liên quan đến cảm giác cô đơn, bên cạnh tuổi, thu nhập và học vấn.
Nói cách khác, độc thân không tự động tạo ra mạng lưới quan hệ tốt. Nhưng nó cho phép một người chủ động xây mạng lưới ấy theo cách riêng, thay vì mặc định dồn phần lớn nhu cầu kết nối vào một mối quan hệ tình cảm.
Lợi thế bất đối xứng của độc thân chỉ có giá trị khi biết sử dụng
Độc thân lâu năm đôi khi khiến người ta tập trung quá nhiều vào câu hỏi: “Bao giờ mình mới có người yêu?”
Một câu hỏi khác thực tế hơn có thể là: “Trong khoảng thời gian đang một mình, mình muốn dùng quyền tự quyết này để làm gì?”. Bởi nếu không dùng nó, tự do chỉ nằm trên giấy.
Một người độc thân có thể dành tiền cho việc học, chuyển sang một công việc phù hợp hơn, chăm sóc bố mẹ, xây một nhóm bạn thân, đi du lịch, thử sống ở nơi khác, tập một môn thể thao hoặc đơn giản là thiết kế một lịch sống hoàn toàn theo nhu cầu của mình.
Nhưng cũng cần nói rõ mặt còn lại: những người độc thân không vì thế mà miễn nhiễm với cô đơn. Nghiên cứu cho thấy kết nối xã hội vẫn quan trọng với sức khỏe và hạnh phúc, bất kể một người có bạn đời hay không.
Vì vậy, lợi thế bất đối xứng của độc thân không phải là không cần ai ở bên cạnh. Nó là một thứ cụ thể hơn: Bạn có quyền quyết định cuộc đời mình mà không cần một người khác cùng ký vào mọi thay đổi lớn.
Và có lẽ đó là dạng bất đối xứng hiếm hoi trong đời sống trưởng thành mà chỉ cần một người là đủ để đưa ra quyết định.
Nguồn: Pew Research Center, Online Library, Our World in Data
Trang
