Chỉ trong hơn một năm qua, Tập đoàn Năng lượng hạt nhân Nhà nước Nga (Rosatom) đã lần lượt đặt chân vào gần như toàn bộ các nước Đông Nam Á, với các mức độ hợp tác khác nhau, nổi bật trong số đó là: Hiệp định xây Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 với Việt Nam (3/2026), thỏa thuận SMR với Myanmar (3/2025), và mới nhất là hiệp định khung với Lào (6/2026), chưa kể các vòng đàm phán đang tăng tốc với Indonesia, Campuchia và Thái Lan.
Đây không phải là sự trùng hợp. Rosatom đang đứng đầu thế giới với việc xây dựng 41 tổ máy tại 11 quốc gia. Họ xem ASEAN - nơi nhu cầu điện dự báo tăng gấp ba vào 2050 từ 1.200 TWh năm 2022 lên 4.300 TWh - là thị trường tăng trưởng trọng điểm, tận dụng lợi thế công nghệ điện hạt nhân nổi để chào hàng cho các nước ven biển trong khu vực.
Lào: mắt xích mới nhất trong chuỗi hợp tác
Ngày 15/6/2026, tại Moscow, Nga và Lào đã ký một hiệp định khung liên chính phủ về hợp tác sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, dưới sự chứng kiến của Thủ tướng Nga Mikhail Mishustin và Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone.
Người đặt bút ký là Tổng giám đốc Rosatom Alexey Likhachev và Bộ trưởng Công Thương Lào Malaithong Kommasith.
Tổng giám đốc Rosatom Alexey Likhachev (phải) và Bộ trưởng Công Thương Lào Malaithong Kommasith ký kết thỏa thuận dưới sự chứng kiến của Thủ tướng Liên bang Nga Mikhail Mishustin và Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone. Ảnh: ROSATOM
Rosatom cho biết, hiệp định khung liên chính phủ này đóng vai trò là khuôn khổ cơ bản để thiết lập hợp tác toàn diện giữa hai nước trong lĩnh vực hạt nhân. Việc ký kết thỏa thuận sẽ cho phép các bên bắt đầu xem xét dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân do Nga thiết kế tại Lào.
Hai bên sẽ tiến hành một nghiên cứu tiền khả thi để xác định cấu hình dự án và địa điểm tiềm năng, làm cơ sở để Lào quyết định có theo đuổi một chương trình điện hạt nhân quốc gia hay không.
Ông Likhachev tiết lộ rằng sự quan tâm của Lào đã tăng rõ rệt từ giữa năm 2025, và phương án khả thi nhất hiện nay là một nhà máy điện hạt nhân nhỏ đặt trên đất liền, dùng lò phản ứng module nhỏ (SMR) RITM-200 - công nghệ vốn được phát triển từ kinh nghiệm vận hành lò phản ứng trên các tàu phá băng hạt nhân của Nga.
RITM-200N là lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) thế hệ III+ sử dụng công nghệ nước áp lực (PWR) trên cạn, được phát triển bởi Tập đoàn Rosatom.
Việt Nam: đối tác tiến xa nhất
Việt Nam hiện là nước có quan hệ hợp tác hạt nhân sâu và cụ thể nhất với Rosatom trong khu vực.
Ngày 23/3/2026, tại Moscow, hai chính phủ đã ký hiệp định liên chính phủ về xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam - Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 - sử dụng công nghệ lò phản ứng thế hệ III+ VVER-1200 của Nga, với nhà máy tham chiếu là Leningrad-2 (tổ máy 1 và 2), tổng công suất dự kiến 2.400 MW cho 2 tổ máy.
Trước đó, tháng 1/2025, Rosatom và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân.
Hai bên cũng hợp tác xây dựng Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân (CNST) tại Việt Nam và đào tạo nhân lực Việt Nam tại các cơ sở giáo dục Nga.
Myanmar: dự án SMR bất chấp động đất
Tháng 3/2025, trong chuyến thăm Nga của giới lãnh đạo Myanmar, hai nước ký hiệp định liên chính phủ về nguyên tắc hợp tác xây dựng một nhà máy điện hạt nhân module nhỏ (SMR) công suất 110 MW (gồm hai lò 55 MW), với khả năng mở rộng lên 330 MW, World Nuclear News thông tin.
Ảnh: Rosatom
Đáng chú ý, sau trận động đất lớn tháng 4/2025, Rosatom tuyên bố kế hoạch không thay đổi, khẳng định thiết kế RITM-200N tuân thủ tiêu chuẩn chống động đất nghiêm ngặt.
Đến tháng 9/2025, tại diễn đàn World Atomic Week, hai bên tiếp tục đánh giá tích cực tiến độ dự án, dù chưa công bố địa điểm hay mốc thời gian xây dựng cụ thể. Ngoài điện hạt nhân, Rosatom còn hợp tác với Myanmar trong dự án điện gió công suất 200 MW.
Campuchia: hợp tác từ sớm nhưng dừng ở mức khung
Campuchia là một trong những nước ký kết sớm nhất với Rosatom. Giai đoạn năm 2015-2016 hai bên đã ký biên bản ghi nhớ về Trung tâm Thông tin Năng lượng hạt nhân và hợp tác kỹ thuật.
Tuy nhiên, khác với Việt Nam hay Myanmar, Campuchia chưa có kế hoạch xây nhà máy điện hạt nhân cụ thể trong quy hoạch năng lượng quốc gia, hợp tác chủ yếu dừng ở mức đào tạo, tuyên truyền và trao đổi kỹ thuật.
Indonesia: trọng tâm là điện hạt nhân nổi
Nga và Indonesia có quan hệ hợp tác hạt nhân từ năm 2006. Gần đây, hợp tác được đẩy mạnh theo hướng nhà máy điện hạt nhân nổi (floating NPP) và SMR - phù hợp với đặc thù quốc gia quần đảo.
Ảnh: Russiaspivottoasia
Tháng 4/2026, đoàn công tác Indonesia thăm Nga làm việc với Rosatom về SMR, điện hạt nhân quy mô lớn và đào tạo nhân lực. Tháng 5/2026, Tổng giám đốc Likhachev gặp trực tiếp Tổng thống Prabowo Subianto, chào hàng gói giải pháp toàn diện từ lò công suất lớn đến SMR và điện hạt nhân nổi.
Điều này phù hợp với kế hoạch của Indonesia về việc đạt được 250 MW năng lượng hạt nhân vào năm 2032, 7 GW vào năm 2040 và 35 GW vào năm 2060.
Thái Lan: hợp tác y tế hạt nhân, chưa có dự án điện
Với Thái Lan, hợp tác của Rosatom hiện chủ yếu trong lĩnh vực phi năng lượng. Công ty con Rusatom Healthcare cung cấp tổ hợp máy gia tốc cyclotron và phòng thí nghiệm hóa phóng xạ cho Viện Công nghệ hạt nhân Thái Lan (TINT) tại Trung tâm nghiên cứu hạt nhân Ongkharak.
Thái Lan hiện đặt mục tiêu bổ sung 600 MW điện hạt nhân vào năm 2037, nhưng về phần nhà máy điện, Thái Lan đang nghiêng nhiều hơn về hợp tác với Hàn Quốc (SMR) hơn là Nga.
Tham khảo: Rosatom, Asean Energy
Trang Ly
