Kịch bản lặp lại ở Iran khó hơn nhiều
Chỉ hơn một tuần sau khi Mỹ tiến hành chiến dịch ở Venezuela, Tổng thống Donald Trump tiếp tục đe dọa tiến hành các hành động quân sự nhắm vào Iran – quốc gia đang chìm trong làn sóng bất ổn.
Tuy nhiên, trang SCMP nhận định, nếu Mỹ muốn sử dụng kịch bản ở Iran giống với ở Venezuela, quá trình thực hiện sẽ cam go hơn nhiều. Nguyên nhân là do hệ thống phòng không của Iran không chỉ tinh vi hơn mà còn được cho là đã tích hợp những công nghệ xuất khẩu tiên tiến nhất của Trung Quốc.
Một trong những yếu tố then chốt giúp Mỹ tiến hành chiến dịch đột kích thành công ở Venezuela đến từ sự thất bại của hệ thống phòng không nước này. Hệ thống của Venezuela bao gồm các tổ hợp tên lửa đất đối không S-300VM tầm xa và Buk-M2E tầm trung do Nga sản xuất.
Theo truyền thông Mỹ, các hệ thống đã bị vô hiệu hóa bởi những đợt không kích và hoạt động tác chiến điện tử sử dụng máy bay EA-18G Growler của quân đội Mỹ.
Các báo cáo cũng chỉ ra rằng hệ thống radar phòng không của Venezuela hoạt động rời rạc, thiếu tính kết nối mạng lưới và có thể đã không còn vận hành từ nhiều năm nay. Tình trạng này là hệ quả của nhiều vấn đề quản lý kéo dài hàng thập kỷ tại Caracas, cũng như những khó khăn trong công tác bảo trì khi Moscow ưu tiên nguồn cung linh kiện cho cuộc chiến tại Ukraine.
Sự yếu kém trong năng lực phòng không của Venezuela được xem là yếu tố "chí mạng" giúp lực lượng đặc nhiệm Mỹ dễ dàng đạt được mục tiêu bắt giữ chỉ vài giờ sau khi chiến dịch bắt đầu.
Ngược lại, mạng lưới phòng không của Iran được đánh giá là kiên cố hơn nhiều, nhờ sự kết hợp giữa các hệ thống của Nga, Trung Quốc và cả khí tài nội địa tự phát triển. Dù cũng vận hành hệ thống S-300 của Nga, nhưng trong năm qua, Tehran đã thực hiện một cuộc tái thiết công nghệ quy mô lớn.
Các báo cáo truyền thông hồi tháng 9, dẫn lời ông Abolfazl Zohrevand – thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia thuộc Quốc hội Iran – cho biết nước này đã tiếp nhận tên lửa đất đối không HQ-9B của Trung Quốc cũng như hệ thống S-400 tiên tiến hơn của Nga vào tháng 7.
"Tiêm kích MiG-29 của Nga đã tới Iran và đồn trú tại Shiraz, trong khi các chiến đấu cơ Sukhoi Su-35 cũng đang trên đường được chuyển giao," ông Zohrevand phát biểu vào thời điểm đó. Ông cũng tiết lộ thêm rằng hệ thống HQ-9 của Trung Quốc và S-400 của Nga đang được cung cấp cho Iran với "số lượng đáng kể".
Ấn số sức mạnh
Động thái tăng cường năng lực phòng không gần đây của Iran diễn ra sau thất bại trong việc phòng thủ trước các đợt không kích liên tiếp hồi tháng 6. Thời điểm đó, Israel đã thực hiện chiến dịch không quân kéo dài 12 ngày sử dụng tiêm kích F-35, song song với việc Mỹ triển khai các máy bay ném bom chiến lược và tàu ngầm tấn công hạt nhân.
Các cuộc tấn công này đã phá hủy nhiều cơ sở hạt nhân của Iran, cũng như các căn cứ tên lửa, trạm radar và hệ thống chỉ huy của quốc gia này.
HQ-9B, thuộc dòng tên lửa đất đối không tầm xa HQ-9 của Trung Quốc, cùng với hệ thống S-400 mới, nhiều khả năng sẽ là nhân tố chủ chốt trong phương án đáp trả của Iran nếu Mỹ quyết định tiến hành không kích.
Với tầm hoạt động 300km và trần bay 50km, HQ-9B sử dụng động cơ nhiên liệu rắn đạt tốc độ trên Mach 4. Cơ chế dẫn đường radar bán chủ động của tên lửa này sử dụng một radar riêng biệt chiếu xạ vào mục tiêu, từ đó thu tín hiệu phản xạ để dẫn đường cho tên lửa lao tới.
Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) hiện vận hành khoảng 300 tổ hợp HQ-9. Hệ thống này cũng đã được xuất khẩu sang Maroc, Uzbekistan, Turkmenistan, Pakistan, Ai Cập, Azerbaijan và Iran.
Tuy nhiên, dù HQ-9B được xem là hệ thống phòng không xuất khẩu hiện đại nhất của Trung Quốc, bề dày kinh nghiệm thực chiến của nó vẫn còn hạn chế so với các hệ thống S-300 và S-400 mà Nga đã triển khai trong cuộc chiến tại Ukraine.
Tehran được cho là đã tiến hành đợt thử nghiệm vận hành S-400 đầu tiên sau khi tiếp nhận hệ thống này vào giữa năm 2025. Hệ thống của Nga có tầm hoạt động lên tới 400km, vượt trội so với HQ-9B.
Iran cũng đang nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào linh kiện nước ngoài thông qua việc phát triển các hệ thống phòng không nội địa. Điển hình là hệ thống tầm xa Bavar-373 – được Tehran tuyên bố là đối thủ cạnh tranh của S-300 – gần đây đã được nâng cấp để đạt tầm bắn trên 300km.
Mặc dù năng lực thực chiến vẫn là một ẩn số, nhưng việc Iran triển khai kết hợp đa dạng các chủng loại khí tài cho thấy họ đang sở hữu một mạng lưới phòng không nhiều tầng lớp, đồng thời ít phụ thuộc vào nguồn vũ khí nhập khẩu hơn so với trường hợp của Venezuela.
Với nền công nghiệp quốc phòng tự chủ kết hợp cùng các hệ thống tiên tiến từ Trung Quốc và Nga, Iran hoàn toàn có thể gây ra những trở ngại lớn cho bất kỳ kế hoạch không kích nào của Mỹ.
Quốc Vinh (Theo SCMP)
