Nhắc đến chuyện gửi tiết kiệm, chắc hẳn đa số mọi người thường nghĩ yếu tố đầu tiên cần quan tâm là mức lãi suất. Khi các ngân hàng điều chỉnh lãi suất tiết kiệm, không ít người bắt đầu cân nhắc có nên tất toán khoản tiền đang gửi để chuyển sang nơi khác, chọn kỳ hạn dài hơn hay chờ một mức lãi hấp dẫn hơn.
Tuy nhiên trên thực tế, gửi tiết kiệm không đơn giản chỉ là tìm ngân hàng trả lãi cao nhất. Quan trọng hơn là nguồn tiền để gửi ngân hàng đến từ đâu?
Theo Chuyên gia tư vấn tài chính cá nhân Nguyễn Kim Liên: Nguồn tiền gửi tiết kiệm sẽ quyết định tính chất, thời hạn và cách đặt mục tiêu tài chính cho cả phần tiền gốc lẫn tiền lãi. Đó mới là yếu tố đầu tiên mà người gửi tiết kiệm cần quan tâm.
1. Tiền gửi tiết kiệm đến từ thu nhập hàng tháng: Điều quan trọng nhất là duy trì đều đặn
Với những người đang đi làm và mỗi tháng dành ra một phần thu nhập để tích lũy, khoản tiền tiết kiệm thường được hình thành từng chút một. Khi đó, mục tiêu quan trọng không hẳn là tối đa hóa từng đồng tiền lãi trong ngắn hạn mà là xây dựng một hệ thống đủ đơn giản để việc tiết kiệm diễn ra đều đặn.
Chẳng hạn, thay vì chờ đến cuối tháng xem còn bao nhiêu tiền mới đem gửi, người có thu nhập ổn định có thể chủ động trích một khoản ngay khi nhận lương. Cách này giúp tiền tiết kiệm được coi như một khoản chi cố định, thay vì phần tiền "còn thừa" sau khi đã hoàn thành mọi nhu cầu mua sắm và sinh hoạt.
Với nguồn tiền này, kỳ hạn hay sản phẩm tiết kiệm cũng nên phù hợp với khả năng duy trì. Nếu lựa chọn một phương án khiến người gửi thường xuyên phải rút ra giữa chừng, mức lãi suất cao ban đầu chưa chắc đã mang lại hiệu quả như kỳ vọng.
“Với tiền trích từ thu nhập hàng tháng, hãy thiết kế hệ thống tiết kiệm tự động ngay khi lương về, coi khoản tiết kiệm như một "hóa đơn phải trả cho chính mình". Tiết kiệm online, tích lũy định kỳ là những công cụ sinh ra cho đúng nguồn tiền này. Lãi suất cao hay thấp hơn không quan trọng bằng việc tháng nào cũng đều đặn diễn ra và duy trì được thói quen đó” - Chuyên gia nhấn mạnh.
2. Tiền gửi tiết kiệm là một khoản tiền nhàn rỗi: Cần chắc chắn nó thực sự “nhàn rỗi”
Khác với khoản tiền được tích lũy đều đặn từ thu nhập hàng tháng, tiền nhàn rỗi thường là một khoản tiền đã có sẵn trong tài khoản sau một thời gian tích lũy, chưa có kế hoạch sử dụng ngay. Chính vì vậy, nhiều người có xu hướng gom toàn bộ số tiền này vào một khoản tiết kiệm và lựa chọn kỳ hạn dựa trên mức lãi suất hấp dẫn nhất.
Tuy nhiên, “chưa có kế hoạch sử dụng ngay” không đồng nghĩa với việc khoản tiền đó hoàn toàn không cần đến trong tương lai gần. Trong số tiền được gọi là nhàn rỗi, có thể vẫn tồn tại một phần dành cho những tình huống bất ngờ, một phần phục vụ các mục tiêu trong 1-2 năm tới và chỉ một phần thực sự có thể để yên trong thời gian dài.
Nếu không phân loại từ đầu, người gửi có thể rơi vào tình huống phải phá vỡ khoản tiết kiệm dài hạn chỉ để lấy một phần tiền cần dùng. Khi đó, lợi ích từ việc chọn kỳ hạn dài để hưởng lãi cao hơn có thể không còn nguyên vẹn. Vì vậy, thay vì coi toàn bộ tiền nhàn rỗi là một khoản duy nhất, việc chia tiền theo thời điểm cần sử dụng sẽ giúp lựa chọn kỳ hạn phù hợp hơn.
“Với tiền nhàn rỗi có sẵn, chữ "nhàn rỗi" thường đánh lừa chúng ta. Rất nhiều khoản gọi là nhàn rỗi thực ra chỉ là chưa được hỏi đúng câu hỏi: Bao nhiêu trong đó là quỹ khẩn cấp cần rút được ngay, bao nhiêu là tiền cho mục tiêu 1-2 năm, bao nhiêu thực sự là tiền 5-10 năm không đụng đến? Hỏi xong mới thấy: Một khoản "nhàn rỗi" có thể cần chia thành ba kỳ hạn khác nhau, thậm chí có phần không nên nằm ở tiết kiệm” - Chuyên gia Kim Liên phân tích.
3. Tiền gửi tiết kiệm đến từ việc chuyển đổi tài sản: Không nên vội vàng chọn kỳ hạn dài
Một nguồn tiền khác cũng thường được chuyển vào ngân hàng là tiền thu về sau khi bán hoặc chuyển đổi một tài sản khác, chẳng hạn như tiền bán vàng, bán bất động sản,... Điểm khác biệt của nguồn tiền này là trước khi trở thành tiền gửi tiết kiệm, nó đã có một “vai trò” nhất định trong danh mục tài sản của chủ sở hữu.
Do đó, quyết định bán tài sản và gửi tiền vào ngân hàng thực chất không chỉ là lựa chọn một kênh giữ tiền mới, mà còn là quyết định thay đổi cấu trúc tài sản. Nếu quyết định bán được đưa ra chỉ vì thị trường đang biến động hoặc vì lãi suất tiết kiệm tại thời điểm đó có vẻ hấp dẫn, người sở hữu rất dễ chuyển từ một quyết định đầu tư có kế hoạch sang một quyết định mang tính phản ứng.
Đặc biệt, với những khoản tiền lớn, việc vội vàng lựa chọn một kỳ hạn dài ngay sau khi bán tài sản có thể khiến người sở hữu tiếp tục bị “khóa” vào một quyết định mới trước khi xác định rõ số tiền này sẽ đóng vai trò gì. Trong trường hợp chưa có kế hoạch cụ thể, gửi tạm trong kỳ hạn ngắn có thể tạo ra khoảng thời gian để đánh giá lại mục tiêu, thay vì lập tức đưa toàn bộ tiền vào một phương án dài hạn.
Với nguồn tiền này, chuyên gia Kim Liên khuyến nghị người gửi cần đặc biệt tỉnh táo trước khi quyết định: “Tiền từ chuyển đổi tài sản là nguồn tiền tôi muốn mọi người chậm lại nhất trước khi quyết định. Câu hỏi đầu tiên không phải "gửi kỳ hạn nào", mà là: Bạn bán vàng/bán đất vì kế hoạch của bạn nói đã đến lúc bán, hay vì bảng giá hoặc tâm lý đám đông nói thế?
Nếu ngày xưa bạn mua vàng/mua đất để giữ dài hạn, để phòng thân cho một biến cố, thì việc giá giảm vài phần trăm và lãi tiết kiệm nhích lên không hề thay đổi lý do tồn tại của nó. Bán đi lúc này là để tài sản mất vai trò chứ không phải hoàn thành vai trò.
Vấn đề là phần lớn mọi người chưa từng viết ra điều kiện đó, nên mỗi lần thị trường đổi chiều là một lần tài sản bị "đổi vai" theo cảm xúc. Nguồn tiền này thường là khoản lớn, quyết định vội một lần có thể ảnh hưởng cả cấu trúc tài sản, và bởi có một rủi ro mà người ta thường không lường đến nhất là rủi ro tái đầu tư, khi việc đầu tư mới không đem lại kết quả tốt hơn so với việc duy trì khoản đầu tư cũ. Nên với nó, tôi khuyên gửi tạm kỳ hạn ngắn trước, cho mình một khoảng lặng để trả lời câu hỏi vai trò, rồi mới quyết định bến đỗ dài hạn”.
Ngọc Linh
