Tôi quen Huy đã gần mười năm, từ những ngày cả hai còn là những đứa trẻ tỉnh lẻ lên thành phố, trong tay chẳng có gì ngoài vài bộ quần áo và rất nhiều ước mơ. Nếu phải dùng một từ để nói về Huy của những năm trước, có lẽ đó là “liều”. Còn Huy của bây giờ, trong mắt tôi, lại là một người đàn ông khiến người khác phải nể vì sự kỷ luật và bền bỉ.
Cách đây vài năm, khi Huy quyết định mở quán ăn cùng một người bạn, tôi từng nghĩ đó là lựa chọn đúng. Huy chịu khó, không ngại việc nặng, lại có chí làm ăn. Những ngày đầu quán đông khách, Huy hay gọi tôi ra ăn, vừa ăn vừa kể đủ thứ kế hoạch: Khi nào mở thêm chi nhánh, khi nào đỡ đần được cho gia đình. Tôi nhớ rất rõ ánh mắt háo hức và mong chờ ấy.
Nhưng đời không phải lúc nào cũng chiều lòng người. Quán ăn dần vắng khách, tiền thuê mặt bằng, tiền nguyên liệu, tiền vay mượn cứ chồng chất. Đến lúc buộc phải đóng cửa quán, Huy gần như trắng tay, lại còn mang theo khoản nợ lớn. Thời điểm ấy, tôi gặp Huy, thấy anh gầy đi rõ rệt. Không than vãn, không kêu ca, chỉ im lặng và trầm hơn trước rất nhiều.
Tôi từng nghĩ Huy sẽ về quê, hoặc tìm một công việc ổn định nào đó cho đỡ áp lực. Nhưng không. Một ngày, Huy nhắn cho tôi: “Tao đăng ký chạy giao hàng rồi.” Tin nhắn ngắn ngủi ấy khiến tôi sững lại. Tôi hiểu quyết định đó không dễ, nhất là với một người từng ôm mộng làm chủ như Huy. Nhưng có lẽ, khi người ta chạm đáy, tự ái không còn là thứ quan trọng nhất.
Những tháng đầu Huy chạy xe, tôi thỉnh thoảng gặp anh vào đêm muộn. Áo khoác sờn vai, gương mặt lấm tấm mồ hôi, mùi nắng gió còn vương trên người. Có hôm tôi rủ anh ngồi lại uống ly cà phê cho tỉnh, anh lắc đầu: “Tao tranh thủ nhận thêm cuốc.” Lúc ấy, tôi chỉ nghĩ đơn giản là anh ham làm. Sau này mới hiểu, đó là cách Huy tự kéo mình ra khỏi vũng lầy nợ nần.
Huy sống cực kỳ tiết kiệm. Trong khi tôi còn tiêu tiền cho những bữa tụ tập, cho những thứ mua rồi bỏ xó, thì Huy gần như không tiêu gì ngoài những thứ tối thiểu. Anh tự nấu ăn, ở trọ rẻ, không mua sắm, không du lịch. Cuộc sống của Huy xoay quanh chiếc xe máy, chiếc điện thoại và những cung đường nối dài từ sáng tới khuya.
Nhiều lần tôi hỏi đùa: “Mày không thấy chán à?” Huy chỉ cười: “Chán chứ. Nhưng chán còn hơn là nợ.” Câu nói ấy làm tôi im lặng rất lâu.
Điều khiến tôi nể nhất ở Huy không phải là số tiền anh kiếm được sau nhiều năm, mà là cách anh giữ kỷ luật với chính mình. Anh không chạy xe một cách mù quáng. Anh biết lúc nào nên làm, lúc nào nên nghỉ, biết giữ sức để đi đường dài. Có hôm mệt quá, Huy sẵn sàng về sớm, ngủ bù để hôm sau tiếp tục. Không phô trương, không khoe khoang, anh cứ âm thầm tích góp từng chút một.
Khi Huy kể đã trả hết 3 tỷ tiền nợ trong 5 năm, tôi thật sự mừng cho anh. Đến lúc anh nói mình có một khoản tích luỹ đủ để nghĩ đến tương lai, tôi vừa vui vừa xấu hổ. Vui vì bạn mình đã vượt qua giai đoạn khó khăn nhất. Xấu hổ vì nhìn lại bản thân cũng từng có cơ hội, cũng từng làm việc, nhưng lại thiếu đi sự kiên trì và kỷ luật như Huy.
Huy bảo với tôi rằng anh không coi những năm chạy giao hàng là hy sinh, mà là “thời gian đầu tư”. Đầu tư sức lực, đầu tư tuổi trẻ để đổi lấy sự chủ động sau này. Nghe thì đơn giản, nhưng không phải ai cũng đủ can đảm để sống như vậy trong suốt nhiều năm.
Bây giờ, Huy vẫn chạy xe, nhưng tôi thấy anh nhẹ nhõm hơn trước rất nhiều. Anh nói muốn mở lại một quán ăn nhỏ, không cần lớn, chỉ cần làm chắc, làm chậm, không nóng vội. Tôi tin Huy, bởi anh đã từng trả giá đủ nhiều để hiểu rằng thành công không đến từ sự liều lĩnh, mà đến từ việc biết mình đang đứng ở đâu.
Nhìn hành trình của Huy, tôi tự hỏi bản thân mình rất nhiều. Rằng mình đã sống quá dễ dãi với chính mình chưa? Rằng những lần than thở mệt mỏi của mình có thật sự đáng kể so với những gì người khác đang gánh chịu?
Có thể tôi không đủ sức sống khắc nghiệt như Huy. Nhưng câu chuyện của anh dạy tôi một điều rất rõ: không có công việc nào là thấp, chỉ có thái độ sống khiến người ta đứng thấp hay đứng cao. Và đôi khi, bài học lớn nhất không đến từ sách vở, mà đến từ chính những người bạn lặng lẽ đi qua giông gió mà ta từng quen biết.
(Tâm sự của độc giả)
Kim Tiền
