Dưới lòng đất vùng Ural, 1,4 triệu mét khối đất đá vừa được dọn sạch. Nước Nga đang xây dựng thứ mà cả thế giới mới chỉ dám mơ tới.
Có những công trình xây dựng thay đổi một đất nước. Và có những công trình thay đổi cách nhân loại dùng năng lượng mãi mãi. Tổ máy số 5 của Nhà máy Điện hạt nhân Beloyarsk đang được kỳ vọng là loại thứ hai.
Tập đoàn Rosenergoatom vừa thông báo với hãng TASS: Công trường tương lai của lò phản ứng nơtron nhanh BN-1200M đã hoàn tất dọn dẹp mặt bằng - hơn 1,4 triệu mét khối đất đá đã được vận chuyển khỏi khu vực, toàn bộ cây cối và gốc cây đã được phát quang.
Nước Nga đang đếm ngược cho đột phá mà lịch sử chưa từng có: Giữa thập niên 2030, vận hành lò phản ứng hạt nhân thế hệ IV đầu tiên trên thế giới, có khả năng đảm bảo sự độc lập về nhiên liệu cho ngành điện hạt nhân trong nhiều thế kỷ.
BN-1200M sẽ là tổ máy tiên phong, chứng minh tính khả thi về kinh tế của lò phản ứng khép kín cho điện hạt nhân quy mô lớn. Nguồn ảnh: Nhà máy điện hạt nhân Beloyarsk
Tổng giám đốc tập đoàn Rosenergoatom, ông Aleksandr Shutikov cho biết mốc "bê tông đầu tiên" - thời điểm đổ bê tông móng, đánh dấu thi công chính thức - được lên kế hoạch vào cuối năm 2027.
Giám đốc Nhà máy Beloyarsk, ông Yuri Nosov cho biết chương trình khoan nổ mìn và san lấp mặt bằng sẽ hoàn tất trước cuối mùa hè 2026.
BN-1200M là gì - và tại sao cả thế giới đang dõi theo?
Để hiểu tầm quan trọng của BN-1200M, cần hiểu vấn đề mà nó giải quyết: Rác thải hạt nhân.
Các lò phản ứng hạt nhân thông thường đang hoạt động trên thế giới chỉ dùng được khoảng 3–5% năng lượng trong thanh nhiên liệu uranium, phần còn lại thải ra dưới dạng chất phóng xạ nguy hiểm, phải lưu giữ hàng chục nghìn năm.
Đây là "gót chân Achille"s của điện hạt nhân - nguồn phát điện không carbon nhưng để lại di sản phóng xạ cho các thế hệ tương lai.
BN-1200M là bước phát triển tiến hóa của công nghệ lò phản ứng nơtron nhanh dùng chất làm mát natri, đã được kiểm chứng thực tế qua hai tổ máy BN-600 và BN-800 ngay tại Nhà máy Beloyarsk.
Ảnh minh họa do AI thực hiện.
Lò phản ứng thế hệ IV này có khả năng vận hành trong chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín. Nghĩa là nó có khả năng tái sử dụng nhiên liệu đã qua sử dụng nhiều lần và giảm thiểu chất thải phóng xạ.
Nói một cách đơn gian, lò BN-1200M vừa tạo ra điện, vừa "đốt" chất thải phóng xạ từ các lò thông thường. Và nó có thể tự tái tạo nhiên liệu, sinh ra nhiều vật liệu phân hạch hơn mức nó tiêu thụ.
Một lò phản ứng như vậy về lý thuyết có thể cung cấp năng lượng cho nền văn minh nhân loại trong hàng trăm, thậm chí lâu hơn nữa.
Bước ngoặt từ thí nghiệm sang sản xuất hàng loạt
Sau nhiều thập kỷ vận hành các lò phản ứng nhanh thí nghiệm, Nga đang chuyển sang giai đoạn sản xuất hàng loạt. BN-1200M sẽ là tổ máy đầu tiên phải chứng minh hiệu quả kinh tế của chu trình khép kín cho điện hạt nhân quy mô lớn.
Đây là ranh giới mà không quốc gia nào khác đã vượt qua. Mỹ, Pháp, Nhật Bản đều từng có chương trình lò nơtron nhanh rồi dừng lại vì lý do kinh tế hoặc chính trị.
Nga kiên trì suốt 60 năm, từ lò BR-5 công suất 5 Megawatt năm 1959 đến BN-800 công suất 789 Megawatt đang chạy ổn định hôm nay. Giờ đây, họ đang đặt viên gạch đầu tiên cho BN-1200M, thứ mà họ tự gọi là "năng lượng hạt nhân thực sự."
Lò phản ứng nhanh BN-800 tiên tiến tại Nhà máy điện hạt nhân Beloyarsk đã sản xuất 50 tỷ kWh điện không phát thải carbon trong 10 năm (tính đến cuối tháng 12/2025). Nguồn: Atomic Energy
"10 kinh nghiệm vận hành lò phản ứng BN-800 đã cho phép chúng tôi cải tiến đáng kể thiết kế và công nghệ của các lò phản ứng neutron nhanh và tiến tới lò phản ứng BN-1200M thế hệ thứ IV đạt tiêu chuẩn sản xuất, nguyên mẫu của nó sẽ được xây dựng như một phần của Tổ máy số 5 thuộc Nhà máy điện hạt nhân Beloyarsk. Chúng tôi đã phải giải quyết nhiều thách thức phức tạp, độc đáo, nhưng kết quả đạt được là một bước tiến chiến lược hướng tới tương lai của năng lượng hạt nhân Nga và toàn cầu", ông Yuri Nosov nhận xét trước đó vào năm 2025.
Nếu dự án hoàn thành đúng tiến độ, vào giữa thập niên 2030, nước Nga sẽ có lò phản ứng đủ khả năng đảm bảo tự chủ nhiên liệu cho ngành hạt nhân trong hàng thế kỷ tới.
Nhưng ý nghĩa vượt xa biên giới nước Nga. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu buộc thế giới phải tìm kiếm nguồn điện không carbon quy mô lớn, và trong bối cảnh uranium tự nhiên không phải vô tận, một lò phản ứng có thể tái chế chất thải hạt nhân thành nhiên liệu mới là câu trả lời mà nhiều nhà khoa học đã theo đuổi từ những ngày đầu của kỷ nguyên nguyên tử.
Dưới lòng đất Beloyarsk, 1,4 triệu mét khối đất đá vừa được dọn đi để nhường chỗ cho câu trả lời đó.
Trang Ly
