Trong điều kiện bình thường, thận đảm nhiệm vai trò lọc máu, loại bỏ chất thải và điều hòa nước – điện giải trong cơ thể. Tuy nhiên, theo World Health Organization, các bệnh lý thận mạn tính thường tiến triển âm thầm, không gây đau rõ rệt ở giai đoạn đầu. Điều đáng lo ngại là nhiều người chỉ phát hiện khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể, trong khi trước đó cơ thể đã xuất hiện những tín hiệu cảnh báo nhưng bị bỏ qua.
Những dấu hiệu sớm khi thận bắt đầu suy yếu
Phù nề – dấu hiệu giữ nước rõ rệt
Phù nề là biểu hiện phổ biến khi chức năng lọc của thận suy giảm. Khi thận không đào thải hiệu quả lượng nước dư thừa, nước sẽ tích tụ trong mô, gây sưng ở mí mắt, mắt cá chân hoặc bàn chân. Đáng chú ý, tình trạng sưng có thể rõ hơn vào buổi sáng (vùng mắt); Nặng hơn vào buổi tối (chi dưới).
Theo National Kidney Foundation, phù kéo dài là một trong những dấu hiệu điển hình của suy giảm chức năng thận, đặc biệt khi không liên quan đến chấn thương hay thời tiết.
Thay đổi thói quen tiểu tiện
Thận kiểm soát việc tạo và bài tiết nước tiểu, nên bất kỳ rối loạn nào cũng có thể phản ánh qua thói quen tiểu tiện: Tiểu ít dù uống đủ nướC; Đi tiểu nhiều lần, đặc biệt về đêm; Nước tiểu có bọt, màu lạ hoặc mùi bất thường
Các chuyên gia từ cho rằng thay đổi kéo dài về lượng và tính chất nước tiểu là dấu hiệu sớm của tổn thương thận, liên quan đến suy giảm khả năng lọc và cô đặc nước tiểu.
Uống nước vẫn khát, kèm mệt mỏi kéo dài
Trong trạng thái bình thường, uống nước sẽ giúp giảm cảm giác khát. Tuy nhiên, khi thận suy yếu cơ thể vẫn cảm thấy “thiếu nước” dù đã uống đủ, đồng thời xuất hiện mệt mỏi kéo dài, thiếu năng lượng.
Nguyên nhân là do thận không còn điều hòa tốt nước và điện giải, đồng thời chất thải tích tụ trong máu gây cảm giác uể oải, mệt mỏi là triệu chứng phổ biến ở bệnh thận mạn do rối loạn chuyển hóa và tích tụ độc tố.
Rối loạn điện giải – nguy cơ tiềm ẩn
Thận đóng vai trò cân bằng các khoáng chất như natri, kali, canxi. Khi chức năng suy giảm: Natri và nước tích tụ dễ gây nên tình trạng tăng huyết áp, phù nề; Kali bất thường có thể dẫn tới nguy cơ rối loạn nhịp tiM; Canxi mất cân bằng có thể dẫn tới tình trạng yếu cơ, ảnh hưởng xương.
Đây là nhóm rối loạn nguy hiểm vì có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tim và hệ thần kinh, nhưng biểu hiện ban đầu thường khá mơ hồ.
Cách phòng ngừa và bảo vệ thận từ sớm
Duy trì chế độ ăn uống và uống nước hợp lý
Thực chất, chế độ ăn có ảnh hưởng trực tiếp đến gánh nặng của thận, do đó cần lưu ý: Hạn chế muối để tránh giữ nước và tăng huyết áP; Không tiêu thụ quá nhiều protein trong thời gian dài; Uống đủ nước, nhưng không lạm dụng.
Theo National Kidney Foundation, cả việc uống quá nhiều hoặc quá ít nước đều có thể gây áp lực lên thận nếu kéo dài.
Kiểm soát các yếu tố nguy cơ nền
Phần lớn bệnh thận mạn liên quan đến: Tăng huyết áp; Đái tháo đường; Béo phì. Việc kiểm soát tốt các bệnh này là cách hiệu quả nhất để giảm nguy cơ suy thận tiến triển.
Theo dõi cơ thể và khám sớm khi có dấu hiệu bất thường
Các chuyên gia khuyến nghị: Nếu triệu chứng kéo dài trên 2 - 4 tuần thì nên đi kiểm tra; Ưu tiên xét nghiệm máu, nước tiểu, siêu âm thận.
Phát hiện sớm có thể giúp làm chậm tiến triển bệnh đáng kể, thậm chí ngăn ngừa suy thận giai đoạn cuối.
Tựu chung, suy giảm chức năng thận là một quá trình âm thầm nhưng không “im lặng”. Cơ thể luôn phát ra tín hiệu, chỉ là những tín hiệu đó thường nhỏ và dễ bị bỏ qua.
Phù nề, thay đổi tiểu tiện, khát nước bất thường hay mệt mỏi kéo dài không phải lúc nào cũng là bệnh nghiêm trọng. Nhưng nếu chúng xuất hiện dai dẳng và khác với trạng thái bình thường, đó là lúc cần hành động. Bảo vệ thận không bắt đầu từ khi có bệnh, mà từ việc nhận diện sớm những thay đổi nhỏ và duy trì lối sống hợp lý mỗi ngày.
Diệu Đan (Tổng hợp)
