Tôi từng nghĩ chăm xe là chuyện của thợ. Cứ 5.000 - 7.000km mang đi thay dầu, hỏng gì thì sửa cái đó, còn lại là việc của nó. Không cần "vọc" mẹo chăm xe gì cả. Cho tới hôm ngồi ở gara nghe báo giá thay dàn lạnh và ông thợ hỏi một câu rất nhẹ: "Anh có hay tắt máy lúc điều hòa vẫn đang chạy không?"
Có. Ngày nào cũng vậy. Suốt hai năm.
Cái làm tôi khó chịu không phải số tiền. Là chuyện tôi đã tự tay làm hỏng nó mà không hề biết bằng một thao tác mất đúng 20 giây để làm cho đúng.
Từ đó tôi để ý: phần lớn thứ giết xe không phải tai nạn, không phải phụ tùng dởm. Là thói quen. Mà thói quen thì miễn phí, làm đúng cũng miễn phí, làm sai cũng miễn phí, chỉ khác nhau ở hóa đơn ba năm sau.
Dưới đây là 6 thứ tôi tập lại. Không cái nào cần biết về máy móc. Không cái nào tốn thêm một đồng nào.
1. Tắt AC trước, tắt gió sau, 20 giây cứu cả dàn lạnh
Thói quen mặc định của hầu hết anh em: về tới nhà, rút chìa, xuống xe. Điều hòa tắt cùng lúc với máy, và dàn lạnh lúc đó vẫn đang ướt sũng hơi nước ngưng tụ.
Cửa đóng, xe nằm im, nước đọng trong khoang tối om suốt cả đêm. Đó chính xác là điều kiện lý tưởng cho nấm mốc. Rồi sáng hôm sau bật điều hòa lên, cái mùi ẩm mốc quen thuộc phả thẳng vào mặt — mùi mà anh em hay đổ cho "xe cũ nó thế".
Cách làm đúng: trước khi tới nhà khoảng một hai phút, tắt nút A/C nhưng giữ quạt gió chạy. Máy nén ngừng, nhưng luồng gió vẫn thổi qua dàn lạnh và làm khô nó. Tới nơi thì tắt quạt, tắt máy, xuống xe.
Mất 20 giây. Đổi lại là không phải nghe báo giá vệ sinh hoặc thay dàn lạnh.
2. Cold start: cho nó một hai phút, như cho mình một cốc nước lúc mới dậy
Xe nằm qua đêm, dầu chảy hết xuống đáy các-te. Lúc anh em vặn chìa, động cơ quay nhưng dầu chưa kịp bơm lên phủ đủ các chi tiết. Trong vài chục giây đó, kim loại đang ma sát trực tiếp vào kim loại.
Đề máy xong đi luôn không làm xe hỏng ngay. Nó chỉ bào mòn thêm một chút. Vấn đề là "một chút" đó nhân với 700 lần mỗi năm.
Cách làm đúng: đề máy xong, ngồi yên một tới hai phút, cắm điện thoại, chỉnh gương, thắt dây an toàn, đủ thứ việc lặt vặt anh em vẫn làm khi xe đã lăn bánh. Nhìn vòng tua: lúc mới nổ nó thường vọt lên 1.200-1.500 rpm rồi tự hạ dần. Khi kim đứng ổn định dưới 1.000 rpm, đó là lúc đi được.
Nó giống hệt chuyện khởi động cơ thể. Không ai vừa mở mắt đã chạy 10km. Cái máy cũng vậy.
3. Xe tăng áp: đừng tắt máy ngay khi vừa chạy căng
Cái này dành riêng cho anh em đi xe turbo, mà bây giờ thì gần như xe nào cũng có.
Turbo quay ở tốc độ hàng trăm nghìn vòng/phút và nóng khủng khiếp khi hoạt động cường độ cao. Nó được làm mát và bôi trơn bằng chính dầu động cơ. Anh em vừa chạy cao tốc, vừa leo đèo, vừa nhấn sâu ga liên tục, rồi tấp vào tắt máy cái rụp: bơm dầu ngừng, nhưng turbo vẫn còn nóng và vẫn còn quay theo quán tính.
Phần dầu còn kẹt lại trong đó bị nung, cháy thành cặn. Một lần thì không sao. Lặp lại đủ nhiều thì thành chuyện của cái hóa đơn thay turbo.
Cách làm đúng: sau một chặng chạy căng, để máy nổ không tải khoảng một đến hai phút trước khi tắt. Coi như cho nó thời gian hạ nhịp tim. Chạy trong phố nhẹ nhàng thì không cần khắt khe vậy, nhưng vừa xuống khỏi cao tốc thì nên.
4. Về N, kéo phanh tay, rồi mới về P
Thói quen phổ biến: dừng xe, đẩy cần số về P, kéo phanh tay, xuống.
Nghe thì hợp lý. Nhưng thứ tự đó khiến toàn bộ trọng lượng chiếc xe treo lên một chi tiết bé xíu.
Khi về P, trong hộp số có một cái lẫy nhỏ (parking pawl) gài vào bánh răng để khóa. Nếu xe chưa được giữ bởi phanh tay, nhất là khi đỗ trên dốc thì cả tấn kim loại cộng quán tính dồn hết vào cái lẫy đó. Anh em nghe thấy tiếng "cạch" và xe hơi trôi một nhịp rồi khựng lại? Đó chính là nó đang chịu trận.
Lâu ngày, lẫy mòn, chờn, gãy. Và sửa hộp số thì không bao giờ rẻ.
Cách làm đúng, đúng thứ tự:
- Đạp phanh, dừng hẳn
- Về N
- Kéo phanh tay, thả chân phanh, để xe ghì lên phanh tay
- Rồi mới về P
- Tắt máy
Lúc này lẫy trong hộp số chỉ làm nhiệm vụ khóa dự phòng, không phải gánh cả chiếc xe. Đi vào nếp rồi thì mất thêm khoảng ba giây.
5. Đừng để xe chạy cạn xăng thường xuyên
Nhiều anh em có thói quen chạy tới khi đèn báo xăng sáng mới đổ, thậm chí để nó sáng thêm vài chục cây nữa. Không sao nếu thỉnh thoảng những sẽ thành nếp thì có vấn đề.
Bơm xăng nằm ngập trong bình và được chính xăng làm mát. Bình cạn thường xuyên nghĩa là bơm phải làm việc trong tình trạng thiếu chất tản nhiệt, dễ quá nhiệt. Chưa kể cặn bẩn lâu năm lắng dưới đáy bình bị hút vào nhiều hơn khi mức xăng thấp.
Triệu chứng thì đến rất từ từ: xe hơi hụt ga, tăng tốc không mượt, thi thoảng giật nhẹ. Anh em dễ nghĩ là "xe cũ rồi", cho tới lúc bơm chết hẳn, thường là giữa đường, thường là lúc đang vội.
Cách làm đúng: lấy vạch 1/4 bình làm mốc đổ. Không cần lúc nào cũng đầy, chỉ cần đừng để nó chạm đáy như một thói quen.
6. Dừng lâu thì về N, đừng để D và giữ phanh
Đèn đỏ 15-20 giây thì cứ để D, đạp phanh, không vấn đề gì. Chuyện chỉ khác khi phải dừng lâu ví dụ đèn đỏ 90 giây, tắc đường 5 phút, chờ người thân trước cổng nhà.
Ở số D, hộp số vẫn đang truyền lực để đẩy xe đi trong khi phanh giữ nó đứng yên. Hai lực chống nhau, sinh ma sát, sinh nhiệt trong hộp số. Đồng thời chân phanh phải giữ áp lực liên tục, hệ thống phanh cũng nóng theo, lâu ngày dẫn tới chai má phanh, mòn không đều, ăn phanh kém đi.
Cách làm đúng: xác định dừng lâu thì về N, kéo phanh tay (hoặc giữ nhẹ chân phanh nếu chỉ vài chục giây). Chân được nghỉ, hộp số được nghỉ, phanh được nghỉ. Đèn xanh thì về D đi tiếp.
Cái được không phải là tiền
Sáu thứ trên cộng lại mất chưa tới ba phút mỗi ngày. Không cái nào cần đồ nghề, không cái nào cần hiểu về động cơ.
Nhưng tôi nghĩ giá trị thật của nó không nằm ở chỗ tiết kiệm tiền sửa chữa, dù đúng là có tiết kiệm thật. Nó nằm ở chỗ khác: khi anh em bắt đầu để ý tới những thứ nhỏ như vậy, quan hệ với chiếc xe cũng đổi. Nó thôi là một cái máy phải chịu đựng mình mỗi sáng, và thành một thứ mình đang giữ.
Xe hỏng hiếm khi vì một biến cố lớn. Cơ thể cũng thế. Sự nghiệp cũng thế. Phần lớn thứ hỏng trong đời đàn ông đều hỏng theo cách chậm rãi, âm thầm, qua những lần mình tặc lưỡi cho qua vì "có mấy giây thôi mà".
Ba phút mỗi ngày. Rẻ hơn mọi hóa đơn mà nó tránh được.
Minh Tâm
