Trong thế giới lãnh đạo hiện đại, phụ nữ ở vị trí quyền lực thường phải bước đi trên một sợi dây mảnh: nếu thể hiện năng lực rõ ràng, họ dễ bị xem là lạnh lùng, khó gần; nếu quá mềm mỏng và dễ mến, họ lại bị nghi ngờ về hiệu quả và bản lĩnh. Thế tiến thoái lưỡng nan ấy khiến không ít nữ lãnh đạo chọn cách “bù đắp” bằng việc làm hài lòng người khác quá mức hoặc cố gồng mình theo những khuôn mẫu không thuộc về họ. Hệ quả là sự mệt mỏi, thụ động và cảm giác mất kiểm soát chính câu chuyện sự nghiệp của mình.
Nghiên cứu đăng trên Harvard Business Review chỉ ra rằng, chính việc không mù quáng chiều lòng người khác, không đánh đổi bản sắc để lấy sự dễ mến nhất thời, lại là yếu tố giúp phụ nữ xây dựng uy tín bền vững và thăng tiến nhanh hơn.
Khi “quản lý ấn tượng” trở thành bài toán sống còn
Trong môi trường làm việc, cách một nhà lãnh đạo được nhìn nhận có ảnh hưởng trực tiếp đến danh tiếng, quyền lực mềm, cơ hội được trao nhiệm vụ lớn và con đường sự nghiệp dài hạn. Với phụ nữ, bài toán này càng phức tạp hơn khi họ thường phải đối diện với những định kiến cảm tính đã hình thành sẵn trong nhận thức tập thể.
Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, bên cạnh công việc chuyên môn, nhiều nữ lãnh đạo còn phải “gánh thêm” việc xử lý những thiên kiến vô hình – thứ rất khó xóa bỏ một khi đã ăn sâu trong tâm trí đồng nghiệp. Điều này khiến việc quản lý hình ảnh cá nhân trở thành một kỹ năng không thể thiếu, nhưng nếu làm sai cách, nó lại phản tác dụng.
Giáo sư Lakshmi Ramarojan (Trường Kinh doanh Harvard) nhấn mạnh: những nhà lãnh đạo thành công lâu dài là những người biết tận dụng sự phức tạp trong bản sắc của mình, thay vì che giấu hay bóp méo nó để vừa vặn với khuôn mẫu lãnh đạo truyền thống.
Không “lấy lòng”, mà chủ động định hình câu chuyện
Nghiên cứu dựa trên hàng trăm cuộc phỏng vấn với phụ nữ chuyên nghiệp cho thấy một điểm chung: những người thăng tiến nhanh nhất không cố gắng trở thành “phiên bản được lòng tất cả”, mà chủ động kiểm soát cách người khác hiểu về mình.
Trường hợp của Ashley, một nữ lãnh đạo trong lĩnh vực tài chính tại Úc, là minh chứng rõ nét. Cô từng bị đánh giá là thiếu quyết liệt vì tính cách trầm lặng, lại bị nghi ngờ năng lực định lượng vì xuất thân từ ngành nghệ thuật. Thay vì rút lui hay cố “diễn” một hình mẫu khác, Ashley chọn cách đối diện trực diện với định kiến: nhấn mạnh chuyên môn thống kê của mình, nhận các dự án rủi ro cao và sử dụng người cố vấn để khuếch đại tiếng nói đúng lúc.
Quan trọng hơn, Ashley không phô trương bản thân một cách đơn lẻ, mà kết nối điểm mạnh cá nhân với giá trị mà tổ chức coi trọng. Kết quả là cô không chỉ thay đổi cách nhìn của ban lãnh đạo, mà còn củng cố vị thế lâu dài trong công ty.
Một câu chuyện khác là Anna, nữ quản lý tại một công ty tư vấn lớn, người từng đánh giá thấp cái gọi là “hình phạt làm mẹ” trong sự nghiệp. Chỉ đến khi cô bị loại khỏi một cơ hội thăng tiến vì giả định rằng “cô sẽ không chuyển đi vì gia đình”, Anna mới nhận ra mức độ sâu sắc của định kiến.
Thay vì đối đầu trực diện hay phản ứng phòng thủ, Anna chọn chiến lược mềm nhưng có tính toán: liên tục thể hiện sự sẵn sàng, nhiệt tình và linh hoạt với các dự án mới. Cô vô tình – nhưng rất hiệu quả – vận dụng khái niệm “kích thích tích cực”, khiến cấp trên gắn hình ảnh của cô với năng lượng, tham vọng và sự cam kết.
Hai năm sau, Anna đạt được vị trí tương đương cơ hội từng bị bỏ lỡ. Câu chuyện cho thấy: đôi khi, thay đổi cách người khác cảm nhận về mình hiệu quả hơn việc chỉ ra họ đang sai.
Biến phản hồi khó nghe thành đòn bẩy sự nghiệp
Với Lisa Sun, CEO của Gravitas, phản hồi “quá trẻ con, thiếu uy quyền” từng là cú đánh mạnh vào sự tự tin của một phụ nữ trẻ gốc Á trong môi trường tư vấn khắc nghiệt. Thay vì “giả vờ cho đến khi thành công”, Lisa chọn cách hiểu thật sâu phản hồi đó có nghĩa gì, trong bối cảnh văn hóa tổ chức của mình.
Cô trò chuyện, quan sát, thử nghiệm và dần phát triển một phong cách lãnh đạo chân thực hơn – nơi sự điềm tĩnh, câu chuyện cá nhân và giá trị nội tại tạo nên quyền uy tự nhiên. Chính trải nghiệm này sau đó trở thành nền tảng để Lisa xây dựng Gravitas – thương hiệu truyền cảm hứng về sự tự tin cho phụ nữ.
Nghiên cứu của Harvard gợi ý bốn hành động then chốt cho các nữ lãnh đạo:
-
Tạm dừng và đánh giá: Không phải phản hồi nào cũng cần đáp lại. Hãy chọn lọc những phẩm chất bạn muốn được nhìn thấy.
-
Giao tiếp có chiến lược: Hành động chỉ có giá trị khi được nhìn thấy và hiểu đúng.
-
Xây dựng liên minh: Người cố vấn và đồng minh giúp khuếch đại tiếng nói mà không tạo phản ứng ngược.
-
Lặp lại thông điệp: Thay đổi nhận thức là một quá trình dài hơi, cần sự kiên định.
Trong một môi trường làm việc ngày càng phức tạp và bất ổn, nghiên cứu của Harvard chỉ ra một sự thật quan trọng: phụ nữ không cần đánh đổi bản sắc để thăng tiến. Ngược lại, những người dám đứng vững, không mù quáng chiều lòng người khác, biết kiểm soát câu chuyện của mình và biến phản hồi thành năng lượng tiến lên mới là những người đi xa nhất.
Ứng Hà Chi
