TS.BS Lê Thị Thu Hà, Trưởng phòng M7, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), cho biết bệnh nhân là người đã lập gia đình, mở công ty riêng. Ở vị trí giám đốc nên anh thường xuyên chịu áp lực lớn trong công việc và cuộc sống. Những lúc áp lực, bệnh nhân thường tìm đến bóng cười, hay còn gọi là khí cười - loại khí bị cấm buôn bán, sử dụng.
“Người bệnh cho rằng mình hiểu rõ tác hại của bóng cười và tin rằng có thể tự kiểm soát liều lượng sử dụng. Nhưng khi áp lực công việc gia tăng, liều dùng cũng tăng theo mà không hề hay biết”, TS Hà chia sẻ.
Đáng chú ý, bệnh nhân thậm chí còn tự tìm hiểu các thông tin y khoa và biết rằng dùng bóng cười có thể gây thiếu vitamin B12, dẫn đến tổn thương não và tủy sống. Để ngừa biến chứng này, bệnh nhân đã chủ động mua vitamin B12 để uống và nhờ người khác tiêm với suy nghĩ có thể “bù trừ” tác hại của bóng cười. Tuy nhiên, biện pháp tự phát này không những không ngăn được tổn thương mà còn khiến bệnh nhân chủ quan, tiếp tục sử dụng bóng cười trong thời gian dài.
Chỉ đến khi xuất hiện tình trạng yếu liệt chân, đi lại khó khăn, bệnh nhân mới được gia đình đưa đến bệnh viện thăm khám. Tại đây, các bác sĩ xác định người bệnh có biểu hiện nghiện rõ ràng, kèm theo rối loạn thích ứng và trầm cảm.
Theo TS Hà, đa số bệnh nhân đến với Viện Sức khỏe Tâm thần đều đã ở giai đoạn nặng. Quá trình điều trị thường kéo dài, đòi hỏi phối hợp nhiều phương pháp như dùng thuốc, trị liệu tâm lý, can thiệp kích thích từ trường xuyên sọ, đồng thời cần sự giám sát chặt chẽ và đồng hành của gia đình thì người bệnh mới có thể ổn định dần. Sau một thời gian điều trị tích cực, tình trạng của bệnh nhân đã cải thiện.
Cơ chế tác động của bóng cười
Phân tích sâu hơn về cơ chế tác động của bóng cười, PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, cho biết khí cười N₂O ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh thông qua việc kích thích giải phóng endorphin và dopamine – các chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác khoái cảm, hưng phấn và giảm đau.
“Tuy nhiên, khi tự ý sử dụng mà không có chỉ định, cơ chế tưởng thưởng của não bị kích hoạt liên tục, khiến người dùng dễ lệ thuộc và buộc phải tăng liều để đạt được cảm giác như ban đầu. Việc sử dụng kéo dài làm bất hoạt vitamin B12, cản trở quá trình tổng hợp methionine, gây tổn thương tủy sống, não, rối loạn vận động, thiếu máu, thậm chí dẫn tới liệt. Ở liều cao, khí N₂O còn có thể ức chế hô hấp, gây rối loạn ý thức và tử vong”, PGS Tuấn cảnh báo.
Theo PGS Tuấn, trong y tế, khí cười chỉ được sử dụng ngắn hạn, với liều lượng được kiểm soát chặt chẽ và đúng chỉ định như giảm đau trong sản khoa, nha khoa hoặc một số thủ thuật nhỏ. Ngược lại, việc sử dụng tự do ngoài xã hội là cực kỳ nguy hiểm, đặc biệt với thanh thiếu niên và người trẻ.
Các nghiên cứu cho thấy việc sử dụng khí cười tại Việt Nam gia tăng mạnh từ năm 2018, tập trung ở học sinh, sinh viên và khách tại các quán bar, club. Nghiên cứu năm 2023 tại Hà Nội và TP.HCM ghi nhận khoảng 8–15% thanh thiếu niên từng thử khí cười, trong đó 3–5% sử dụng thường xuyên và đã xuất hiện nhiều biến chứng thần kinh, tâm thần.
Đáng lo ngại hơn, thời gian gần đây xuất hiện trào lưu mới mang tên “khí thiên hà” với bình khí lớn, bao bì bắt mắt, mùi vị đa dạng, được quảng bá rầm rộ trên mạng xã hội, góp phần bình thường hóa hành vi sử dụng khí cười và làm gia tăng nguy cơ lạm dụng.
Ở người trưởng thành trên 35 tuổi, nghiện bóng cười không phổ biến nhưng vẫn gặp ở nhóm dùng để giải quyết stress, giảm đau. Khi đã lệ thuộc, người bệnh sẽ nhanh chóng mất kiểm soát hành vi sử dụng, PGS Tuấn nhấn mạnh.
Từ những ca bệnh thực tế, các chuyên gia kêu gọi cần tăng cường truyền thông, siết chặt quản lý và thay đổi nhận thức cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, về những hiểm họa thực sự của bóng cười – thứ không hề “vui” như nhiều người lầm tưởng.
Ngọc Minh
