Càng về sau, câu chuyện xung quanh thương vụ chuyển nhượng lại hai tiểu đoàn tên lửa phòng không tầm xa S-400 "Triumph" (mà Thổ Nhĩ Kỳ mua của Nga vào năm 2019) cho một bên thứ ba lại càng trở nên bí ẩn.
Đáng chú ý, điều này đang diễn ra bất chấp việc trong hợp đồng ký kết với Moscow, Thổ Nhĩ Kỳ được chỉ định là "người sử dụng cuối cùng" duy nhất. Không có bất kỳ một bên nào khác được phép tiếp cận.
Do đó, nếu không có cái gật đầu của Điện Kremlin, những hệ quả pháp lý và tài chính đối với "bên bán" từ eo biển Bosphorus là điều không thể tránh khỏi về mặt lý thuyết. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định Moscow có thể sẽ buộc phải đồng ý. Bởi lẽ, người đang ráo riết thúc đẩy thương vụ chuyển nhượng S-400 này không ai khác chính là Tổng thống Donald Trump.
Nghi vấn về một thương vụ mờ ám
Cuối tuần qua, tờ Hürriyet – một ấn phẩm thân cận với giới chức Ankara – là bên đầu tiên tiết lộ rằng thương vụ này hoàn toàn khả thi. Qatar hoặc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) được đưa vào tầm ngắm như những bên mua tiềm năng.
Bản chất câu chuyện "không có lửa làm sao có khói" này cũng đã gián tiếp được xác nhận bởi Thư ký Báo chí của Tổng thống Nga, ông Dmitry Peskov. Ông thừa nhận Nga thực sự đang thảo luận với Thổ Nhĩ Kỳ về số phận của các hệ thống S-400 đã bàn giao trước đó, đồng thời gọi đây là một chủ đề "cực kỳ nhạy cảm" đối với Moscow.
"Về vấn đề này, tôi chỉ có thể nói một điều: đây là một câu chuyện cực kỳ tế nhị. Tuy nhiên, chúng tôi đã và đang duy trì liên lạc với phía Thổ Nhĩ Kỳ và sẽ tiếp tục thảo luận với họ về chủ đề này”, ông Peskov đưa ra lời giải thích khá mập mờ trước báo giới.
Tại sao người Mỹ lại muốn đưa các hệ thống "Triumph" đến vùng Vịnh? Phần lớn các chuyên gia quốc tế cho rằng Washington muốn tăng cường khả năng phòng thủ cho các căn cứ quân sự của mình tại khu vực này trước mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình của Iran.
Bởi lẽ, các tổ hợp Patriot của chính họ rõ ràng đã bộc lộ nhiều hạn chế và không thể tự mình cáng đáng nhiệm vụ này, như những gì các cuộc đụng độ quân sự gần đây tại khu vực đã chứng minh.
Áp lực vô hình lên Điện Kremlin
Nhưng tờ Svpressa của Nga lưu ý: Hãy đọc kỹ lại những phát biểu của ông Peskov về S-400.
Bạn có cảm thấy Điện Kremlin hoàn toàn không hề hào hứng trước viễn cảnh một thỏa thuận ba bên giữa Thổ Nhĩ Kỳ, các quốc gia Ả Rập và Mỹ? Và dưới áp lực từ Washington, Moscow dường như chỉ đang phản kháng yếu ớt trước một kết cục gần như đã an bài?
Tại sao câu chuyện lại đi theo hướng này?
Bởi vì nếu không phải như vậy, Nga đáng lẽ phải gửi lời cảm ơn nồng nhiệt đến Mỹ vì đã quảng bá miễn phí và cực kỳ hiệu quả cho một trong những hệ thống vũ khí xuất sắc nhất của mình trên thị trường quốc tế.
Nhìn từ bên ngoài, người ta thấy có vẻ như Mỹ đang cho rằng hệ thống Patriot của họ không xứng về năng lực so với S-400 của Nga trong nhiệm vụ phòng thủ tên lửa.
Và do đó, ông Trump được cho là đang khát khao sở hữu ít nhất một vài tiểu đoàn S-400 từ một đồng minh NATO để bảo vệ các mục tiêu chiến lược của Mỹ tại Trung Đông.
Nếu thực tế đúng là như vậy, chính các quốc gia Ả Rập sẽ lập tức từ bỏ ý định mua thêm hệ thống Patriot, để với túi tiền không đáy của mình, họ sẽ xếp hàng dài để chờ mua các hệ thống phòng không của Nga.
Phải thừa nhận rằng, kịch bản trên nghe quá hoàn hảo đối với Nga để có thể trở thành sự thật.
Nếu người Mỹ chỉ đơn thuần muốn phòng thủ trước các cuộc tấn công đường không từ Iran ở vùng Vịnh, họ đã có thể giải quyết câu chuyện S-400 một cách đơn giản hơn nhiều.
Họ chỉ cần thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ – một đồng minh trong khối NATO – để Ankara triển khai hợp pháp cả hai tiểu đoàn S-400 của mình tới căn cứ quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ tại Qatar (vừa hoàn thành xây dựng vào năm 2019) mà không cần phải xin ý kiến của Moscow. Thế là xong!
Nhưng không! Mỹ lại đang tìm mọi cách để thúc đẩy việc bán đứt các hệ thống của Nga cho các nước Ả Rập làm quyền sở hữu riêng. Nhiều khả năng, họ đang gây áp lực rất lớn lên Nga trong các cuộc đàm phán hậu trường. Để làm gì?
Bài học từ quá khứ: Kịch bản S-300 tại đảo Crete
Đến đây, chúng ta cần lật lại một chương lịch sử khác liên quan đến hệ thống phòng không S-300PMU-1 "Favorit" mà Nga từng bán cho Síp vào năm 1996.
Do những tranh cãi giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ, các hệ thống vũ khí này chưa bao giờ được đặt chân lên đất Síp. Thay vào đó, những người chủ sở hữu mới đã bàn giao chúng cho Hy Lạp, và sau đó Athens đã triển khai chúng trên đảo Crete, nằm sát Síp.
Nhưng điều thú vị nhất là số phận của những tổ hợp này sau đó ra sao? Ngay khi các hệ thống phòng không của Nga xuất hiện ở khu vực lân cận, Israel và sau đó là Mỹ đã lập tức dành cho chúng sự quan tâm đặc biệt. Họ đã sử dụng chúng trong các cuộc tập trận chung để phi công tiêm kích của mình làm quen, tìm cách chế ngự và vượt qua radar tầm xa của Nga.
Nói cách cách khác, họ đang học cách chiến đấu không phải với ai khác, mà là trực tiếp đối đầu với Nga. Trong khi đó, các trung đoàn S-400 lại chính là xương sống của hệ thống phòng không hiện đại của Moscow ngày nay.
Toan tính của Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ
Nhưng một câu hỏi logic được đặt ra ở đây: Tại sao các phi công Không quân Mỹ không thực hiện các bài diễn tập này trực tiếp với các tổ hợp S-400 đang nằm ở Thổ Nhĩ Kỳ?
Có lẽ, Washington gặp nhiều khó khăn hơn khi làm việc này với Ankara so với các quốc gia Ả Rập. Mặc dù Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO, mối quan hệ giữa Washington và Ankara vẫn luôn trong trạng thái căng thẳng.
Hãy nhớ lại thương vụ Mỹ hủy bỏ chương trình hợp tác sản xuất tiêm kích thế hệ thứ năm F-35A trị giá hàng tỷ USD với Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2020.
Trước đó vào năm 2018, lễ bàn giao hai chiếc F-35A đầu tiên cho Thổ Nhĩ Kỳ thậm chí đã được tổ chức, và các phi công Thổ Nhĩ Kỳ đã bắt đầu huấn luyện tại căn cứ không quân ở Arizona. Nhưng cuối cùng, những chiếc F-35A đã không bao giờ được chuyển giao cho Thổ Nhĩ Kỳ. Lý do chính là thương vụ Ankara mua các tiểu đoàn S-400 của Nga trị giá 2,5 tỷ USD vào năm 2017.
Giờ đây, nếu thương vụ chuyển nhượng "Triumph" cho các nước Ả Rập thành công, đó sẽ là một mũi tên trúng hai đích cho cả Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ:
Đối với Mỹ: Các phi công Mỹ sẽ có một bãi tập thực tế để luyện tập cách chọc thủng lưới lửa phòng không đáng sợ nhất thế giới của Nga.
Đối với Thổ Nhĩ Kỳ: Ankara cuối cùng cũng sẽ nhận được những chiếc F-35A mà họ hằng mong đợi từ bên kia đại dương.
Còn Nga thì sao? Nhiều khả năng, Moscow sẽ chỉ đơn giản là coi như không có chuyện gì đặc biệt xảy ra. Đây cũng chẳng phải lần đầu tiên nước Nga phải nhận những cú đòn nặng nề từ nước Mỹ, tờ Svpressa kết luận.
Quốc Vinh (Theo Svpressa)
