Nuôi một đứa trẻ khôn lớn chưa bao giờ chỉ là chuyện lo cho con đủ ăn, đủ học, có bằng cấp hay một công việc tốt. Điều cha mẹ mong chờ sau cùng thường giản dị hơn rất nhiều: con biết tự lập, biết chịu trách nhiệm và dù có trưởng thành đến đâu vẫn hiểu cách trân trọng những người luôn ở phía sau mình.
Một người mẹ ở Hà Nội mới đây chia sẻ, con lớn của chị hiện là sinh viên năm 4 đại học, chỉ còn khoảng một năm nữa sẽ tốt nghiệp. Ra ngoài, cậu được nhiều người nhận xét là khéo léo, biết cách giao tiếp và lấy lòng người khác. Thế nhưng khi trở về nhà, con lại có thái độ hoàn toàn khác: nói năng hỗn hào, lười biếng, ở bẩn và thường xuyên khiến cha mẹ buồn lòng.
Điều khiến người mẹ đau khổ hơn là trước mặt người ngoài, con vẫn cư xử rất đúng mực với bố mẹ. Chỉ khi ở trong nhà, giữa những người thân thiết nhất, cậu mới bộc lộ thái độ cáu gắt, khó chịu và thiếu tôn trọng. Vì thế, người mẹ cảm thấy con đang “sống hai mặt”, đồng thời không khỏi ngậm ngùi về những năm tháng bỏ công sức, tiền bạc để nuôi con ăn học.
Chị cho biết mình từng dự định đầu tư cho con đi du học thạc sĩ ở châu Âu sau khi tốt nghiệp. Tuy nhiên, sau một lần người anh ruột chứng kiến cách cậu đối xử với mẹ, ông đã khuyên chị không nên tiếp tục bỏ tiền cho một đứa trẻ mà ông cho là chưa biết trân trọng công sức của cha mẹ.
Mâu thuẫn gần đây nhất xảy ra vào lúc khoảng 2 giờ sáng. Người mẹ nhắc con đi ngủ vì cậu thường xuyên thức đến 3-5 giờ sáng rồi ngủ đến 2 giờ chiều. Đang trao đổi bài tập nhóm, con tắt tiếng cuộc trò chuyện và đáp lại mẹ bằng lời lẽ khiến chị tức giận. Trong lúc nóng giận, người mẹ giơ tay dọa đánh. Cậu bé lập tức phản ứng, cho rằng mẹ định đánh mình và làm lớn chuyện.
Sau đó, chị nghĩ đến hai lựa chọn. Một là từ nay mặc kệ, con muốn ngủ lúc nào, sinh hoạt ra sao thì tùy, miễn sao nhà cửa được yên ổn. Hai là cố gắng nuôi con hết đại học, sau đó ngừng chu cấp. Chị cũng từng nghĩ đến việc cho con ra ngoài sống riêng, mỗi tháng hỗ trợ khoảng 7 triệu đồng, nhưng thái độ thản nhiên thách thức của con khiến chị càng cảm thấy bất lực.
Điều cần thiết là ranh giới rõ ràng, trách nhiệm tương xứng
Nhiều người khuyên người mẹ nên cứng rắn hơn, bởi con đã ngoài 20 tuổi, không còn là một đứa trẻ cần được cha mẹ quản lý từng giờ đi ngủ. Chỉ cần con vẫn hoàn thành việc học, chăm sóc bản thân và không ảnh hưởng đến sinh hoạt chung thì cha mẹ không nên can thiệp quá sâu vào đời sống riêng của một người đã trưởng thành.
Gia đình cũng có thể cân nhắc cho con ra ở riêng để cả hai bên có không gian và trách nhiệm rõ ràng hơn. Khi phải tự lo tiền nhà, ăn uống, giặt giũ, dọn dẹp và những chi phí thường ngày, con có thể hiểu hơn giá trị của đồng tiền cũng như công sức cha mẹ. Tuy nhiên, nếu đã quyết định cho con ra ngoài, cha mẹ cần nói rõ ràng và thực hiện nhất quán, không nên chỉ dọa rồi lại bỏ qua, bởi điều đó có thể khiến con không còn coi trọng lời nói của người lớn.
Ở chiều ngược lại, không ít người cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở tính cách của người con. Một đứa trẻ có thể cư xử rất tốt với người ngoài nhưng thường xuyên nổi nóng với cha mẹ vì trong gia đình đã tồn tại những mâu thuẫn kéo dài. Nếu từ nhỏ, con được bao bọc quá nhiều, ít có cơ hội tự lập nhưng lại thường xuyên bị mắng mỏ, kiểm soát hoặc phủ nhận, sự chống đối có thể tích tụ theo thời gian. Khi lớn lên, con phản ứng mạnh với những lời nhắc nhở mà cha mẹ cho là bình thường.
Có người đặt câu hỏi: Nếu trong mắt cha mẹ, con lúc nào cũng là một đứa trẻ lười biếng, bẩn thỉu, hỗn hào và vô ơn, vậy con còn động lực để cố gắng làm vừa lòng cha mẹ hay không? Cách nhìn này không có nghĩa là phủ nhận trách nhiệm của người con, mà nhắc cha mẹ nên xem lại cả cách giao tiếp trong gia đình.
Thực tế, hai vấn đề cần được tách bạch. Con đã trưởng thành thì cần chịu trách nhiệm với việc học, giờ giấc, sức khỏe, phòng riêng và những lựa chọn cá nhân. Nhưng trưởng thành không có nghĩa là được phép nói năng xúc phạm cha mẹ. Ngược lại, cha mẹ có quyền đặt ra quy tắc trong ngôi nhà chung, song cũng không nên dùng lời lẽ hạ thấp hoặc giơ tay đe dọa, bởi những hành động ấy dễ khiến cuộc trò chuyện chuyển từ giải quyết vấn đề sang cuộc đối đầu giữa hai bên.
Cha mẹ có thể thống nhất lại những nguyên tắc cụ thể: con phải tự dọn phòng, tự giặt quần áo, tham gia việc nhà, tôn trọng người trong gia đình và không dùng lời lẽ xúc phạm khi bất đồng. Về tài chính, nên xác định rõ khoản nào cha mẹ tiếp tục hỗ trợ, khoản nào con cần tự chịu trách nhiệm. Nếu muốn đi du học, con có thể được yêu cầu tự tìm hiểu chương trình, chuẩn bị hồ sơ, tìm học bổng, lập ngân sách và chứng minh rằng mình thực sự nghiêm túc với lựa chọn đó.
Quan trọng hơn, cuộc trò chuyện nên diễn ra khi cả mẹ và con đã bình tĩnh. Người mẹ có thể nói về sự tổn thương, thất vọng và những gì mình đã đầu tư, nhưng tránh biến công sức nuôi con thành một món nợ khiến con phải trả bằng sự phục tùng. Còn người con cũng cần hiểu rằng được yêu thương và chu cấp không đồng nghĩa với việc có quyền coi mọi nỗ lực của cha mẹ là nghĩa vụ đương nhiên.
Một gia đình không thể giải quyết mâu thuẫn bằng cách mặc kệ hoàn toàn, cũng không thể chỉ dựa vào việc cắt tiền hay đẩy con ra khỏi nhà. Điều cần thiết là ranh giới rõ ràng, trách nhiệm tương xứng và cách nói chuyện tôn trọng từ cả hai phía. Bởi sau cùng, điều người mẹ mong muốn có lẽ không chỉ là một đứa con thành đạt, có bằng cấp hay đi du học, mà là một người con biết sống tử tế, tự lập và vẫn giữ được tình cảm với gia đình.
Bảo Tín
