Luật sư chỉ ra những điều chủ quán cafe cần lưu ý khi có người tới thu tiền bản quyền nhạc

Tuần đầu tiên sau khi Nghị định 134/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nhiều chủ quán cà phê và nhà hàng bắt đầu nhận được thông tin về nghĩa vụ trả phí bản quyền âm nhạc. Câu hỏi phổ biến nhất không phải là "phải đóng bao nhiêu" mà là "liên hệ ai, làm thế nào, và nếu có người đến thu thì mình phải làm gì".

Không phải 2 mà là 3 tổ chức liên quan trực tiếp đến âm nhạc

Phần lớn truyền thông đang đơn giản hóa câu chuyện thành "đóng tiền cho VCPMC và RIAV là xong". Thực tế phức tạp hơn. Theo luật sư Chu Việt Tuấn Anh, Công ty Luật TNHH Toàn Cầu Phúc Anh, tại Việt Nam hiện có 6 tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả và quyền liên quan đang hoạt động. Trong số này, có đến 3 tổ chức liên quan trực tiếp đến âm nhạc: Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) đại diện cho nhạc sĩ và tác giả, Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Việt Nam (RIAV) đại diện cho nhà sản xuất bản ghi âm, và Hội Bảo vệ quyền của Nghệ sĩ biểu diễn Âm nhạc Việt Nam (APPA) đại diện cho người biểu diễn.

Luật sư Chu Việt Tuấn Anh nhấn mạnh: "Chủ quán không đứng trước một nghĩa vụ mà đứng trước hai nghĩa vụ song song, phát sinh từ hai lớp quyền cùng tồn tại trong một lần phát nhạc: quyền tác giả của người sáng tác nhạc và lời, và quyền liên quan của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi. Hai lớp này tách biệt, hoàn thành lớp này không triệt tiêu lớp kia."

Điểm đáng chú ý hơn là hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về việc phối hợp thu phí giữa các tổ chức này trong trường hợp một bài hát thuộc phạm vi quản lý của nhiều tổ chức cùng lúc.

Bản chất "thu hộ" và quyền yêu cầu chứng minh của chủ quán

Điều mà ít chủ quán biết là các tổ chức như VCPMC hay RIAV không phải chủ sở hữu quyền - họ chỉ là bên được ủy quyền thu hộ. Theo Điều 56 Luật Sở hữu trí tuệ, họ chỉ có quyền thu với những tác phẩm mình thực sự được ủy quyền. Điều đó có nghĩa là chủ quán hoàn toàn có quyền yêu cầu bên thu chứng minh phạm vi ủy quyền đối với chính những bài nhạc đang phát tại quán mình.

Luật sư Chu Việt Tuấn Anh đưa ra checklist 4 bước xác minh mà chủ quán nên thực hiện trước khi đóng tiền: xác minh danh tính người đến thu bằng thẻ nhân viên và giấy giới thiệu có chữ ký, đóng dấu của tổ chức; yêu cầu cung cấp bằng văn bản tư cách pháp lý, phạm vi ủy quyền, danh mục tác phẩm được đại diện và biểu mức phí; xác minh độc lập qua kênh chính thức của tổ chức đó; và chỉ thanh toán khi có hợp đồng, hóa đơn hợp lệ, ưu tiên chuyển khoản vào tài khoản chính thức.

"Yêu cầu nộp tiền mặt ngay tại chỗ, không hợp đồng, không hóa đơn là dấu hiệu cảnh báo hàng đầu về mạo danh" , luật sư Chu Việt Tuấn Anh lưu ý.

Anh Ling, chủ Sâm Lâm Quán tại Hà Nội, thừa nhận chưa liên hệ với bất kỳ tổ chức nào sau ngày 1/7. "Cá nhân tôi không theo dõi quá sát sao vấn đề này bởi đơn giản tôi biết nó quá phức tạp để triển khai triệt để. Việc doanh thu bản quyền liên quan tới nhiều chủ sở hữu ở các thời điểm khác nhau khiến cho phí tác quyền sẽ rất khó để tìm tới đúng chủ sở hữu bản quyền của chính xác một bài hát cụ thể", anh Ling nói.

Ngoài ra, một hiểu lầm đang phổ biến là coi 90 ngày như "thời gian dùng nhạc miễn phí trước khi đóng tiền". Luật sư Chu Việt Tuấn Anh làm rõ: "Nhiều người đang bị nhầm lẫn quy định 90 ngày để thanh toán tiền bản quyền thành thời gian được sử dụng miễn phí. Cần phải làm rõ rằng thời hạn 90 ngày là hạn chót thanh toán, không phải thời gian miễn phí."

Nghĩa vụ phát sinh từ ngày đầu tiên phát nhạc, và kể cả đóng tiền đúng hạn trong 90 ngày, chủ quán vẫn phải trả hồi tố cho toàn bộ giai đoạn đã sử dụng tính từ đầu. Nếu quá 90 ngày mà chưa thanh toán và vẫn tiếp tục phát nhạc, hành vi này bị xác định là vi phạm, có thể bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng với cá nhân, hoặc từ 20 đến 30 triệu đồng với tổ chức theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP, đồng thời vẫn phải truy nộp đủ tiền bản quyền.

Ai có thẩm quyền kiểm tra và lập biên bản?

Một điểm khác mà chủ quán cần nắm rõ liên quan đến cơ chế thực thi. Theo luật sư, Thạc sĩ Phạm Văn Anh, Công ty Luật TNHH Liên Phúc, chỉ có Sở Văn hóa Thể thao mới có thẩm quyền kiểm tra và lập biên bản vi phạm hành chính trong lĩnh vực bản quyền. Các tổ chức như VCPMC hay RIAV là chủ thể trong quan hệ dân sự về quyền tác giả, không phải cơ quan hành chính nhà nước, do đó không có thẩm quyền lập biên bản xử phạt.

"Chủ quán hoàn toàn có quyền từ chối nếu người kiểm tra không chứng minh được tư cách chủ thể, thẩm quyền quản lý hành chính trong việc kiểm tra và lập biên bản vụ việc" , luật sư Phạm Văn Anh nêu rõ.

Thay vì hỏi "liên hệ VCPMC hay RIAV trước", câu hỏi đúng hơn là: quán đang phát những bài nào, và những bài đó do tổ chức nào đại diện. Thực tế không phải toàn bộ bài hát trên thị trường đều đã được ủy quyền cho một tổ chức cụ thể.

Anh Vũ, chủ một nhà hàng tại phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM, nhìn nhận thực dụng hơn: "Âm nhạc là một trong các trải nghiệm mà nhà hàng mang đến khi thực khách ăn tại chỗ. Nhạc hợp không khí và thời điểm làm khách vui vẻ và thưởng thức món ngon hơn. Nhưng nếu chi phí cao thì phải cân nhắc lại, vì hiện tại chi phí vận hành và nguyên vật liệu đã tăng lên khá nhiều trong một hai năm vừa rồi."

Luật sư Chu Việt Tuấn Anh khuyến nghị chủ quán nên xác định cụ thể các tác phẩm âm nhạc sẽ sử dụng trong giai đoạn đầu vận hành để xác định tổ chức đại diện cần liên hệ, và coi chi phí bản quyền như một hạng mục thiết lập ban đầu - tương tự đăng ký kinh doanh hay giấy phép an toàn thực phẩm - thay vì để sát hạn hoặc chờ bị nhắc nhở. "Chủ động vừa loại bỏ rủi ro chế tài, vừa tạo lợi thế khi thương lượng mức phí" , ông nói.

Thế Duyệt