Tại chợ gốm sứ Mã Vương Đôi ở Trường Sa, Hồ Nam, Trung Quốc, có một nhân viên bảo vệ trung niên trông khá bình thường. Ông đi đứng chậm rãi, ít nói, chẳng mấy khi gây chú ý. Không ai ngờ rằng hơn 30 năm trước, người đàn ông này từng là thủ khoa khối tự nhiên của huyện, sau đó thi đỗ Đại học Thanh Hoa danh tiếng.
Từ một sinh viên xuất sắc của Thanh Hoa đến nhân viên bảo vệ tại khu chợ, lựa chọn của ông từng gây xôn xao dư luận và đến nay vẫn có người bàn tán. Đặc biệt, việc ông chưa bao giờ tham gia các buổi họp mặt cựu sinh viên Thanh Hoa càng khiến nhiều người đưa ra đủ kiểu suy đoán.
Thành tích khiến cả làng vui mừng
Năm 1991, khi mới 17 tuổi, Trương Hiểu Dũng là con trai duy nhất trong một gia đình nông dân bình thường ở thôn Quan Đường, huyện Trường Sa, tỉnh Hồ Nam. Trong kỳ thi đại học năm ấy, ông đạt 538 điểm, đứng đầu khối tự nhiên toàn huyện. Vào thời điểm đó, cách tính điểm thi đại học khác với hiện nay, và số điểm này được xem là thành tích xuất sắc. Cả ngôi làng đều vui mừng trước thành tích của chàng trai trẻ.
Hàng xóm láng giềng kéo đến chúc mừng gia đình họ Trương. Người cha làm công nhân, dành dụm nhiều năm mới có thể nuôi con ăn học, cuối cùng cũng mong chờ được ngày con trai làm nên chuyện. Đó là một trong những sự kiện đáng tự hào nhất của cả làng thời bấy giờ.
Tháng 9 cùng năm, Trương Hiểu Dũng mang hành lý bước vào khuôn viên Đại học Thanh Hoa, theo học ngành Khoa học và Công nghệ Sinh học.
Tuy nhiên, khi vào Thanh Hoa, ông mới nhận ra xung quanh mình có quá nhiều người tài giỏi. Bạn cùng phòng có người từng giành huy chương vàng các cuộc thi học thuật, có người tự học nhiều ngoại ngữ. Ánh hào quang thủ khoa của huyện dường như lập tức biến mất, và lần đầu tiên ông cảm nhận rõ thế nào là một người bình thường giữa những người xuất sắc.
Dù vậy, ông không buông xuôi. Đến năm thứ hai, ông chủ động thành lập một nhóm nghiên cứu nhỏ, dần tạo được dấu ấn trong khoa. Ban đầu, ông dự định học tiếp cao học sau khi tốt nghiệp để nghiên cứu chuyên sâu về sinh học. Nhưng điều kiện kinh tế gia đình không cho phép. Cha mẹ đã phải tằn tiện mới lo đủ học phí đại học, nên việc tiếp tục học thêm vài năm gần như nằm ngoài khả năng tài chính của họ. Năm 1996, sau khi tốt nghiệp đại học, ông quyết định đi làm ngay.
Thực tế không như mơ
Thời điểm đó cũng là lúc Trung Quốc tiến hành cải cách chế độ phân công việc làm cho sinh viên tốt nghiệp đại học. Sinh viên khóa năm 1996 phải chủ động tìm kiếm việc làm. Trương Hiểu Dũng lựa chọn Công ty Procter & Gamble (P&G) tại Quảng Châu, một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được nhiều người ngưỡng mộ khi ấy.
Ông vốn muốn làm công việc nghiên cứu và phát triển, nhưng cuối cùng lại được phân vào bộ phận chăm sóc khách hàng, hằng ngày xử lý khiếu nại và giải đáp thắc mắc của người tiêu dùng. Những kiến thức sinh học học suốt bốn năm đại học gần như không có cơ hội được sử dụng.
Sau năm năm làm việc, con đường thăng tiến của ông vẫn khá chậm, trong khi chuyên môn ngày càng ít được vận dụng. Đến năm 2003, gia đình bất ngờ nhận tin dữ: cha ông được chẩn đoán mắc bệnh suy thận giai đoạn nặng, cần điều trị lâu dài. Mẹ ông không thể một mình gánh vác việc chăm sóc chồng.
Là con trai duy nhất trong gia đình, Trương Hiểu Dũng không do dự nộp đơn xin nghỉ việc để trở về Trường Sa. Dù công ty nhiều lần giữ lại, ông vẫn quyết định rời đi.
Cuộc sống là để sống cho chính mình, chứ không phải để người khác đánh giá
Sau khi trở về quê nhà, ông gặp không ít khó khăn trong việc tìm kiếm công việc phù hợp. Với chuyên ngành sinh học, ông gần như không tìm được vị trí tương ứng tại Trường Sa khi ấy. Chi phí chạy thận của cha rất lớn, số tiền tiết kiệm nhanh chóng được dùng hết để trang trải viện phí.
Sau đó, ông từng làm nhân viên kinh doanh ngắn hạn tại một công ty bất động sản. Tuy nhiên, tính cách hướng nội khiến ông không giỏi thuyết phục khách hàng, thành tích kinh doanh cũng không đáng kể. Khoảng năm 2008, khi nhìn thấy thông báo tuyển nhân viên bảo vệ tại chợ gốm sứ Mã Vương Đôi, ông suy nghĩ một thời gian rồi quyết định nhận công việc này.
Đối với Trương Hiểu Dũng, công việc bảo vệ đáp ứng được những điều quan trọng nhất lúc bấy giờ: lịch làm việc tương đối ổn định để chăm sóc gia đình, mức lương không cao nhưng đều đặn, đồng thời địa điểm làm việc không quá xa bệnh viện nơi cha ông chạy thận.
Cứ như vậy, người từng tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa khoác lên mình bộ đồng phục bảo vệ. Năm 2013, để có thêm cơ hội phát triển lâu dài, ông thi lấy chứng chỉ quản lý bất động sản. Vài năm sau, ông được thăng chức lên trưởng bộ phận khách hàng tại khu chợ, phụ trách điều phối công việc giữa các tiểu thương, giải quyết tranh chấp và duy trì trật tự trong khu vực.
Suốt nhiều năm, Trương Hiểu Dũng chưa một lần tham gia họp mặt cựu sinh viên Thanh Hoa.
Một số người bạn sau khi biết hoàn cảnh hiện tại của ông đã đề nghị giới thiệu công việc tốt hơn tại Bắc Kinh hoặc Thâm Quyến. Tuy nhiên, ông đều từ chối, cho biết cuộc sống ở Trường Sa đã dần ổn định và ông không muốn bắt đầu lại từ đầu.
Xung quanh quyết định không tham gia họp lớp của ông xuất hiện nhiều suy đoán. Có người cho rằng ông sĩ diện, ngại gặp bạn bè vì sự nghiệp không thành công như mong đợi. Người khác lại nghĩ ông mặc cảm, tự ti về bản thân. Nhưng Trương Hiểu Dũng có cách nhìn rất thẳng thắn: cuộc sống là để sống cho chính mình, chứ không phải để người khác đánh giá.
Trong số bạn học cùng khóa với ông, nhiều người đã đạt được những thành tựu đáng kể, trở thành giáo sư, doanh nhân hoặc giữ các vị trí quản lý trong cơ quan nhà nước. Khi khoảng cách về sự nghiệp và địa vị ngày càng lớn, những buổi gặp mặt vốn chỉ để ôn lại kỷ niệm đôi khi cũng có thể mang đến những cảm giác khó nói. Với ông, tránh những cuộc giao tiếp không thực sự cần thiết và giữ nhịp sống hiện tại mới là lựa chọn phù hợp nhất.
Trong thời gian làm việc tại chợ gốm sứ, ông quen người phụ nữ sau này trở thành vợ mình. Hai người kết hôn và có con. Với Trương Hiểu Dũng, những điều giản dị như trở về nhà sau giờ làm, ăn một bữa cơm nóng và ngồi bên cạnh con học bài đã đủ khiến ông hài lòng. Các tiểu thương và đồng nghiệp đều đánh giá ông là người chân thành, nhiệt tình giúp đỡ mọi người và có khả năng giải quyết mâu thuẫn tốt.
Đối với tấm bằng Đại học Thanh Hoa, Trương Hiểu Dũng không cố tình né tránh nhưng cũng chẳng chủ động nhắc đến. Gia đình vẫn giữ tấm thẻ sinh viên Thanh Hoa năm xưa, chỉ có điều ông hiếm khi lấy ra xem lại.
Ông luôn cho rằng điều mình mong muốn trong cuộc đời chỉ là làm tốt bổn phận, kiếm tiền bằng sức lao động của bản thân, nuôi sống gia đình và chăm sóc cha mẹ, con cái. Như vậy đã là đủ.
Hiểu Đan
Theo Sohu
