Nam Cực băng tan khiến hơn 120.000 km² đất giàu vàng bạc dần lộ diện: Cuộc đua tài nguyên không còn xa

Nam Cực ẩn chứa trữ lượng khổng lồ vàng, bạc, đồng và sắt

Một nghiên cứu mới cho thấy đến năm 2300, Nam Cực có thể xuất hiện thêm hơn 120.000 km² đất không còn bị băng bao phủ, qua đó làm lộ ra những khu vực được cho là có tiềm năng chứa các khoáng sản giá trị như đồng, vàng, bạc, sắt và bạch kim.

Nghiên cứu nói trên mang tên Emergence of Antarctic mineral resources in a warming world, do nhà địa vật lý học Erica M. Lucas và các cộng sự thực hiện, được công bố trên tạp chí Nature Climate Change ngày 20/2/2026. Theo phần tóm tắt do Nature công bố, đây là nghiên cứu đầu tiên kết hợp cả mô hình mực nước biển với hiện tượng "điều chỉnh đẳng tĩnh sau băng tan", tức quá trình mặt đất bên dưới dần nâng lên khi khối băng nặng phía trên rút đi. Chính yếu tố này khiến dự báo về phần đất có thể lộ ra ở Nam Cực trở nên khác biệt đáng kể so với các ước tính trước đây.

Bên dưới lớp băng dày hàng km, Nam Cực không phải là một khối đất đơn điệu mà là cả một cảnh quan phức tạp với núi, thung lũng, hẻm núi và nhiều cấu trúc địa chất khác. Theo nghiên cứu, trong kịch bản băng tan mạnh, diện tích đất không còn băng ở Nam Cực có thể tăng thêm khoảng 120.610 km² vào năm 2300; ở kịch bản trung bình là 36.381 km², còn kịch bản thấp chỉ khoảng 149 km². Nature cũng cho biết tổng diện tích đất trống băng có thể tăng tới khoảng 550% trong ba thế kỷ tới.

Điểm đáng chú ý là phần đất mới này không chỉ xuất hiện rải rác ở rìa băng, mà được dự báo sẽ xuất hiện tại tất cả các vùng đang có tuyên bố chủ quyền ở Nam Cực, đồng thời lan tới cả khu vực chưa có tuyên bố ở Tây Nam Cực. Theo bài viết tổng hợp từ Eos được Live Science đăng lại, vùng đất nổi lớn nhất nhiều khả năng nằm chồng lên các khu vực do Argentina, Chile và Vương quốc Anh tuyên bố chủ quyền. Đây cũng là nơi được xác định có các điểm khoáng sản đã biết hoặc bị nghi ngờ chứa đồng, vàng, bạc, sắt và bạch kim.

Tuy nhiên, giới khoa học cũng lưu ý rằng việc đất lộ ra thêm không đồng nghĩa Nam Cực ngay lập tức trở thành "mỏ vàng mới" của thế giới. Báo cáo của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) từ trước đã nêu khá rõ: sự tồn tại của các khoáng sản ở Nam Cực là điều "rất có khả năng", nhưng phần lớn mới chỉ được ghi nhận dưới dạng các biểu hiện khoáng hóa, chứ chưa phải những mỏ đã được chứng minh về hiệu quả khai thác kinh tế.

Tài nguyên khoáng sản có thể làm nóng thêm bài toán địa chính trị

Theo nhóm nghiên cứu, khi ngày càng nhiều đất không còn bị băng che phủ, áp lực quan tâm đến tiềm năng tài nguyên khoáng sản ở Nam Cực có thể gia tăng. Điều này đặc biệt nhạy cảm trong bối cảnh lục địa này từ lâu đã được quản trị bởi một khuôn khổ pháp lý quốc tế rất chặt chẽ, trong đó ưu tiên hàng đầu là hòa bình, khoa học và bảo vệ môi trường.

Trang chính thức của Ban Thư ký Hiệp ước Nam Cực cho biết Nghị định thư về Bảo vệ môi trường đối với Hiệp ước Nam Cực được ký năm 1991 và có hiệu lực từ năm 1998. Văn bản này coi Nam Cực là "khu bảo tồn tự nhiên, dành cho hòa bình và khoa học", đồng thời Điều 7 cấm mọi hoạt động liên quan đến tài nguyên khoáng sản ở Nam Cực, ngoại trừ nghiên cứu khoa học. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng khiến mọi giả định về một cuộc đua khai khoáng tại Nam Cực hiện nay vẫn còn rất xa thực tế.

Một chi tiết thường bị hiểu sai là mốc năm 2048. Theo Ban Thư ký Hiệp ước Nam Cực, Nghị định thư này không hết hạn vào năm 2048. Sau mốc đó, các bên tham vấn chỉ có thể yêu cầu mở hội nghị rà soát; còn để sửa đổi hay nới lỏng quy định là quá trình rất khó, đòi hỏi điều kiện nghiêm ngặt. Thậm chí, lệnh cấm hoạt động khoáng sản ở Điều 7 không thể bị gỡ bỏ hoặc sửa nếu chưa có một cơ chế pháp lý ràng buộc mới về tài nguyên khoáng sản và việc này cần có đồng thuận.

Nam Cực vẫn là nơi cực kỳ khó khai thác, dù băng có tan thêm

Ngay cả khi biến đổi khí hậu làm lộ ra thêm đất và các khu vực có tiềm năng khoáng sản, bài toán khai thác ở Nam Cực vẫn không hề đơn giản. Chuyên gia luật quốc tế Tim Stephens, Đại học Sydney, người không tham gia nghiên cứu, nhận định rằng việc đất trống băng xuất hiện thêm là một đánh giá đáng lưu ý, nhưng khó có thể tự nó tạo ra thay đổi lớn trong quản trị Nam Cực. Theo ông, lục địa này vẫn sẽ là môi trường cực kỳ khắc nghiệt cho khai thác khoáng sản.

Nói cách khác, nghiên cứu mới không phải lời khẳng định rằng Nam Cực sắp bước vào thời kỳ đào vàng, khai bạc hay khai sắt quy mô lớn. Điều nó gợi ra là một viễn cảnh đáng suy nghĩ hơn: khi băng tan, đất nổi lên và các nguồn tài nguyên trở nên dễ tiếp cận hơn trên lý thuyết, thế giới có thể phải đối mặt với những tranh luận mới giữa phát triển, nhu cầu khoáng sản và bảo tồn một trong những vùng tự nhiên mong manh nhất hành tinh.

Nguyệt Phạm (Theo Nature, Live Science, EOS)