Tiêm kích tàng hình giá rẻ
Tập đoàn Chế tạo Máy bay Thống nhất Nga (UAC) đã công bố thêm những thông tin mới về chương trình tiêm kích thế hệ năm S-75 Checkmate, dự án từng thu hút sự chú ý lớn khi được giới thiệu lần đầu vào năm 2021, với tham vọng tạo ra một chiến đấu cơ tàng hình có giá thành thấp hơn đáng kể so với các đối thủ cùng thế hệ.
Tổng giám đốc UAC Vadim Badekha cho biết, chương trình đang bước sang giai đoạn phát triển mới để chuẩn bị cho các cuộc thử nghiệm bay. Theo ông, máy bay được thiết kế không chỉ phục vụ Bộ Quốc phòng Nga mà còn hướng mạnh tới thị trường xuất khẩu.
"Lợi thế lớn nhất của dòng tiêm kích một động cơ là chi phí mua sắm và vận hành thấp hơn đáng kể so với các chiến đấu cơ hai động cơ cỡ lớn. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với Bộ Quốc phòng Nga cũng như khách hàng nước ngoài", ông Badekha nhấn mạnh.
Những tuyên bố này cho thấy Moskva đang theo đuổi một chiến lược khác biệt so với phần lớn các chương trình tiêm kích thế hệ năm hiện nay, vốn thường tập trung tối đa vào hiệu suất chiến đấu mà chấp nhận chi phí khai thác rất cao.
Mảnh ghép còn thiếu
UAC xác nhận đã bắt đầu chế tạo nguyên mẫu bay đầu tiên của S-75. Theo các nguồn tin trong nước, chuyến bay thử đầu tiên có thể diễn ra vào năm 2027, chậm nhiều năm so với kế hoạch ban đầu khi dự án được kỳ vọng cất cánh từ khoảng năm 2023 và đưa vào biên chế từ năm 2026.
Nếu thành công, S-75 sẽ lấp đầy khoảng trống tồn tại nhiều năm trong cơ cấu lực lượng không quân Nga.
Từ thời Liên Xô, Moskva từng xây dựng mô hình kết hợp giữa tiêm kích hạng nặng và tiêm kích hạng trung. Su-27 đảm nhiệm vai trò máy bay chiếm ưu thế trên không tầm xa, trong khi MiG-29 đóng vai trò chiến đấu cơ đa năng có chi phí thấp hơn và dễ triển khai với số lượng lớn.
Sau khi Liên Xô tan rã, dòng Su-27 cùng các biến thể như Su-30, Su-34 và Su-35 tiếp tục phát triển mạnh, trong khi vai trò của MiG-29 dần thu hẹp. Dù MiG-29 từng đạt nhiều thành công trên thị trường quốc tế nhờ chi phí khai thác thấp hơn đáng kể so với họ Su-27, nhưng các phiên bản kế nhiệm như MiG-35 không đạt được kết quả tương tự.
Trong bối cảnh đó, S-75 được kỳ vọng trở thành người kế nhiệm thế hệ năm của MiG-29, tương tự cách Su-57 được phát triển để thay thế Su-27.
Tiêm kích thế hệ năm rẻ nhất
Điểm đáng chú ý nhất của S-75 nằm ở triết lý thiết kế. Trong khi phần lớn chiến đấu cơ thế hệ năm hiện nay đều sử dụng hai động cơ và có kích thước lớn, Checkmate được phát triển theo cấu hình một động cơ nhằm giảm đáng kể chi phí sản xuất cũng như bảo dưỡng.
Lợi thế này đặc biệt quan trọng với Nga. Các tiêm kích do nước này sản xuất từ lâu nổi tiếng có kích thước lớn hơn đáng kể so với nhiều đối thủ phương Tây. Su-30 hay Su-35 đều thuộc nhóm chiến đấu cơ lớn nhất thế giới hiện nay, mang lại ưu thế về tầm hoạt động, tải trọng vũ khí và khả năng trang bị radar công suất cao, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi chi phí vận hành và bảo dưỡng lớn hơn.
S-75 được thiết kế để giải quyết bài toán đó. Nhiều chuyên gia nhận định đây có thể là tiêm kích thế hệ năm có chi phí khai thác thấp nhất thế giới, nếu chương trình đạt được các mục tiêu đề ra.
Một trong những yếu tố giúp giảm giá thành là việc dự án tận dụng tối đa các công nghệ đã được phát triển cho Su-57. Hai dòng máy bay dự kiến sử dụng nhiều hệ thống chung, bao gồm cả động cơ, giúp tiết kiệm đáng kể chi phí nghiên cứu và sản xuất.
"MiG-21 của kỷ nguyên tàng hình"?
Ngay từ khi mô hình Checkmate được công bố lần đầu năm 2021, nhiều nhà quan sát đã ví dự án này với MiG-21 - dòng tiêm kích được xem là một trong những thiết kế thành công nhất lịch sử hàng không quân sự.
MiG-21 nổi tiếng nhờ chi phí thấp, dễ vận hành và khả năng sản xuất hàng loạt với số lượng lớn. Những đặc điểm này giúp máy bay được xuất khẩu tới hàng chục quốc gia và trở thành biểu tượng của ngành công nghiệp hàng không Liên Xô trong nhiều thập niên.
S-75 được kỳ vọng sẽ tái hiện công thức thành công đó trong kỷ nguyên chiến đấu cơ tàng hình. Nếu chương trình hoàn tất đúng kế hoạch, Không quân Nga có thể mở rộng quy mô lực lượng với chi phí thấp hơn đáng kể so với việc chỉ dựa vào Su-57. Tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu của phi đội cũng có thể được cải thiện nhờ chi phí vận hành thấp hơn và yêu cầu bảo dưỡng đơn giản hơn.
Đối với thị trường quốc tế, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển, Checkmate có thể trở thành lựa chọn hấp dẫn nếu Nga thực sự đạt được mục tiêu tạo ra một tiêm kích tàng hình hiện đại nhưng có giá thành thấp hơn đáng kể so với các đối thủ phương Tây.
Dù vậy, chương trình vẫn còn ở giai đoạn đầu và phải chứng minh được năng lực thực tế thông qua các chuyến bay thử nghiệm trong những năm tới. Sau nhiều lần trì hoãn, thành công của S-75 sẽ phụ thuộc vào việc Moskva có thể biến những cam kết về chi phí và hiệu suất thành một sản phẩm hoàn chỉnh hay không.
Quang Hưng (Theo Military Watch)
