Một bồi thẩm đoàn tại Los Angeles, bang California, Mỹ vừa đưa ra phán quyết mang tính bước ngoặt: Meta và YouTube phải chịu trách nhiệm vì đã thiết kế các sản phẩm gây nghiện, dẫn đến tổn hại cho người dùng trẻ tuổi.
Theo phán quyết được công bố ngày 25/3, hai công ty bị xác định vừa cẩu thả trong thiết kế sản phẩm, vừa không đưa ra cảnh báo đầy đủ về rủi ro tiềm ẩn. Bồi thẩm đoàn gồm 12 người đã mất gần 9 ngày nghị án trước khi đi đến kết luận với tỷ lệ 10-2 nghiêng về phía nguyên đơn.
Bồi thường 6 triệu USD, Meta chịu phần lớn trách nhiệm
Tòa án quyết định trao cho nguyên đơn khoản bồi thường lên tới 6 triệu USD (khoảng 158 triệu đồng), trong đó Meta phải chịu 70% trách nhiệm, phần còn lại thuộc về YouTube.
Đây được xem là vụ kiện đầu tiên tại Mỹ về tác hại của mạng xã hội đối với người trẻ được đưa ra xét xử đầy đủ, mở ra tiền lệ pháp lý quan trọng cho hàng loạt vụ kiện tương tự trong tương lai.
Nguyên đơn là một phụ nữ 20 tuổi, được gọi bằng tên viết tắt KGM trong hồ sơ tòa án. Cô khai rằng bắt đầu sử dụng YouTube từ năm 6 tuổi và Instagram từ năm 9 tuổi.
Theo lời khai, việc sử dụng mạng xã hội kéo dài đã gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần của cô. Đến năm 10 tuổi, KGM rơi vào trạng thái trầm cảm và có hành vi tự gây tổn hại bản thân. Các mối quan hệ gia đình và trường học cũng trở nên căng thẳng.
Năm 13 tuổi, cô được chẩn đoán mắc rối loạn hình thể và chứng sợ xã hội, mà cô cho rằng có liên quan trực tiếp đến việc sử dụng mạng xã hội.
“Thiết kế gây nghiện” như một chiến lược
Trong phần tranh luận cuối, luật sư của nguyên đơn cho rằng các nền tảng đã cố tình tích hợp những tính năng nhằm giữ chân người dùng càng lâu càng tốt.
“Làm thế nào để một đứa trẻ không bao giờ rời điện thoại? Đó chính là kỹ thuật tạo nghiện. Họ đã thiết kế ra điều đó”, luật sư Mark Lanier lập luận, ví các nền tảng như “con ngựa thành Troy” với vẻ ngoài hấp dẫn nhưng ẩn chứa nguy cơ kiểm soát người dùng.
Các luật sư cũng chỉ ra những tính năng như cuộn vô hạn và tự động phát video là yếu tố then chốt khiến người dùng khó rời khỏi ứng dụng.
Lập luận của phía nguyên đơn được cho là tương đồng với các vụ kiện ngành thuốc lá vào thập niên 1990, khi các công ty bị cáo buộc che giấu bản chất gây nghiện của sản phẩm dù đã biết rõ tác hại.
Theo phía nguyên đơn, trường hợp của KGM không phải cá biệt mà phản ánh trải nghiệm của hàng chục nghìn thanh thiếu niên khác.
Meta, YouTube phủ nhận và sẽ kháng cáo
Cả hai công ty đều bác bỏ cáo buộc và tuyên bố sẽ kháng cáo.
Đại diện Meta cho rằng sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên là vấn đề phức tạp, không thể quy về một ứng dụng duy nhất. Trong khi đó, YouTube khẳng định nền tảng của họ là dịch vụ phát video được xây dựng có trách nhiệm, không phải mạng xã hội theo cách hiểu thông thường.
Trước đó, cả hai cũng nhiều lần phủ nhận hành vi sai phạm. YouTube gọi các cáo buộc là “không đúng sự thật”, còn Meta cho rằng các vấn đề của nguyên đơn bắt nguồn từ hoàn cảnh gia đình khó khăn.
Vụ kiện này chỉ là một phần trong loạt vụ kiện lớn hơn tại California, nơi hơn 1.600 nguyên đơn, bao gồm hàng trăm gia đình và khu học chính, đang theo đuổi các cáo buộc tương tự nhằm vào Meta, YouTube, TikTok và Snap.
Đáng chú ý, TikTok và Snap đã đạt thỏa thuận dàn xếp với nguyên đơn ngay trước khi phiên tòa diễn ra.
KGM cũng là vụ đầu tiên trong hơn 20 phiên tòa “thử nghiệm” dự kiến diễn ra trong vài năm tới nhằm đánh giá phản ứng của bồi thẩm đoàn và thiết lập tiền lệ pháp lý. Phiên tòa tiếp theo dự kiến sẽ bắt đầu vào tháng 7, trong khi một loạt vụ kiện liên bang khác sẽ được xét xử tại San Francisco từ tháng 6.
Phán quyết lần này được đánh giá có thể tạo ra bước ngoặt lớn, buộc các “ông lớn” công nghệ phải đối mặt với trách nhiệm pháp lý ngày càng gia tăng liên quan đến tác động của sản phẩm đối với người dùng trẻ tuổi.
Nguồn: The Guardian
Phạm Trang
