Một đứa trẻ sau này đi được bao xa, phần nào phụ thuộc vào những gì gia đình có thể cho. Nhưng điều quan trọng không kém là từ nhỏ, con đã quen suy nghĩ và lựa chọn như thế nào.
Có những người làm cha làm mẹ luôn lo con mình tụt lại phía sau. Họ chỉ mong sắp xếp ổn thỏa từng bước đi cho con. Cũng có những bố mẹ vẫn lo lắng, nhưng sẵn sàng chừa lại một khoảng trống để con tự mày mò, tự thử sức. Cả hai đều xuất phát từ tình thương. Thế nhưng lâu dần, điều đứa trẻ nhận được có thể rất khác nhau.
Ảnh hưởng của gia đình hiếm khi nằm ở những buổi dạy dỗ nghiêm trang. Nó nằm ở cách cả nhà nói chuyện với nhau mỗi ngày, cách xử lý khi gặp chuyện, và việc bố mẹ thực sự coi trọng điều gì. Tầm nhìn xa ở đây không phải là tính trước cả cuộc đời của con. Đó là biết việc gì đáng để dành thời gian, việc gì nên để con tự quyết.
Đừng chỉ nhìn điểm số trước mắt
Điểm số, thứ hạng hay giải thưởng đều rất dễ thấy. Bỏ ra bao nhiêu công sức, kết quả ra sao, gần như nhìn qua là biết ngay. Thế nhưng có những thứ khó đo bằng một bài kiểm tra. Con có thói quen đọc sách không. Con có biết suy nghĩ cho thấu một vấn đề không. Gặp điều chưa hiểu, con có muốn tìm hiểu tiếp không. Những khả năng này sẽ còn phát huy tác dụng mãi trong việc học và công việc sau này.
Nếu bố mẹ chỉ quan tâm kết quả, đứa trẻ rất dễ coi việc học là những nhiệm vụ phải nộp cho xong. Thi tốt thì thở phào, thi kém thì tìm cách tránh bị mắng. Ngược lại, khi bố mẹ để ý xem con học bằng cách nào, có thật sự hiểu bài không, lần sau định điều chỉnh ra sao, con mới có cơ hội hình thành thói quen học tập của riêng mình.
Nói vậy không có nghĩa là điểm số không quan trọng. Chỉ là điểm số mới phản ánh được một phần. Hôm nay con thi tốt, không có nghĩa sau này gặp kiến thức mới con cũng xoay xở được dễ dàng. Điều thật sự đáng để tâm là khi không còn bố mẹ nhắc nhở, con có còn muốn học không, và có biết tự học không.
Đừng sắp đặt mọi thứ thay con
Bố mẹ quyết định thay con, nhiều khi chỉ vì không yên tâm. Sợ con chọn sai, sợ con thiệt thòi, sợ con chậm chân hơn người khác. Mình lo thêm một chút, có vẻ sẽ bớt đi được vài rắc rối. Nhưng cuộc đời lại không phải tờ giấy thi có thể điền sẵn đáp án từ trước.
Một người muốn có chính kiến vững vàng thì phải dần hiểu mình muốn gì, việc gì không nên làm. Khả năng này không tự nhiên mà có, con cần được tập luyện. Trước một lựa chọn, bố mẹ hoàn toàn có thể chia sẻ kinh nghiệm, nói rõ những rủi ro có thể gặp. Nhưng không cần việc gì cũng chốt thay con. Thay vì nói thẳng con đường nào tốt nhất, bố mẹ có thể cùng con xem mỗi lựa chọn được gì, mất gì. Hãy để con nói ra lý do của mình, đồng thời hiểu rằng đã quyết định thì phải chịu trách nhiệm với kết quả.
Chừng mực ở đây không dễ nắm bắt. Khi con còn nhỏ, con cần bố mẹ che chở. Con càng lớn, bố mẹ càng phải buông tay dần. Quản mãi thì con dễ quen dựa dẫm. Đột nhiên mặc kệ thì con lại có thể lúng túng không biết bắt đầu từ đâu. Vấn đề không nằm ở chỗ bố mẹ quản nhiều hay ít. Quan trọng là con có đang học được cách tự suy xét hay không.
Cũng có những gia đình rất sợ con đi đường vòng, nên cố gắng giúp con tránh mọi điều bất định. Cách bảo vệ này giúp bớt phiền phức trước mắt. Nhưng nó cũng khiến con ít có dịp tập phán đoán. Đến khi gặp vấn đề không có sẵn lời giải, con sẽ không biết bắt tay vào từ đâu.
Trong cuộc sống, người ta rất dễ quyết định theo ấn tượng đầu tiên. Thấy người khác làm gì liền nghĩ mình cũng phải làm theo. Nghe một thông tin lặp lại nhiều lần thì dễ tin đó là sự thật. Bố mẹ có thể dạy con hỏi thêm vài câu trước những quyết định quan trọng. Thông tin này từ đâu ra, có căn cứ đáng tin không. Điều tệ nhất có thể xảy ra là gì, mình có gánh nổi không. Nếu mọi chuyện không như mong đợi thì còn đường lùi hay không.
Những thói quen này không chỉ dùng trong học tập. Chúng còn liên quan đến chuyện tiền bạc, các mối quan hệ và việc chọn nghề sau này. Thấy người khác được lợi không có nghĩa cách làm đó hợp với mình. Muốn được người khác công nhận cũng không có nghĩa chuyện gì cũng phải chiều theo. Thận trọng không phải là không dám thử. Đó là hiểu vì sao mình làm và biết rõ mình phải đánh đổi những gì.
Cho con được sai, nhưng đừng gánh hết hậu quả thay con
Khi con phạm lỗi, phản ứng đầu tiên của bố mẹ rất quan trọng. Có người vội trách mắng, chỉ mong con nhớ bài học ngay lập tức. Có người lại không nỡ để con chịu chút ấm ức nào, cứ có chuyện là lập tức thu xếp ổn thỏa giúp con. Hai cách này trông khác nhau, nhưng đều có thể khiến con bỏ lỡ cơ hội hiểu ra vấn đề.
Con làm chưa tốt không hẳn là vì con kém. Có thể con chưa có cách làm phù hợp, hoặc chưa tìm ra hướng để tiến bộ. Thay vì chỉ chấm điểm kết quả, bố mẹ nên quan tâm xem con có nhận ra vấn đề không, có chịu nghe góp ý và thử thay đổi không.
Tất nhiên, cho phép con sai không có nghĩa là không có giới hạn. Với những chuyện liên quan đến an toàn, sự trung thực hay làm tổn thương người khác, cần có quy tắc rõ ràng. Nếu lỗi sai gây ra hậu quả, con cũng cần chịu trách nhiệm trong khả năng của mình. Bố mẹ có thể giúp con phân tích nguyên nhân, nhưng không cần lần nào cũng giải quyết hết rắc rối thay con. Khi con biết rằng mắc lỗi thì có thể nói thật, không phải giấu giếm để tránh bị mắng, con mới dám nghiêm túc đối diện với vấn đề.
Còn một điều nữa bố mẹ cũng nên để ý. Đừng biến những mong ước dang dở của mình thành nhiệm vụ bắt con phải hoàn thành. Bố mẹ mong con sống tốt là điều dễ hiểu. Nhưng thế nào là sống tốt thì mỗi người lại có một câu trả lời khác nhau. Bố mẹ coi trọng sự ổn định, con có thể quan tâm đến đam mê hơn. Bố mẹ thấy con đường này chắc chắn hơn, con có khi lại có cân nhắc riêng. Nếu mọi ý kiến khác biệt đều bị coi là "không hiểu chuyện", cha mẹ và con cái sẽ khó mà thật sự trò chuyện với nhau.
Gia đình không chỉ là nơi truyền lại kinh nghiệm. Đó cũng nên là nơi cho phép con từ từ hình thành suy nghĩ của riêng mình. Món quà tốt nhất bố mẹ có thể dành cho con là giúp con đủ khả năng tự bước đi trên con đường của mình. Điều này không có nghĩa bố mẹ buông hết mọi thứ. Nó chỉ nhắc rằng quan tâm một người và quyết định cuộc đời thay người đó là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Rồi sẽ đến lúc con gặp những vấn đề bố mẹ chưa từng trải qua, đối mặt với những lựa chọn bố mẹ không thể quyết thay. Khi ấy, nếu con có ý kiến khác mình, bố mẹ sẽ lắng nghe lý do của con trước, hay vẫn cho rằng chỉ có đi theo sự sắp xếp của mình mới là không phụ công nuôi dưỡng?
Theo Sohu
Thiên An
