Ngày nay, khoảng 97% lượng nước trên Trái Đất là nước mặn. Nước ngọt mà con người có thể sử dụng chỉ chiếm tỷ lệ cực nhỏ và phần lớn còn bị đóng băng ở hai cực hoặc nằm sâu dưới lòng đất. Trong khi dân số thế giới tiếp tục tăng nhanh, nhu cầu sử dụng nước sạch cũng leo thang với tốc độ đáng báo động.
Nhiều dự báo cho thấy khoảng 1/3 dân số toàn cầu có thể đối mặt tình trạng thiếu nước nghiêm trọng trong tương lai gần. Chính vì thế, viễn cảnh đại dương trở thành nước ngọt dễ khiến nhiều người nghĩ rằng đây sẽ là “món quà cứu rỗi” cho nhân loại. Tuy nhiên, thực tế lại hoàn toàn trái ngược.
Ít ai biết rằng các đại dương trên Trái Đất ban đầu vốn không hề mặn. Khoảng 3,8 tỷ năm trước, khi bề mặt hành tinh nguội xuống đủ để hơi nước ngưng tụ, các đại dương đầu tiên hình thành từ nước ngọt nguyên chất.
Tuy nhiên, qua hàng tỷ năm, nước mưa hấp thụ khí CO2 trong khí quyển rồi trở nên có tính axit nhẹ. Khi rơi xuống mặt đất, nước mưa bào mòn đá và cuốn theo muối khoáng ra sông ngòi, cuối cùng đổ về đại dương. Cùng với hoạt động của núi lửa ngầm và các miệng phun thủy nhiệt dưới đáy biển, lượng muối tích tụ ngày càng lớn.
Quá trình này diễn ra liên tục suốt hàng tỷ năm đã tạo nên độ mặn của đại dương ngày nay.
Điều quan trọng là muối không chỉ đơn thuần khiến nước biển có vị mặn. Nó đóng vai trò nền tảng trong việc duy trì sự ổn định của khí hậu và sự sống toàn cầu.
Nếu toàn bộ đại dương bất ngờ biến thành nước ngọt, hậu quả đầu tiên sẽ xảy ra với sinh vật biển.
Phần lớn các loài sinh vật đại dương đã tiến hóa trong môi trường nước mặn. Cơ thể chúng được thiết kế để xử lý lượng muối cao bằng nhiều cơ chế sinh học phức tạp. Khi môi trường sống thay đổi đột ngột, đa số sẽ không thể thích nghi.
Hàng trăm nghìn loài sinh vật biển được biết đến hiện nay có nguy cơ chết hàng loạt. Nghiêm trọng hơn, giới khoa học cho rằng vẫn còn hàng triệu loài chưa được khám phá dưới đáy đại dương. Tất cả có thể biến mất trước khi con người kịp biết chúng tồn tại.
Nhiều người thường nghĩ rừng cây trên đất liền là nguồn sản sinh oxy chủ yếu cho hành tinh. Tuy nhiên, tảo và thực vật phù du trong đại dương mới là nhóm tạo ra khoảng một nửa lượng oxy trên Trái Đất thông qua quá trình quang hợp.
Nếu đại dương mất muối và hệ sinh thái biển sụp đổ, lượng tảo khổng lồ này cũng biến mất theo.
Hệ quả là khí CO2 trong khí quyển không còn được hấp thụ hiệu quả. Hiệu ứng nhà kính gia tăng nhanh chóng khiến nhiệt độ toàn cầu tăng mạnh. Nhiều khu vực quanh xích đạo có thể trở nên nóng đến mức con người khó tồn tại ngoài trời trong thời gian dài. Tuy nhiên, đó mới chỉ là khởi đầu.
Muối trong đại dương còn là yếu tố cốt lõi giúp vận hành hệ thống hải lưu toàn cầu. Hiện nay, các dòng hải lưu hoạt động nhờ sự khác biệt về nhiệt độ và độ mặn giữa các vùng biển.
Nước ấm ở xích đạo chứa nhiều muối và có mật độ cao hơn nên chìm xuống dưới. Trong khi đó, nước lạnh ở vùng cực khi đóng băng sẽ đẩy muối ra ngoài, làm nước xung quanh đậm đặc hơn và chìm xuống đáy đại dương. Chu trình này tạo nên các dòng đối lưu khổng lồ giúp phân phối nhiệt khắp hành tinh.
Khi các dòng hải lưu ngừng hoạt động, khí hậu toàn cầu sẽ biến động dữ dội. Các vùng cực trở nên lạnh giá hơn trong khi khu vực nhiệt đới nóng lên cực đoan. Sự chênh lệch nhiệt độ khổng lồ sẽ khiến bão tố và siêu bão xuất hiện thường xuyên hơn với sức tàn phá lớn hơn nhiều hiện nay.
Trong một thế giới như vậy, sản xuất nông nghiệp gần như không thể duy trì.
Cây trồng phụ thuộc vào điều kiện khí hậu ổn định để sinh trưởng. Khi nhiệt độ và thời tiết biến động cực đoan, phần lớn hệ thực vật sẽ chết dần. Chuỗi thức ăn toàn cầu bị phá hủy từ gốc rễ.
Chúng ta có thể chết vì nạn đói, thiên tai, nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp. Ngay cả nguồn nước ngọt tưởng chừng vô tận cũng trở nên vô nghĩa khi toàn bộ hệ sinh thái hỗ trợ sự sống đã sụp đổ.
Kịch bản này cho thấy sự cân bằng tự nhiên của Trái Đất mong manh đến mức nào. Thứ mà nhiều người xem là bất tiện, như vị mặn của đại dương, thực chất lại là một phần không thể thay thế trong hệ thống duy trì sự sống của hành tinh.
Nói cách khác, sự tồn tại của nhân loại có thể đang phụ thuộc vào chính lượng muối khổng lồ ngoài đại dương mà chúng ta hiếm khi để tâm tới.
Đức Khương
