Vào những ngày đầu tháng 9 năm 2023, một sự kiện khoa học hy hữu đã diễn ra tại làng Máng Hải, thành phố Lâm Thương, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Một đoàn chuyên gia hùng hậu bao gồm đại diện từ Trạm Chăn nuôi Toàn quốc, Sở Nông nghiệp và Nông thôn tỉnh Vân Nam, cùng các viện nghiên cứu và đại học nông nghiệp danh tiếng đã có mặt tại sườn núi địa phương.
Thay vì làm việc trong phòng thí nghiệm, họ trực tiếp tiến hành kiểm tra sức khỏe, đo đạc kích thước và lấy mẫu máu của một đàn dê núi có ngoại hình vô cùng kỳ lạ. Đây không phải là một đợt kiểm tra dịch bệnh thông thường, mà là nỗ lực xác minh sự trở lại của một huyền thoại đã từng bị coi là biến mất vĩnh viễn khỏi bản đồ tài nguyên di truyền: giống dê núi lông dài Lâm Thương.
Sau khi khảo sát, các chuyên gia đã chọn ra 32 con, bao gồm cả đực lẫn cái, cả dê lớn và dê nhỏ. Họ tiến hành cân trọng lượng, dùng thước đo độ dài lông, ghi chép chính xác từng con số và so sánh với dữ liệu gốc trước đây. Kết quả cho thấy các đặc điểm của đàn dê này hoàn toàn trùng khớp với những ghi chép cũ.
Dê núi lông dài Lâm Thương, hay còn được người dân địa phương gọi thân thương là dê tơi, là một giống vật nuôi có vẻ ngoài không thể nhầm lẫn. Đặc điểm nhận dạng nổi bật nhất của chúng chính là bộ lông cực kỳ dài và thô cứng, bao phủ toàn bộ cơ thể. Lớp lông này không có những sợi tơ mềm như dê thông thường mà chỉ gồm những sợi lông cứng cáp, khiến chúng trông to lớn hơn thực tế và trông như đang khoác lên mình chiếc áo tơi của người nông dân thuở xưa. Ngoài ra, cặp sừng của chúng cũng là một tuyệt tác của tự nhiên khi mọc ngược về phía sau rồi uốn cong rộng sang hai bên, tạo thành một hình vòng cung uy nghi.
Lịch sử của giống dê này gắn liền với những thăng trầm của công tác bảo tồn tài nguyên sinh học. Trong cuộc điều tra tài nguyên di truyền gia súc và gia cầm lần thứ hai vào năm 2006, các chuyên gia đã lùng sục khắp các vùng sinh sống truyền thống của chúng như Chương Đà hay Thi Lễ nhưng không thu được kết quả.
Sự vắng bóng hoàn toàn trong nhiều năm đã dẫn đến một quyết định đau xót: dê núi lông dài Lâm Thương bị liệt vào danh sách 15 giống vật nuôi không thể tìm thấy và được đưa vào danh mục đỏ tuyệt chủng của Trung Quốc. Đây cũng là giống dê duy nhất phải nhận "án tử" về mặt khoa học vào thời điểm đó.
Tuy nhiên, hy vọng đã nhen nhóm trở lại vào năm 2020 khi các nhân viên kỹ thuật chăn nuôi trong quá trình hỗ trợ nông thôn đã tình cờ phát hiện ra một vài cá thể có đặc điểm tương đồng tại một số hộ gia đình.
Sau khi báo cáo lên cấp trên, một quy trình thẩm định nghiêm ngặt đã được kích hoạt. Đến năm 2023, một cuộc tổng khảo sát sâu rộng đã xác định được quần thể hiện có khoảng 608 cá thể. Các số liệu về trọng lượng, chiều dài lông và mẫu gen khi đối chiếu với dữ liệu lịch sử đã khẳng định chắc chắn rằng: giống dê núi lông dài Lâm Thương thực sự đã trở lại.
Sự kiện tìm thấy lại giống dê này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với ngành chăn nuôi Trung Quốc, quốc gia đang sở hữu khoảng 984 giống gia súc và gia cầm khác nhau. Giá trị lớn nhất của dê núi lông dài Lâm Thương nằm ở khả năng thích nghi tuyệt vời với môi trường núi cao khắc nghiệt trên 2000 mét. Khả năng chịu đựng cái lạnh thấu xương của chúng chính là một nguồn gen vô giá.
Trong quá trình kiểm tra, nhân viên kỹ thuật lấy mẫu máu để phân tích dữ liệu, làm rõ đặc điểm di truyền của loài dê này. Qua đó, mọi người càng hiểu rõ ý nghĩa quan trọng của việc bảo tồn giống dê núi lông dài Lâm Thương.
Trong tương lai, những thông tin di truyền này có thể được sử dụng để lai tạo ra những giống vật nuôi mới có khả năng chống chọi với biến đổi khí hậu hoặc điều kiện thời tiết cực đoan. Nếu không bảo vệ được vài trăm cá thể còn lại này, nhân loại sẽ mất đi một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh đa dạng sinh học.
Hiện nay, công tác bảo tồn giống dê này đang được thực hiện một cách cẩn trọng và khoa học. Do đặc tính kén chọn môi trường, dê lông dài Lâm Thương chỉ có thể khỏe mạnh khi được sinh sống tại vùng núi cao, nơi không khí loãng và lạnh. Việc đưa chúng xuống vùng bình nguyên thấp hơn thường dẫn đến bệnh tật do thay đổi áp suất và nhiệt độ. Vì vậy, chiến lược bảo tồn hiện nay là phối hợp trực tiếp với nông dân địa phương để duy trì mô hình nuôi thả tự nhiên ngay tại quê hương của chúng, đồng thời có sự giám sát và hỗ trợ kỹ thuật từ quốc gia.
Việc hồi sinh một giống loài từ danh sách tuyệt chủng không chỉ là một kỳ tích của ngành nông nghiệp mà còn là minh chứng cho sự kiên trì trong công tác quản lý tài nguyên di truyền.
Bảo tồn dê núi lông dài Lâm Thương chính là bảo tồn những khả năng phát triển tiềm tàng cho ngành chăn nuôi trong tương lai, đồng thời khẳng định giá trị của những nguồn gen bản địa trong sự phát triển bền vững của nông nghiệp hiện đại.
Đức Khương
