Superjet 100 (SSJ-100) từng là niềm tự hào của ngành công nghiệp hàng không dân dụng Nga hiện đại. Việc gián đoạn nguồn cung linh kiện, phụ tùng thay thế và dịch vụ bảo dưỡng từ các đối tác phương Tây đã đẩy phi đội SSJ-100 vào nguy cơ "đóng băng". Đứng trước sức ép phải tự chủ công nghệ để duy trì hạ tầng vận tải hàng không nội địa, Nga đã đẩy mạnh dự án phát triển động cơ nội địa PD-8 và tính đến phương án tái trang bị cho toàn bộ phi đội Superjet 100 cũ.
Chi phí "thay tim" tiệm cận giá trị máy bay mới
Thực tế từ ngành công nghiệp hàng không cho thấy, việc hoán cải một dòng máy bay đã đưa vào khai thác luôn đòi hỏi quy trình kỹ thuật phức tạp cùng nguồn ngân sách khổng lồ. Nhận định về kế hoạch tái trang bị động cơ cho dòng máy bay Superjet 100 đang vận hành, ông Andrey Patrakov - cựu kiểm toán viên của tập đoàn Airbus, hiện là người đứng đầu dịch vụ an toàn bay RunAvia - đánh giá đây là dự án sở hữu tính hiệu quả kinh tế rất khiêm tốn.
Theo ước tính ban đầu, chương trình thay động cơ cho khoảng 50 chiếc SSJ-100 hiện hành có thể tiêu tốn tới 115 tỷ ruble (tương đương khoảng 2,3 tỷ ruble cho mỗi chiếc). Chi phí này đặt ra một bài toán so sánh đáng chú ý khi mức giá ước tính của một chiếc SJ-100 sản xuất mới hoàn toàn (phiên bản thay thế nhập khẩu) rơi vào khoảng 3,7 tỷ ruble. Như vậy, chi phí chỉ riêng cho việc nâng cấp động cơ đã chiếm hơn 60% giá trị của một máy bay mới.
Chưa dừng lại ở khía cạnh tài chính, thời gian triển khai cũng là một rào cản lớn. Chuyên gia Andrey Patrakov nhận định, thời gian thực hiện dự án thay động cơ này dự kiến phải kéo dài ít nhất 5 năm.
Rủi ro chuỗi cung ứng: Bài toán không chỉ dừng ở động cơ
Lý do khiến chi phí bị đẩy lên cao nằm ở khối lượng công việc kết cấu và kỹ thuật khổng lồ. Động cơ PD-8 do Nga tự chủ sản xuất sở hữu các thông số kỹ thuật, kích thước và điểm kết nối khác biệt so với dòng động cơ SaM146 (sản phẩm hợp tác giữa Safran của Pháp và NPO Saturn của Nga). Việc loại bỏ SaM146 để tích hợp PD-8 đòi hỏi phải tái thiết kế hệ thống gá đặt, can thiệp sâu vào kết cấu cánh và tinh chỉnh lại toàn bộ hệ thống điều khiển bay.
Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất không nằm ở khâu lắp ráp kỹ thuật mà nằm ở tính đồng bộ của thiết bị. Superjet 100 nguyên bản là dòng máy bay phụ thuộc rất lớn vào linh kiện ngoại nhập từ các nhà cung cấp phương Tây, từ hệ thống điện tử hàng không (avionics), hệ thống thủy lực cho đến các cơ cấu cơ khí phụ trợ.
"Bạn chấp nhận bỏ ra một khoản đầu tư rất lớn để thay động cơ, máy bay cất cánh trở lại, nhưng sau đó toàn bộ phi đội vẫn có thể phải nằm đất chỉ vì một linh kiện nhập khẩu khác gặp sự cố hoặc hết tuổi thọ khai thác mà không có nguồn thay thế," ông Andrey Patrakov nhấn mạnh.
Điều này cho thấy, nếu chỉ tập trung giải quyết bài toán động cơ mà không có giải pháp tổng thể cho toàn bộ các linh kiện ngoại nhập khác trên phi đội SSJ-100 cũ, nguy cơ đứt gãy vận hành vẫn sẽ tồn tại.
Lựa chọn nào cho tương lai của phi đội SSJ-100?
Ngành hàng không Nga đang đứng trước những quyết định chiến lược mang tính bước ngoặt. Một mặt, Tập đoàn Hàng không Hợp nhất (OAK) đang đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện dòng máy bay SJ-100 "chuẩn Nga" trang bị động cơ PD-8, với kế hoạch bàn giao cho các hãng hàng không bắt đầu từ cuối năm 2026. Mặt khác, số lượng lớn máy bay SSJ-100 đời cũ dùng động cơ SaM146 vẫn đang là lực lượng chủ lực trong vận tải nội địa.
Việc chi ra 115 tỷ ruble để cải tạo khoảng 50 máy bay cũ trong thời gian 5 năm đặt ra bài toán cân não: Liệu nên dồn nguồn lực tài chính và năng lực sản xuất của các nhà máy để chế tạo máy bay mới hoàn toàn, hay tiếp tục theo đuổi dự án nâng cấp phi đội cũ với nhiều rủi ro tiềm ẩn?
Trong bối cảnh nguồn lực kỹ thuật cần tập trung cho các chương trình trọng điểm như SJ-100 hay MC-21, việc tái trang bị động cơ cho phi đội SSJ-100 cũ có thể phải đối mặt với kịch bản phân hóa. Một số máy bay đủ điều kiện sẽ được nâng cấp, trong khi số còn lại nhiều khả năng sẽ phải chấp nhận phương án tháo dỡ để lấy linh kiện dự phòng duy trì hoạt động cho các máy bay còn lại.
Theo Pervy Tekhnichesky
Thùy Anh
