Tờ South China Morning Post (SCMP) ngày 6/10 đưa tin, Turkmenistan đã bổ sung hệ thống pháo - tên lửa FK-2000 do Trung Quốc sản xuất vào kho vũ khí phòng không đang ngày càng lớn mạnh của nước này, qua đó làm nổi bật vai trò ngày càng mở rộng của Bắc Kinh tại thị trường vũ khí Trung Á – nơi từng chịu sự chi phối của Nga.
Ít nhất 10 hệ thống FK-2000 cùng nhiều loại khí tài quân sự khác do Trung Quốc sản xuất đã xuất hiện trong lễ diễu binh kỷ niệm Ngày Độc lập của Turkmenistan tại thủ đô Ashgabat vào ngày 27/9.
Được phát triển bởi Tập đoàn Khoa học và Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASIC) thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc, FK-2000 là hệ thống phòng không cơ động kết hợp giữa tên lửa và pháo nòng đôi cỡ 30 mm, cùng với radar và cảm biến quang - điện tử tích hợp trên xe.
Hệ thống này được thiết kế để đối phó với các mối đe dọa trên không, bao gồm máy bay, trực thăng, máy bay không người lái (UAV) và vũ khí dẫn đường chính xác.
Theo tờ Nhật báo Quân Giải phóng Nhân dân (cơ quan ngôn luận của quân đội Trung Quốc), tên lửa của hệ thống FK-2000 có thể tấn công máy bay ở cự ly từ 1,2 km đến 25 km. Tầm bắn hiệu quả của tên lửa là từ 1,2 km đến 10 km khi sử dụng các loại đạn dẫn đường chính xác (bao gồm cả tên lửa hành trình).
Các khí tài khác do Trung Quốc sản xuất xuất hiện trong lễ diễu binh của Turkmenistan còn bao gồm các loại UAV như DJI Matrice 30T và Norinco Sky Saker FX80.
Ngoài ra, một hệ thống radar được truyền thông nhà nước Turkmenistan định danh là "YLS-18A" cũng được giới thiệu. Mặc dù tên gọi này khá giống với mẫu YLC-18A của Trung Quốc, nhưng qua so sánh các hình ảnh công khai, SCMP nhận thấy có sự khác biệt về cấu hình xe.
Hình ảnh từ lễ diễu binh cho thấy chiếc xe radar này di chuyển ngay phía trước các hệ thống giám sát điện tử DWL-002 do Trung Quốc sản xuất.
Danh tính chính xác của loại radar này vẫn chưa được xác định, nhưng sự xuất hiện của nó bên cạnh hệ thống DWL-002 cho thấy sự đa dạng của các hệ thống giám sát do Trung Quốc sản xuất hiện có trong biên chế phòng không của Turkmenistan.
Theo SCMP, ngay từ năm 2016, Turkmenistan đã từng phô diễn các hệ thống tên lửa đất đối không FM-90, KS-1A và FD-2000 do Trung Quốc sản xuất, cùng với các radar thuộc dòng YLC.
Một chuyên gia am hiểu về các hệ thống vũ khí của Trung Quốc nhận định rằng những khí tài mới mua này dường như là một phần trong kế hoạch hiện đại hóa toàn diện lực lượng phòng không của Turkmenistan bằng trang thiết bị Trung Quốc.
Hệ thống FK-2000 có tính năng phần nào tương đồng với hệ thống tầm ngắn FM-90, nhưng lại tích hợp tên lửa, pháo và hệ thống giám sát riêng trên cùng một nền tảng có tính cơ động cao; điều này mang lại cho lực lượng phòng không Turkmenistan thêm một phương án đánh chặn các mối đe dọa tầm thấp, bao gồm UAV và vũ khí dẫn đường chính xác.
Turkmenistan từ lâu đã thực hiện chính sách đa dạng hóa nguồn cung vũ khí, giảm sự phụ thuộc vào Nga và bổ sung các nhà cung cấp từ Thổ Nhĩ Kỳ, Ý và Israel. Do đó, việc mua thêm khí tài Trung Quốc lần này nằm trong một chiến lược mua sắm rộng lớn hơn chứ không phải là sự chuyển hướng hoàn toàn sang Bắc Kinh.
Tuy nhiên, những khí tài mới này vẫn rất đáng chú ý vì chúng làm nổi bật vai trò ngày càng lớn của Trung Quốc với tư cách là nhà cung cấp vũ khí cho một trong những quốc gia khép kín và duy trì lập trường trung lập chính thức tại Trung Á.
Lyle Goldstein - Giám đốc Chương trình Châu Á tại tổ chức tư vấn Defence Priorities (có trụ sở tại Washington) - cho rằng đường biên giới dài giáp với Iran, cũng như vị trí của thủ đô Ashgabat nằm gần quốc gia này, có thể là một yếu tố khiến Turkmenistan quan tâm đến việc tăng cường năng lực phòng không.
Iran đã ở trong tình trạng xung đột với Mỹ và Israel kể từ tháng 2, với việc tên lửa và UAV đóng vai trò chủ chốt trong các cuộc giao tranh. Mặc dù các hành động gây hấn đã tạm lắng trong những tuần gần đây, nhưng các cuộc đàm phán vẫn bị đình trệ và lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran vẫn đang được duy trì.
"Tôi cho rằng Turkmenistan rất lo ngại khi nằm ngay sát một khu vực đang có xung đột vũ trang", ông Goldstein nhận định, đồng thời nói thêm rằng điều này có thể khiến quốc gia này sẵn sàng đầu tư nhiều hơn cho lực lượng vũ trang, "đặc biệt là trong việc nâng cấp hệ thống phòng không [chống UAV]."
Trung Quốc tăng cường xuất khẩu, Nga sụt giảm
SCMP đưa tin, Bắc Kinh cũng đang mở rộng hoạt động xuất khẩu khí tài quân sự sang các nước khác tại Trung Á.
Uzbekistan hiện đang vận hành các hệ thống phòng không do Trung Quốc sản xuất và đã xác nhận việc mua tiêm kích J-10CE hồi tháng 8; trong khi Tajikistan sử dụng hệ thống phòng không tầm ngắn HQ-17AE của Trung Quốc.
Bên cạnh đó, những hình ảnh lan truyền trên mạng dường như cho thấy máy bay vận tải quân sự Y-9E mang phù hiệu của Lực lượng Phòng không Kazakhstan, mặc dù cả Kazakhstan và Trung Quốc đều chưa công khai xác nhận thương vụ này.
Chuyên gia Goldstein nhận định rằng xu hướng này cũng phản ánh việc Nga cần ưu tiên năng lực sản xuất khí tài phòng không cho nhu cầu nội tại, đặc biệt là để đối phó với các cuộc tấn công tầm xa từ phía Ukraine, trong khi những bước tiến về công nghệ quân sự đang mở ra các thị trường mới cho Bắc Kinh.
"Nga đang bị phân tâm và cũng đã cạn kiệt nguồn lực", ông Goldstein nói, đồng thời cho biết thêm rằng "sự vươn lên về công nghệ quân sự" của Bắc Kinh đang mở ra những thị trường mới cho hoạt động xuất khẩu vũ khí của nước này.
Một phân tích năm 2024 của Trung tâm Chính sách Caspian cho thấy lượng vũ khí Nga cung cấp cho Trung Á trong giai đoạn 2021-2023 thấp hơn 23% so với mức tương ứng của một thập kỷ trước, trong khi tỷ trọng của Nga về lượng vũ khí trong các cam kết cung cấp mới đã giảm 35%.
Dữ liệu gần đây hơn từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm cũng cho thấy sự sụt giảm mạnh và trên diện rộng hơn đối với hoạt động xuất khẩu vũ khí của Nga.
Duy Nguyễn
Theo SCMP
