Trong “rừng” sách viết về kinh tế Việt Nam suốt hơn bốn thập kỷ Đổi Mới, “40 Years of Innovators” đi theo một lối khá khác khi không mở đầu bằng số liệu hay chính sách, mà bắt đầu từ con người - những cá nhân trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển đổi và tạo ra thay đổi trên thực tế.
Cuốn sách do Sam Van và Sam Korsmoe chắp bút, mang dáng dấp của một dạng biên niên nhưng không kể theo dòng thời gian. Thay vào đó là 25 chân dung trải rộng từ kinh doanh, đầu tư đến hoạch định chính sách – những “mắt xích” khác nhau trong hành trình phát triển kể từ năm 1986.
Xét dưới góc độ tác giả, đây là một sự kết hợp tương đối thú vị. Sam Van có nền tảng tài chính, từng tham gia tư vấn và đầu tư trong môi trường đa quốc gia, nên cách nhìn thiên về cấu trúc thị trường, dòng vốn và cơ chế vận hành. Ngược lại, Sam Korsmoe xuất thân từ báo chí, chú trọng vào câu chuyện và trải nghiệm cá nhân. Nhờ đó, cuốn sách giữ được sự cân bằng nhất định khi không quá khô khan về kinh tế, nhưng cũng không hoàn toàn mang tính kể chuyện cảm tính.
Điểm nổi bật của cuốn sách nằm ở cách “phiên dịch” các chuyển động vĩ mô thành những lựa chọn rất cụ thể của từng cá nhân.
Những khái niệm như cải cách thể chế, mở cửa hay hội nhập không được trình bày như lý thuyết, mà hiện lên qua hành động: mở doanh nghiệp khi khung pháp lý còn mơ hồ, thử nghiệm mô hình kinh doanh mới trong thị trường chưa định hình, hay chấp nhận rủi ro để đi trước một bước.
Đặc biệt, các câu chuyện về giai đoạn đầu Đổi Mới gợi lại một bối cảnh khá khác so với hiện tại. Khi đó, kinh tế tư nhân chưa thực sự được nhìn nhận như một quyền tự nhiên, và hoạt động kinh doanh vẫn chịu ảnh hưởng của cơ chế “xin - cho”. Trong môi trường nhiều bất định như vậy, khả năng thích nghi và tinh thần thử nghiệm của cá nhân trở thành yếu tố then chốt.
Khi nền kinh tế dần mở cửa, cuốn sách cũng phản ánh sự chuyển dịch sang một giai đoạn mới với dòng vốn quốc tế xuất hiện rõ nét hơn, các chuẩn mực quản trị thay đổi, và cách vận hành doanh nghiệp dần mang tính toàn cầu.
Nhiều nhân vật trong sách từng tiếp xúc sớm với môi trường quốc tế, từ đó mang về những cách tiếp cận khác biệt, góp phần hình thành lớp doanh nhân và chuyên gia mới.
Tuy nhiên, nếu nhìn dưới góc độ review, cuốn sách không phải không có hạn chế. “40 Years of Innovators” không cố gắng xây dựng một hệ thống phân tích hay đưa ra kết luận tổng quát.
Các câu chuyện được đặt cạnh nhau như những lát cắt rời, buộc người đọc phải tự kết nối để hình dung bức tranh lớn hơn. Điều này giúp giữ được tính chân thực, nhưng cũng khiến mạch đọc đôi lúc thiếu sự liền mạch.
Một điểm đáng chú ý khác là cách cuốn sách chạm đến câu chuyện hình ảnh Việt Nam trong bối cảnh quốc tế. Thay vì chỉ gắn với những ký ức chiến tranh quen thuộc, một số câu chuyện cho thấy nỗ lực tái định vị hình ảnh đất nước thông qua kinh doanh, truyền thông và hợp tác toàn cầu. Dù chưa được khai thác sâu, đây vẫn là một hướng gợi mở đáng cân nhắc.
Sau hơn 40 năm, các con số tăng trưởng thường là điều được nhắc đến đầu tiên khi nói về Đổi Mới. Nhưng cuốn sách này nhắc lại một điều đơn giản là phía sau những con số đó là hàng loạt lựa chọn cá nhân, có khi mang tính thử nghiệm, có khi đầy rủi ro đã góp phần tạo nên chuyển động chung cho sự phát triển.
PV
