Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lớn trong tiến trình cải cách tổ chức bộ máy nhà nước ở Việt Nam, khi việc sắp xếp đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp tỉnh và cấp xã được triển khai đồng loạt, trên cơ sở các Nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực từ tháng 6/2025. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật về địa giới, mà là một cuộc cải cách mang tính cấu trúc, tác động trực tiếp tới cách tổ chức chính quyền, phân bổ nguồn lực và vận hành nền hành chính quốc gia.
Theo các nghị quyết được Quốc hội thông qua, việc sắp xếp ĐVHC cấp tỉnh và cấp xã được thực hiện theo lộ trình rõ ràng.
-
Tháng 6/2025: Quốc hội thông qua các nghị quyết về sắp xếp ĐVHC, chính thức giảm số lượng tỉnh, thành phố và nhiều đơn vị hành chính cấp xã.
-
Từ ngày 1/7/2025: Việc điều chỉnh địa giới hành chính tại nhiều địa phương chính thức có hiệu lực; các ĐVHC mới được hình thành, trong khi các đơn vị cũ tiếp tục hoạt động song song trong giai đoạn chuyển tiếp.
-
Đến ngày 15/9/2025: Chính quyền địa phương tại các ĐVHC cấp tỉnh sau sắp xếp hoàn thành kiện toàn tổ chức bộ máy và chính thức đi vào hoạt động ổn định.
Cách triển khai theo từng mốc thời gian cho thấy nỗ lực kiểm soát quá trình chuyển đổi, hạn chế tối đa xáo trộn trong quản lý nhà nước và đời sống xã hội.
Cả nước còn 34 tỉnh, thành phố
Kết quả lớn nhất của đợt sắp xếp là số ĐVHC cấp tỉnh giảm từ 63 xuống còn 34, gồm 28 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc Trung ương.
Trong đó có 19 tỉnh và 4 thành phố hình thành sau sắp xếp và 11 tỉnh, thành phố không thực hiện sắp xếp là các tỉnh: Cao Bằng, Điện Biên, Hà Tĩnh, Lai Châu, Lạng Sơn, Nghệ An, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Sơn La và thành phố Hà Nội, thành phố Huế.
Việc sáp nhập được xây dựng trên cơ sở đánh giá tổng hợp về diện tích, dân số, điều kiện kinh tế – xã hội, yêu cầu liên kết vùng và năng lực quản trị.
Chủ trương này không chỉ nhằm giảm đầu mối, mà hướng tới hình thành các đơn vị hành chính có quy mô đủ lớn để tổ chức không gian phát triển, quy hoạch hạ tầng và điều phối nguồn lực hiệu quả hơn.
Cùng với cấp tỉnh, hệ thống ĐVHC cấp xã cũng được sắp xếp đồng bộ. Sau sắp xếp, cả nước còn 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu. Đây là cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp giải quyết phần lớn các thủ tục hành chính trong đời sống hằng ngày.
Việc giảm mạnh số lượng đơn vị cấp xã đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý, chất lượng cán bộ và mức độ hiện đại hóa nền hành chính ở cơ sở.
Sự thay đổi này tác động trực tiếp tới đời sống người dân. Khi mô hình chính quyền địa phương được tổ chức lại, xã, phường trở thành cấp trực tiếp giải quyết phần lớn các thủ tục hành chính cơ bản, thay vì người dân phải “lên huyện” như trước đây.
Trong mô hình mới, cấp tỉnh tập trung điều phối liên ngành và quản lý vĩ mô, xử lý các vấn đề vượt thẩm quyền cơ sở. Việc giảm một tầng nấc trung gian được kỳ vọng sẽ rút ngắn quy trình xử lý, giảm thời gian đi lại và chi phí xã hội cho người dân, doanh nghiệp.
Cùng với đó, các nghị quyết yêu cầu liên thông dữ liệu hành chính giữa các cấp, tạo nền tảng để nhiều địa phương đẩy mạnh chính quyền số, tăng tỷ lệ giải quyết hồ sơ trực tuyến, giảm tiếp xúc trực tiếp và hạn chế tình trạng người dân phải nộp lại các giấy tờ đã có trong hệ thống.
“Sắp xếp lại giang sơn” là quyết định “mang tầm vóc lịch sử”
Tổng Bí thư Tô Lâm gọi việc “sắp xếp lại giang sơn” là quyết định “mang tầm vóc lịch sử”, không chỉ sắp xếp bộ máy mà còn tái cấu trúc cách phân bổ nguồn lực và quy hoạch phát triển dài hạn.
Theo cách tiếp cận này, cải cách hành chính năm 2025 không đơn thuần là thay đổi bản đồ địa giới, mà là bước đi chiến lược nhằm thiết kế lại không gian phát triển quốc gia. “Giang sơn” ở đây không chỉ là ranh giới hành chính, mà là tổng thể các nguồn lực về đất đai, dân số, hạ tầng, tài chính và thể chế. Việc hình thành các đơn vị hành chính có quy mô lớn hơn được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực điều phối, giảm phát triển manh mún và tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.
Trong giai đoạn từ tháng 7 đến trước giữa tháng 9/2025, khi bộ máy cũ và mới song song tồn tại, các địa phương phải xử lý đồng thời nhiều nhiệm vụ: kiện toàn tổ chức, bố trí cán bộ, sắp xếp trụ sở, thống nhất hệ thống dữ liệu và bảo đảm hoạt động hành chính không bị gián đoạn.
Áp lực đặt lên chính quyền cơ sở là không nhỏ, nhất là trong bối cảnh khối lượng công việc tăng nhanh, yêu cầu về năng lực quản trị và hạ tầng số ngày càng cao.
Nhìn tổng thể, việc giảm còn 34 tỉnh, thành phố và sắp xếp lại hệ thống đơn vị hành chính cấp xã không nhằm “giảm cho gọn”, mà hướng tới xây dựng một nền hành chính hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn. Thành công của cuộc cải cách này sẽ không được đo bằng số lượng đơn vị hành chính đã giảm, mà bằng chất lượng quản trị, hiệu quả điều hành và mức độ hài lòng của người dân.
“Sắp xếp lại giang sơn”, vì thế, không chỉ là sự thay đổi trên bản đồ, mà là phép thử lớn đối với năng lực cải cách và tầm nhìn phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Hòa chung không khí ngày đề án sáp nhập tỉnh thành trên cả nước chính thức có hiệu lực, ngay từ 00:16 phút ngày 1/7, Fanpage Thông tin Chính phủ đăng tải một thông điệp ngắn gọn nhưng tạo hiệu ứng mạnh mẽ trên mạng xã hội: “Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc”.
Thông điệp được lan tỏa nhiều nhất lúc này - Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc. Nguồn: Fanpage Thông tin Chính phủ
Đây cũng chính là đề bài môn ngữ văn trong kỳ thi THPT Quốc Gia năm 2025 vừa qua. Thông điệp: “Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời của Tổ quốc” nhanh chóng tạo nên hiệu ứng tích cực trên mạng xã hội, chạm đến cảm xúc của hàng triệu người - đặt giữa bối cảnh sáp nhập tỉnh thành.
Người dân bày tỏ sự đồng tình, cùng chung quan điểm, gợi mở tinh thần đoàn kết, gắn bó Dân tộc. Giữa thời điểm quan trọng, dòng trạng thái này như một lời nhắn gửi nhẹ nhàng nhưng đầy sâu sắc: Dù tên gọi có thay đổi, tình cảm với Quê hương - Tổ quốc vẫn nguyên vẹn.
Nam An (t/h)
