Mỗi lần nhắc đến liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ, Mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Lang (105 tuổi, trú phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng) lại đưa đôi bàn tay gầy lên lau nước mắt.
“Thằng Thợ da trắng, mắt tròn. Nếu còn sống, năm nay nó đã 80 tuổi rồi…”, Mẹ nói chậm rãi, giọng nhiều lần đứt quãng.
Hơn 60 năm đã trôi qua, hình bóng người con trai vẫn vẹn nguyên trong ký ức của Mẹ. Thế nhưng, ngoài tấm bằng Tổ quốc ghi công, gia đình không còn lưu giữ được một bức ảnh hay kỷ vật nào của anh.
Mẹ Ngô Thị Lang là thân nhân của hai liệt sĩ và một thương binh. Chồng và người con trai thứ của Mẹ hy sinh trong hai cuộc kháng chiến; người con trai út trở về sau chiến tranh với thương tật trên người.
Hai lần nhận tin người thân hy sinh
Chồng Mẹ Lang là liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi, sinh năm 1918, quê Hội An. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, gia đình di tản vào xã Bình Dương, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam cũ sinh sống để thuận lợi cho hoạt động cách mạng.
Năm 1950, liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi hy sinh.
Chồng mất khi các con còn thơ dại, Mẹ Lang một mình gánh vác gia đình, đồng thời tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng. Lấy việc buôn bán làm vỏ bọc, Mẹ thường xuyên đi lại giữa Thăng Bình và Hội An, bí mật tiếp tế thực phẩm, thuốc men cho bộ đội.
Căn nhà của gia đình khi ấy cũng là nơi nuôi giấu cán bộ. Bên dưới khu bếp có một hầm bí mật để cán bộ cách mạng trú ẩn. Nhiều lần bị địch nghi ngờ, bắt giữ, đánh đập, Mẹ vẫn một mực không khai báo.
Mẹ Lang có ba người con, gồm một gái và hai trai. Năm 1963, người con gái đầu được ra Hà Nội học tập theo diện con cán bộ hy sinh; người con trai út đi làm ăn xa. Trong nhà lúc đó chỉ còn Huỳnh Quang Thợ, sinh năm 1946, vừa học lớp 11 vừa phụ giúp Mẹ việc đồng áng.
Trong một kỳ nghỉ hè, chàng trai 17 tuổi lặng lẽ tình nguyện nhập ngũ mà không báo trước với Mẹ.
“Nó trốn tôi đi tòng quân. Ngày ấy chiến tranh ác liệt, tôi cũng sợ mất con lắm. Nhưng giữ con lại thì mất nước, nên tôi không ngăn cản”, Mẹ nhớ lại.
Hai năm sau, gia đình nhận tin chiến sĩ Huỳnh Quang Thợ hy sinh tại vùng cát Núi Thành, tỉnh Quảng Nam cũ. Khi ấy, anh mới 19 tuổi.
Người mẹ từng chịu nỗi đau mất chồng một lần nữa nhận tin con trai đã hy sinh. Giữa lúc chiến tranh khốc liệt, gia đình chỉ biết anh không còn trở về, nhưng không rõ ngày hy sinh và nơi đồng đội mai táng.
“Hồi đó loạn lạc, biết tìm con nơi mô”, Mẹ nghẹn ngào.
Cũng trong năm người anh hy sinh, ông Huỳnh Quang Thuyền, sinh năm 1948, người con trai út của Mẹ Lang, tình nguyện nhập ngũ.
Sau nhiều năm chiến đấu trên các chiến trường miền Trung, năm 1980, ông Thuyền xuất ngũ với thương tật trên người. Ông là thương binh hạng 3/4, sau đó tiếp tục đảm nhiệm nhiều công việc tại địa phương và hiện là Chủ tịch Hội Người cao tuổi phường Cẩm Phô, TP Hội An.
105 tuổi vẫn chờ con trở về
Sau ngày đất nước thống nhất, hài cốt liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi được tìm thấy và đưa về quê hương an táng. Riêng liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ vẫn nằm lại đâu đó trên vùng đất Núi Thành.
Suốt nhiều năm, ông Huỳnh Quang Thuyền cùng gia đình lần theo những thông tin ít ỏi về phần mộ người anh trai.
Qua một số nguồn tin, gia đình được biết liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ có thể đã được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Tam Nghĩa, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam cũ. Tuy nhiên, tại đây còn nhiều phần mộ chưa xác định được danh tính, trong khi gia đình không có đủ thông tin, kỷ vật để đối chiếu.
Ông Thuyền kể, gia đình đã nhiều lần đưa Mẹ đến nghĩa trang tìm kiếm. Mỗi lần đến, Mẹ lại chậm rãi đi qua từng hàng mộ, dừng thật lâu trước những tấm bia chưa ghi tên, thắp hương rồi khấn gọi tên con.
“Nấm mộ nào mẹ tôi cũng nhìn rất lâu, cũng khấn tên anh Thợ. Đi hết nghĩa trang mà vẫn không biết anh mình nằm ở đâu, mẹ lại khóc...”, ông Thuyền kể.
Tuổi càng cao, nỗi nhớ con trong Mẹ Lang càng thêm day dứt. Mỗi lần nhớ đến người con trai đã hy sinh, Mẹ chỉ biết lần tìm lại những ký ức đã lùi xa hơn nửa thế kỷ.
Không xác định được phần mộ người con trai, gia đình đành lập một ngôi mộ gió tại Hội An để có nơi hương khói, tưởng niệm. Không rõ ngày hy sinh, gia đình lấy ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 hằng năm làm ngày “giỗ vọng” cho anh.
Mẫu ADN của Mẹ được thu thập để phục vụ việc đối chiếu, hỗ trợ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Với gia đình, đây là niềm hy vọng mới sau nhiều năm tìm kiếm thông tin về người thân.
Mẫu ADN của Mẹ được thu thập để phục vụ việc đối chiếu với những hài cốt chưa xác định danh tính. Sau nhiều năm lần tìm dấu vết người thân, đây trở thành niềm hy vọng mới của gia đình.
Niềm hy vọng ấy càng được nhân lên khi Nhà nước triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm”, đẩy mạnh việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Ở tuổi bách niên giai lão, Mẹ Lang vẫn minh mẫn. Hằng ngày, Mẹ vẫn dậy sớm tập thể dục, uống cà phê và tự lo được nhiều sinh hoạt cá nhân. Mẹ bảo niềm an ủi lớn nhất trong những năm tháng tuổi già là được sống quây quần bên con cháu; được Đảng, Nhà nước quan tâm; được bà con lối xóm thường xuyên thăm hỏi, sẻ chia.
Thế nhưng, mong ước được biết nơi người con trai đang yên nghỉ vẫn luôn canh cánh trong lòng Mẹ.
Ngày 15/7, đại diện Sở Nội vụ TP Đà Nẵng đến thăm và trao tặng Mẹ Lang hai bức chân dung phục dựng của liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi và liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ.
Hai bức chân dung do anh Dương Cao Thành (35 tuổi, trú tỉnh Phú Thọ), người nhiều năm thực hiện việc phục dựng ảnh liệt sĩ, thực hiện với mong muốn giúp gia đình có di ảnh của các liệt sĩ để thờ phụng.
Nhìn thấy gương mặt người con trai sau hơn 60 năm chỉ còn hiện hữu trong ký ức, Mẹ Lang không giấu được xúc động. Đôi tay run run chạm lên bức chân dung, nước mắt Mẹ lại rơi.
Từ nay, trên bàn thờ gia đình đã có di ảnh liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ. Với Mẹ Lang và những người thân, đó là niềm an ủi sau hơn 60 năm không có một bức ảnh của anh để thờ phụng.
Ở tuổi 105, Mẹ Lang vẫn mong một ngày phần mộ người con trai được xác định, để gia đình có thể đưa anh về an táng tại quê nhà, bên người cha đã khuất.
“Gia đình vẫn hy vọng từ việc đối chiếu ADN sẽ có thêm manh mối về phần mộ anh Thợ. Nếu một ngày tìm được anh, chúng tôi mong được đưa anh về an táng tại quê nhà, để mẹ được an lòng”, ông Thuyền chia sẻ.
Tâm An
