Bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp đến Rằm tháng Giêng, nhiều gia đình Việt vẫn duy trì thói quen mua và đốt vàng mã trong các nghi lễ cúng ông Công ông Táo, cúng tổ tiên và đi lễ chùa đầu năm. Việc đốt vàng mã không chỉ diễn ra tại tư gia, việc hóa vàng còn phổ biến ở đền, chùa, miếu mạo. Tuy nhiên, cùng với thời gian, tập tục này đang đặt ra nhiều vấn đề đáng suy ngẫm, từ môi trường, kinh tế đến giá trị văn hóa – tâm linh.
Chia sẻ trên Báo Dân Việt, nhà nghiên cứu văn hóa Đinh Hồng Cường – thành viên nhóm Đình làng Việt cho biết, tục đốt vàng mã có nguồn gốc từ Trung Quốc, không nằm trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu, thờ Phật, thờ Thánh của người Việt. Việc du nhập và duy trì một tập tục ngoại lai, xa rời bản sắc văn hóa truyền thống là điều cần được nhìn nhận lại.
Theo Thượng tọa Thích Nhật Từ, trụ trì chùa Giác Ngộ (TP.HCM), sau khi chết, thần thức con người sẽ tái sinh theo nghiệp lực, không có hình tướng để thọ dụng vàng mã. Việc đốt càng nhiều chỉ làm tăng sự chấp trước, vô minh, không giúp hương linh được giải thoát.
Về mặt pháp luật, hiện nay Nhà nước không cấm người dân đốt vàng mã. Tuy nhiên, theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP, hành vi đốt vàng mã không đúng nơi quy định tại lễ hội có thể bị xử phạt từ 200.000 đến 500.000 đồng, mức phạt với tổ chức vi phạm gấp đôi cá nhân.
Tiềm ẩn nguy cơ từ việc đốt vàng mã
Đốt vàng mã là một trong những tác nhân trực tiếp gây ô nhiễm không khí. Hàng nghìn tấn giấy tiền, đồ mã bị đốt mỗi năm thải ra khói bụi, khí độc, đặc biệt gia tăng vào dịp Tết Nguyên đán. Trong bối cảnh chất lượng không khí tại nhiều đô thị đang ở mức báo động, việc hóa vàng tràn lan càng khiến môi trường thêm gánh nặng. Thực tế đã ghi nhận nhiều vụ cháy nghiêm trọng xuất phát từ việc đốt vàng mã không an toàn, gây thiệt hại về người và tài sản.
Việc sản xuất vàng mã kéo theo việc chặt phá cây xanh, xả thải gây ô nhiễm nguồn nước, khói bụi từ việc đốt đồng loạt góp phần làm trầm trọng tình trạng ô nhiễm môi trường đặc tại các đô thị lớn.
Ngoài ra, quan niệm "trần sao âm vậy". Nhiều người đốt nhà lầu, xe hơi, điện thoại, đô la âm phủ… với niềm tin rằng càng đốt nhiều thì càng thể hiện lòng thành, càng được "phù hộ". Thực chất, đây là sự lãng phí lớn về tiền bạc. Số tiền hàng nghìn tỷ đồng đổ vào vàng mã mỗi năm hoàn toàn có thể chuyển hóa thành những giá trị thiết thực hơn cho xã hội.
Tết là dịp hướng về cội nguồn, đề cao sự sum vầy và giá trị tinh thần. Thay vì đốt vàng mã, nhiều chuyên gia cho rằng, lòng thành kính có thể được thể hiện bằng lối sống thiện lành, tiết kiệm, làm việc tốt để hồi hướng công đức cho người đã khuất – đó mới là ý nghĩa bền vững của văn hóa Tết Việt.
Ngọc Minh
