Một model AI Trung Quốc khiến cả ngành chip toàn cầu chao đảo

Ngày 16/7, tại một hội nghị công nghệ ở Thượng Hải, công ty khởi nghiệp Trung Quốc Moonshot AI ra mắt Kimi K3, model AI có 2,8 nghìn tỷ tham số, được giới thiệu là model mã nguồn mở lớn nhất từng công bố. Nhưng thứ khiến cả ngành công nghệ chú ý không phải bản thân con AI này, mà là những gì xảy ra ngay sau đó trên thị trường chứng khoán. Hàng loạt cổ phiếu công ty sản xuất chip lao dốc, tổng giá trị vốn hóa ngành bán dẫn toàn cầu bốc hơi khoảng 3.300 tỷ USD chỉ trong vài ngày.

"Tham số" là các con số bên trong một model AI, quyết định cách nó xử lý và trả lời thông tin, số tham số càng lớn model thường càng mạnh nhưng cũng càng tốn tài nguyên để chạy. Kimi K3 dùng kiến trúc gọi là hỗn hợp chuyên gia (MoE), nghĩa là dù có tổng cộng 2,8 nghìn tỷ tham số, mỗi lần trả lời model chỉ thật sự kích hoạt một phần nhỏ, khoảng 16 trong số 896 "chuyên gia" con bên trong, giúp tiết kiệm chi phí vận hành. Model cũng là mã nguồn mở, nghĩa là ai cũng có thể tải về, tự cài đặt trên máy chủ riêng và chỉnh sửa, khác với Claude hay GPT vốn là model đóng, chỉ chạy trên máy chủ của chính Anthropic hay OpenAI.

Giá sử dụng Kimi K3 qua API là 3 USD, khoảng 79.000 đồng, cho mỗi triệu token đầu vào, và 15 USD, khoảng 397.000 đồng, cho mỗi triệu token đầu ra. "Token" tạm hiểu là một từ hoặc mảnh nhỏ của từ mà AI dùng để đọc và viết văn bản. Model hỗ trợ cửa sổ ngữ cảnh, tức lượng văn bản nó có thể ghi nhớ cùng lúc trong một cuộc trò chuyện, lên tới 1 triệu token, đủ để đọc gần hết một bộ tiểu thuyết dài trong một lần. Trên bảng xếp hạng độc lập Artificial Analysis, Kimi K3 xếp thứ 4 toàn cầu, sau Claude Fable 5 và GPT-5.6 Sol nhưng vượt qua Claude Opus 4.8, đồng thời dẫn đầu ở riêng hạng mục viết code giao diện web.

Ngày 17/7, thị trường chứng khoán châu Á bán tháo mạnh cổ phiếu ngành chip. TSMC, hãng gia công chip lớn nhất thế giới, giảm khoảng 7,3% tại sàn Đài Bắc. Cổ phiếu SoftBank giảm khoảng 9%, còn hai hãng thiết bị sản xuất chip Tokyo Electron và Advantest lần lượt giảm khoảng 8% và 7%. Chỉ số bán dẫn Philadelphia, thước đo phổ biến cho cả ngành, rơi hơn 20% so với đỉnh cuối tháng 6, chính thức bước vào vùng gọi là thị trường gấu, thuật ngữ tài chính chỉ tình trạng giá giảm sâu và kéo dài. Đây được xem là tuần tệ nhất của cổ phiếu ngành chip kể từ tháng 4/2025.

Đây không phải lần đầu một model Trung Quốc gây chấn động kiểu này. Đầu năm 2025, công ty Trung Quốc DeepSeek từng tung ra model giá rẻ khiến cổ phiếu công nghệ Mỹ bốc hơi hàng trăm tỷ USD chỉ trong một ngày, sự kiện sau này được giới tài chính gọi là khoảnh khắc DeepSeek. Nhiều nhà đầu tư giờ gọi vụ Kimi K3 là phiên bản lặp lại của chính sự kiện đó, vì lý do cốt lõi giống hệt nhau, một model AI giá rẻ với hiệu năng gần bằng hàng đầu nước Mỹ khiến giới đầu tư đặt câu hỏi liệu các hãng chip và hãng AI Mỹ có đang được định giá dựa trên giả định không ai đuổi kịp họ.

Không phải ai cũng tin Kimi K3 là nguyên nhân thực sự. Ngay trong tuần cổ phiếu chip lao dốc, TSMC lại nâng dự báo chi tiêu đầu tư năm 2026 lên khoảng 60 đến 64 tỷ USD, còn ASML, hãng duy nhất trên thế giới sản xuất được loại máy quang khắc tối tân nhất để làm ra các dòng chip AI cao cấp, nâng dự báo doanh thu 2026 lên khoảng 43 đến 45 tỷ euro và công bố kế hoạch mở rộng thêm khoảng 30% năng lực sản xuất. Nếu một model Trung Quốc giá rẻ thực sự đang phá vỡ nhu cầu chip AI trong tương lai, hai công ty nắm giữ chuỗi cung ứng quan trọng nhất ngành lẽ ra phải lo lắng nhất, nhưng thực tế lại ngược lại. Nhiều nhà phân tích cho rằng đợt bán tháo phản ánh nỗi lo đã có sẵn từ trước, khi các hãng công nghệ lớn dự kiến chi khoảng 700 tỷ USD cho hạ tầng AI trong năm nay nhưng chưa chứng minh khoản chi đó sinh lời tương xứng, còn Kimi K3 chỉ là cái cớ khiến nỗi lo đó bùng lên.

Trước khi kết luận Kimi K3 đã ngang hàng Claude hay GPT, cần nhìn vào một con số khác. Artificial Analysis, tổ chức chuyên đánh giá độc lập các model AI, đo được tỷ lệ "ảo giác" của Kimi K3, tức tỷ lệ model tự tin đưa ra thông tin sai hoặc bịa đặt thay vì thừa nhận không biết, lên tới khoảng 51%, cao hơn hẳn thế hệ trước là Kimi K2.6. Với công việc cần độ chính xác cao như tra cứu số liệu hay viết nội dung xuất bản, đây là điều người dùng nên lưu ý trước khi tin tưởng tuyệt đối vào câu trả lời của model.

Ngay giữa lúc thị trường hỗn loạn, Moonshot AI, công ty thành lập năm 2023 và đã huy động khoảng 2 tỷ USD từ các nhà đầu tư gồm Alibaba và Tencent, công bố kế hoạch niêm yết cổ phiếu tại sàn giao dịch Hong Kong với định giá khoảng 30 tỷ USD, dự kiến hoàn tất trong vòng 6 tháng tới.

Toàn bộ mã nguồn của Kimi K3 dự kiến được công khai đầy đủ trước ngày 27/7. Số liệu về đợt bán tháo cổ phiếu chip được Bloomberg và CNBC ghi nhận trong tuần từ 17 đến 19/7, còn dữ liệu benchmark độc lập của Kimi K3 do tổ chức Artificial Analysis công bố cùng thời điểm.

Thế Duyệt