Hơn một thế kỷ tồn tại, Barcelona đã nhiều lần khiến cả thế giới sửng sốt bởi những thương vụ chuyển nhượng đình đám. Từ Johan Cruyff, Diego Maradona đến Ronaldinho, Neymar hay Luis Suárez, đội bóng xứ Catalonia luôn sẵn sàng chi những khoản tiền khổng lồ để đưa về Camp Nou những cầu thủ xuất sắc nhất thế giới. Có bản hợp đồng mang về những chiếc cúp Champions League, có thương vụ giúp doanh thu tăng vọt, cũng có những cái tên nhanh chóng biến thành nỗi thất vọng dù tiêu tốn hàng chục triệu euro.
Thế nhưng, nếu nhìn lại toàn bộ lịch sử của CLB, khoản đầu tư mang lại giá trị lớn nhất có lẽ không phải bất kỳ "bom tấn" nào trên thị trường chuyển nhượng.
Đó là khoảng 900 USD mỗi tháng dành cho một cậu bé 13 tuổi đến từ Rosario, Argentina.
Số tiền ấy không dùng để trả lương. Cũng không phải phí chuyển nhượng hay khoản thưởng ký hợp đồng. Barcelona chấp nhận chi trả cho một liệu trình điều trị y khoa mà ngay cả nhiều đội bóng tại Argentina khi ấy cũng cho rằng quá tốn kém và đầy rủi ro. Không ai dám chắc cậu bé ấy sẽ phát triển bình thường. Càng không ai biết cậu có đủ thể chất để trở thành cầu thủ chuyên nghiệp.
Hai mươi sáu năm sau, cậu bé ấy trở thành Lionel Messi.
Người hâm mộ thường nhớ đến chiếc khăn giấy mà Giám đốc kỹ thuật Carles Rexach dùng để viết lời hứa đưa Messi đến Barcelona trong một buổi ăn trưa năm 2000. Tờ giấy nhỏ ấy đã trở thành biểu tượng của một trong những thương vụ nổi tiếng nhất lịch sử bóng đá. Nhưng trước khi có chiếc khăn giấy, Barcelona đã phải đưa ra một quyết định còn quan trọng hơn: Họ đồng ý đồng hành cùng một cậu bé đang đứng trước nguy cơ phải từ bỏ giấc mơ sân cỏ vì một căn bệnh hiếm gặp.
Đó không chỉ là một quyết định bóng đá. Đó còn là quyết định đặt niềm tin vào công nghệ y học hiện đại.
Thế giới suýt không có Lionel Messi
Cuối những năm 1990, ở thành phố Rosario, cái tên Lionel Messi đã không còn xa lạ trong giới bóng đá trẻ. Cậu bé nhỏ con của Newell's Old Boys luôn nổi bật mỗi khi có bóng trong chân. Những pha rê dắt tự nhiên, khả năng đổi hướng trong phạm vi hẹp và bản năng ghi bàn khiến Messi khác biệt hoàn toàn so với những cầu thủ cùng trang lứa.
Điều này khiến các tuyển trạch viên nhanh chóng chú ý.
River Plate muốn đưa Messi đến Buenos Aires để đào tạo lâu dài. Một vài CLB khác cũng bắt đầu theo dõi cậu bé thuận chân trái được xem là một trong những tài năng triển vọng nhất Argentina. Với nhiều gia đình, đó sẽ là tín hiệu mở ra cánh cửa đổi đời.
Nhưng với gia đình Messi, mọi thứ lại trở nên phức tạp hơn.
Trong một lần kiểm tra sức khỏe, các bác sĩ phát hiện tốc độ phát triển của Messi chậm hơn rất nhiều so với những đứa trẻ cùng tuổi. Khi mới 10 tuổi, cậu chỉ cao khoảng 1,27 m và gần như không có dấu hiệu bắt kịp bạn bè. Sau nhiều xét nghiệm, Messi được chẩn đoán mắc hội chứng thiếu hormone tăng trưởng (Growth Hormone Deficiency - GHD), một rối loạn nội tiết khiến cơ thể không sản xuất đủ hormone cần thiết để phát triển chiều cao và khối cơ.
Ở thời điểm đó, chẩn đoán ấy gần như đồng nghĩa với việc giấc mơ bóng đá của Messi bị đặt trước dấu hỏi lớn.
Không phải vì căn bệnh khiến cậu mất đi tài năng. Mà bởi chi phí điều trị quá đắt đỏ.
Các bác sĩ khuyến nghị Messi phải bắt đầu điều trị càng sớm càng tốt và duy trì liên tục trong nhiều năm. Liệu trình có chi phí khoảng 900-1.000 USD mỗi tháng (khoảng 25-28 triệu đồng), tương đương hơn 10.000 USD (gần 300 triệu đồng) mỗi năm, con số vượt xa khả năng của gia đình Jorge Messi, khi ấy chỉ sống bằng đồng lương của một quản lý nhà máy thép.
Gia đình cố gắng xoay xở bằng mọi cách.
Newell's Old Boys từng hỗ trợ một phần chi phí nhưng không thể kéo dài. River Plate rất muốn sở hữu Messi, song cuối cùng cũng từ chối gánh khoản điều trị kéo dài nhiều năm vì cho rằng đây là một canh bạc quá lớn đối với một cầu thủ mới chỉ bước qua tuổi thiếu niên.
Bài toán mà các CLB phải giải không nằm ở chuyên môn.
Họ đều nhìn thấy tài năng của Messi.
Điều khiến họ chần chừ là không ai biết liệu một cậu bé mắc chứng thiếu hormone tăng trưởng có đủ điều kiện thể chất để chơi bóng ở đẳng cấp chuyên nghiệp hay không. Nếu việc điều trị thất bại, toàn bộ khoản đầu tư sẽ trở thành con số không.
Với các đội bóng Argentina khi ấy, đó đơn giản là một bài toán tài chính. Nhưng chính bài toán ấy lại vô tình mở ra cơ hội cho Barcelona.
Bởi ở phía bên kia Đại Tây Dương, đội bóng xứ Catalonia không chỉ nhìn thấy một cậu bé chơi bóng thiên tài. Họ còn nhìn thấy điều mà nhiều người khác chưa thực sự hiểu: y học khi ấy đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác. Công nghệ sinh học đang tạo ra những phương pháp điều trị mới, và căn bệnh của Messi không còn là bản án không thể thay đổi như nhiều người vẫn nghĩ.
Những mũi tiêm và cuộc cách mạng của công nghệ sinh học
Nếu River Plate nhìn thấy một canh bạc quá rủi ro, thì Barcelona lại nhìn thấy một cơ hội khác.
Không phải vì các bác sĩ ở Tây Ban Nha giỏi hơn đồng nghiệp tại Argentina. Cũng không phải vì đội bóng xứ Catalonia sẵn sàng chi nhiều tiền hơn các đối thủ. Điều tạo nên khác biệt nằm ở thời điểm.
Đầu những năm 2000, thế giới y học vừa bước qua một cuộc cách mạng quan trọng của công nghệ sinh học. Những tiến bộ trong công nghệ ADN tái tổ hợp (recombinant DNA technology) đã giúp các nhà khoa học sản xuất hormone tăng trưởng người trong phòng thí nghiệm với độ tinh khiết và độ an toàn cao hơn rất nhiều so với trước đây. Với nhiều trẻ mắc hội chứng thiếu hormone tăng trưởng, căn bệnh vốn từng được xem là gần như không có lời giải đã trở thành một tình trạng có thể điều trị nếu được phát hiện sớm và duy trì đúng phác đồ.
Messi là một trong số những đứa trẻ bước vào giai đoạn chuyển mình ấy của y học.
Trước khi công nghệ ADN tái tổ hợp ra đời, việc điều trị thiếu hormone tăng trưởng là câu chuyện hoàn toàn khác.
Trong nhiều thập niên, hormone tăng trưởng chỉ có thể được chiết xuất từ tuyến yên của người đã qua đời. Nguồn cung khan hiếm khiến số lượng bệnh nhân được điều trị rất hạn chế, trong khi quy trình sản xuất cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đầu những năm 1980, một số trường hợp mắc bệnh Creutzfeldt-Jakob, căn bệnh thoái hóa não hiếm gặp - được ghi nhận có liên quan đến hormone tăng trưởng chiết xuất từ tử thi, buộc phương pháp này phải chấm dứt.
Bước ngoặt đến vào năm 1985, khi các nhà khoa học lần đầu tiên sản xuất thành công hormone tăng trưởng tái tổ hợp (recombinant Human Growth Hormone - rhGH) bằng kỹ thuật ADN tái tổ hợp. Thay vì phụ thuộc vào nguồn hormone tự nhiên cực kỳ khan hiếm, gen mã hóa hormone tăng trưởng của người được đưa vào vi khuẩn hoặc tế bào nuôi cấy, biến chúng thành những "nhà máy sinh học" có khả năng tạo ra hormone gần như giống hệt loại cơ thể con người sản xuất.
Đây được xem là một trong những thành tựu tiêu biểu của công nghệ sinh học hiện đại, mở ra cơ hội điều trị cho hàng trăm nghìn trẻ em trên toàn thế giới mắc các rối loạn tăng trưởng.
Đối với Messi, công nghệ ấy hiện diện dưới hình dạng rất giản dị. Một chiếc bút tiêm.
Mỗi tối, trước khi đi ngủ, cậu bé người Argentina đều phải tiêm một mũi hormone tăng trưởng vào lớp mỡ dưới da ở vùng bụng, đùi hoặc cánh tay. Công việc ấy diễn ra gần như đều đặn suốt nhiều năm, bất kể Messi đang ở nhà, đi học hay theo gia đình di chuyển giữa Argentina và Tây Ban Nha.
Ban đầu, người trực tiếp cầm bút tiêm là cha mẹ của Messi.
Sau này, khi đã quen với việc điều trị, cậu tự thực hiện mỗi mũi tiêm của mình. Nó trở thành một phần của cuộc sống hằng ngày, bình thường như việc đánh răng hay mặc đồng phục đến trường.
Đó là hình ảnh mà người hâm mộ hiếm khi nhìn thấy phía sau một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử.
Điều trị bằng hormone tăng trưởng chưa bao giờ đơn giản là tiêm thuốc.
Để đạt hiệu quả, các bác sĩ phải theo dõi sát nồng độ IGF-1 (Insulin-like Growth Factor-1) - chỉ số phản ánh khả năng đáp ứng của cơ thể với hormone tăng trưởng. Song song với đó là việc chụp X-quang định kỳ để đánh giá tuổi xương, đo chiều cao, cân nặng, khối cơ và điều chỉnh liều lượng theo từng giai đoạn phát triển.
Nói cách khác, đây không phải phép màu có thể biến một đứa trẻ thấp bé thành người khổng lồ chỉ sau vài tháng.
Hormone tăng trưởng chỉ giúp cơ thể phát triển theo đúng tiềm năng vốn có nếu được điều trị đúng thời điểm. Với những trẻ đã qua giai đoạn tăng trưởng, liệu pháp gần như không còn phát huy hiệu quả. Chính vì vậy, các bác sĩ luôn coi "thời gian" là yếu tố quan trọng không kém bản thân loại thuốc.
Gia đình Messi hiểu điều đó. Barcelona cũng hiểu điều đó.
Nếu việc điều trị bị gián đoạn thêm vài năm, cơ hội để cậu bé bắt kịp sự phát triển bình thường gần như sẽ biến mất.
Đáng mừng, những mũi tiêm kéo dài nhiều năm bắt đầu mang lại kết quả.
Chiều cao của Messi tăng dần qua từng giai đoạn điều trị. Khi trưởng thành, anh đạt khoảng 1,70 m - thấp hơn mặt bằng chung của các cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp, nhưng đủ để thi đấu ở đẳng cấp cao nhất. Nhiều tài liệu cho rằng liệu pháp hormone tăng trưởng đã giúp Messi cao thêm khoảng 30 cm so với thời điểm bắt đầu điều trị, đồng thời cải thiện đáng kể khối cơ, mật độ xương và nền tảng thể lực.
Tuy nhiên, hormone tăng trưởng không dạy Messi rê bóng. Không tạo ra cái chân trái thiên tài. Cũng không giúp cậu nhìn thấy những khoảng trống mà người khác không nhìn thấy.
Công nghệ sinh học không tạo nên một thiên tài bóng đá. Nó chỉ trao cho một thiên tài cơ hội phát triển như một cơ thể bình thường.
Và chính khi nhận ra điều đó, Barcelona đi đến quyết định thay đổi không chỉ cuộc đời Messi, mà còn cả lịch sử của đội bóng.
Khoản đầu tư sinh lời nhất lịch sử bóng đá
Tháng 9/2000, Lionel Messi cùng cha đặt chân đến Barcelona để tham gia đợt thử việc kéo dài hai tuần. Cậu bé 13 tuổi vẫn nhỏ hơn gần như tất cả những cầu thủ cùng lứa, nhưng chỉ cần vài buổi tập là đủ để ban huấn luyện đội trẻ nhận ra mình đang chứng kiến một tài năng đặc biệt.
Messi không sở hữu nền tảng thể chất nổi bật. Cậu không phải người chạy nhanh nhất, cũng không có lợi thế về chiều cao. Nhưng mỗi lần trái bóng lăn đến chân, mọi khác biệt gần như biến mất. Những pha rê bóng liên tục, khả năng giữ thăng bằng và xử lý trong không gian hẹp khiến các HLV hiểu rằng trước mặt họ là một cầu thủ hiếm có.
Từ cậu bé thấp bé từng bị nghi ngờ về tương lai, Messi trở thành cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất lịch sử Barcelona với 672 pha lập công sau 778 trận, giành 35 danh hiệu, trong đó có 10 La Liga và 4 Champions League. Anh tám lần giành Quả bóng vàng, cùng tuyển Argentina vô địch Copa América rồi hoàn tất bộ sưu tập bằng chức vô địch World Cup 2022 - danh hiệu đưa tên tuổi Messi vào cuộc tranh luận về cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử bóng đá.
Ở góc độ kinh doanh, giá trị mà Messi mang lại cho Barcelona gần như không thể đo đếm.
Trong gần hai thập kỷ, anh trở thành biểu tượng toàn cầu của đội bóng xứ Catalonia, góp phần giúp Barcelona mở rộng sức ảnh hưởng trên mọi thị trường, thu hút các hợp đồng tài trợ, bán hàng triệu chiếc áo đấu và xây dựng một trong những thương hiệu thể thao giá trị nhất thế giới.
So với tất cả những gì Barcelona nhận lại, khoản chi khoảng 900 USD mỗi tháng cho liệu trình điều trị năm nào gần như chỉ là một con số nhỏ bé.
Có lẽ không một thương vụ chuyển nhượng nào trong lịch sử bóng đá đạt tỷ suất sinh lời lớn đến vậy.
Tham khảo Athlon Sports, FCBarcelona, Mayoclinic
Huỳnh Duy
