Trang tin tức công nghệ, khoa học và kỹ thuật hàng đầu ở Nga đưa tin ngày 12/3, Nga và Trung Quốc bắt tay xây dựng Kính viễn vọng Neutrino Năng lượng cao Dưới nước (HUNT) dưới đáy hồ Baikal của Nga.
Ảnh minh họa do AI tạo.
"Việc triển khai HUNT của Nga và Trung Quốc dưới hồ Baikal sẽ mất khoảng 5 năm. Trong giai đoạn 2026-2030, các nhà khoa học dự định tiến hành tất cả các nghiên cứu cần thiết và tạo ra một tổ hợp lớn độc nhất vô nhị trên thế giới. Công trình này sẽ giúp con người tìm kiếm các hạt neutrino năng lượng cao (>10 TeV) và nghiên cứu các lỗ đen ngoài vũ trụ" - Zhan-Arys Dzhilkibaev, nhà nghiên cứu hàng đầu tại Viện Nghiên cứu Hạt nhân thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga - cho biết.
Kỳ quan công nghệ HUNT dưới đáy hồ Baikal: Không làm hại "Viên ngọc xanh" của Trái đất
Hãy tưởng tượng một "mạng lưới cảm biến" khổng lồ nằm lặng lẽ dưới độ sâu nghìn mét của đáy hồ Baikal vùng trung tâm – hồ nước ngọt sâu nhất/cổ nhất hành tinh, là Di sản Thế giới của UNESCO và được mệnh danh là "Viên ngọc xanh" của Trái đất.
Với thể tích phát hiện lên đến 30 km³ (gấp hàng chục lần các kính hiện tại), HUNT sẽ gồm 50.000 mô-đun quang học, là những quả cầu thủy tinh chịu áp suất cao chứa photomultiplier 20 inch siêu nhạy, hứa hẹn giải quyết dứt điểm vấn đề nguồn gốc tia vũ trụ năng lượng cao đã tồn tại hàng thế kỷ.
Đến đây, câu hỏi lớn nhất mà nhiều người đặt ra: Liệu kỳ quan công nghệ này có làm hại hồ Baikal – hệ sinh thái độc đáo với hàng trăm loài đặc hữu, nước siêu trong và được bảo vệ nghiêm ngặt?
Dự án này "khả thi" ở chỗ, ngay từ khi bắt đầu triển khai Nga tuân thủ nghiêm ngặt quy định qua đánh giá tác động môi trường (EIA) nghiêm khắc; đồng thời đảm bảo quá trình lắp đặt "không xâm lấn" cùng những vật liệu vô hại đến môi trường sống của hệ động-thực vật dưới hồ Baikal.
Cụ thể:
Hồ Baikal thuộc vùng bảo vệ đặc biệt của Nga và UNESCO, mọi công trình phải qua đánh giá tác động môi trường (EIA) nghiêm khắc. HUNT đã được phê duyệt, chứng tỏ không vi phạm. Hơn nữa, các nhà khoa học Nga-Trung cần nước hồ siêu trong để kính hoạt động hiệu quả, nên họ có động lực bảo vệ nước hồ hơn ai hết.
Lắp đặt "không xâm lấn": Quá trình này chỉ diễn ra vào mùa đông (tháng 2–4), khi hồ đóng băng dày. Các nhà khoa học khoan lỗ trên băng, thả dây chuyên dụng dài 700–1.300 m bằng cáp, neo cố định ở đáy hồ phẳng. Quá trình này sẽ không dùng tàu phá băng lớn, không đào bới, không kéo lê gây đục nước. Cáp quang và điện được trải nhẹ nhàng bằng tàu nhỏ chuyên dụng.
Hình ảnh về KM3NeT - kính viễn vọng neutrino bao gồm một chuỗi các mô-đun quang học được đặt sâu dưới đáy đại dương. Ảnh: KM3NeT
Sử dụng vật liệu hoàn toàn vô hại. Nga cho biết, họ sẽ chỉ dùng thủy tinh chịu áp, nhựa cao cấp, kim loại không gỉ và điện tử – đây là những vật liệu không hóa chất, không dầu, không phóng xạ. Hơn nữa, vị trí lắp các mô-đun quang học nằm ở vùng sâu tối (750–1.300 m), cách xa khu vực sinh thái bề mặt, nơi ít sinh vật nhất.
So với các mối đe dọa thực sự của Baikal (du lịch ồ ạt, khai thác gỗ trái phép, ô nhiễm từ nhà máy cũ), HUNT chỉ như một "điểm nhỏ" thụ động: giống như đặt mạng lưới cảm biến dưới đáy mà không làm xáo trộn gì. Nhiều nhà khoa học còn gọi Baikal là "nơi lý tưởng duy nhất" nhờ độ tinh khiết tự nhiên, băng mùa đông làm nền tảng lắp đặt an toàn, và nước ngọt không gây rỉ sét nhanh như nước biển.
Khi hoàn thành, HUNT sẽ bổ sung hoàn hảo cho IceCube (thể tích gần 1 km3, đặt tại Nam Cực), KM3NeT (thể tích vài km3, đặt tại Địa Trung Hải), tạo mạng lưới toàn cầu săn "hạt ma" từ vũ trụ. Và hồ Baikal vẫn yên bình, trong vắt – như một lời nhắc nhở rằng khám phá vũ trụ không nhất thiết phải đánh đổi Trái đất.
Trang Ly
