Tháng 3/2023, Bệnh viện Đa khoa khu vực miền núi phía bắc Quảng Nam (thuộc tỉnh Quảng Nam cũ) đã tiếp nhận 3 chùm ca bệnh với 10 người bị ngộ độc Botulinum do ăn cá chép muối ủ chua; trong đó có một người tử vong, báo Điện tử Chính phủ đưa tin.
Mẫu thức ăn cá chép muối ủ chua mà các bệnh nhân này ăn đã được gửi tới Viện Pasteur Nha Trang để xét nghiệm. Kết quả cho thấy tất cả các mẫu đều có vi khuẩn Clostridium Botulinum type E (+).
Ngay sau khi tiếp nhận bệnh nhân, các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa khu vực miền núi phía bắc Quảng Nam đã phối hợp với các bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy hội chẩn, điều trị các ca bệnh nặng. Song song với đó, các chuyên gia hàng đầu về chống độc và hồi sức của Bệnh viện Chợ Rẫy đã mang 5 lọ thuốc giải độc Botulinum (Botulism Antitoxin Heptavalent - BAT) còn lại đến Bệnh viện đa khoa khu vực miền núi phía bắc Quảng Nam để điều trị cho các bệnh nhân ngộ độc nặng. Báo Điện tử Chính phủ thông tin, BAT là loại thuốc hiếm, có giá hơn 6.000 USD/lọ.
Botulinum trong cá muối ủ chua độc hại đến mức nào?
Theo thông tin từ báo Tuổi Trẻ, cá muối ủ chua là một món ăn đặc sản, truyền thống của người dân miền núi tỉnh Quảng Nam cũ. Ngoài cá chép, các loại cá thường được dùng để làm món cá muối ủ chua là cá rô phi, cá niên, cá trắm, cá đét,... Không chỉ cá, người dân còn dùng thịt lợn, da trâu, da bò để ủ chua.
Để làm món cá muối ủ chua, người dân làm sạch cá, chặt khúc, sau đó ướp muối và trộn với cơm nguội. Cuối cùng, cá được bỏ vào hũ kín trong 2 -3 tuần để ủ chua. Đây chính là điều kiện để vi khuẩn Clostridium Botulinum phát triển.
Theo thông tin từ Bộ Y tế, vi khuẩn Clostridium Botulinum có đặc điểm kỵ khí, không thể phát triển ở những nơi thông gió tốt, có đủ oxy. Loại vi khuẩn này cũng không phát triển được ở môi trường chua (pH <4.6), mặn (nồng độ muối ăn >5%).
Vi khuẩn Clostridium Botulinum sinh ra độc tố Botulinum. Đây là một chất độc cực mạnh, chỉ 0,03 mcg tiêm tĩnh mạch cũng có thể gây tử vong cho một người nặng 70kg, 1kg có thể gây tử vong cho khoảng 1 tỷ người.
Làm gì để “né” nguy hiểm từ độc tố Botulinum?
Trả lời phỏng vấn trên báo Người Lao Động, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, Trưởng Khoa Y tế công cộng, Trường ĐH Y dược TP HCM cho biết chùm 3 ca ngộ độc ở trên có thể do người dân ăn cá muối không đủ độ mặn và ăn quá sớm, khi cá chưa đủ thời gian để lên men chua và tạo ra pH đủ thấp để ức chế vi khuẩn Clostridium Botulinum.
Theo vị chuyên gia này, để tránh ngộ độc, cần hướng dẫn người dân muối chua cá đúng cách: phải có đủ độ mặn (lượng muối 20%) hoặc kết hợp chua/mặn (lượng muối 5% và pH <5). Ngoài ra, không nên ăn cá quá sớm, khi thời gian ủ chưa đạt. Người dân nên hấp, luộc cá thay vì ăn trực tiếp.
Theo thông tin từ Bộ Y tế, trước đây, ngộ độc Botulinum hay gặp khi ăn thịt hộp. Tuy nhiên, các thực phẩm khác như rau, củ, quả, thịt, hải sản,... nếu được sản xuất và bảo quản không đúng cách đều có thể gây ra loại ngộ độc này.
Chính vì thế, Bộ Y tế khuyến cáo, để đề phòng nguy cơ ngộ độc Botulinum, người dân nên:
- Chọn thực phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, có tiêu chuẩn chất lượng được công nhận bởi các cơ quan chức năng và còn hạn sử dụng.
- Đặc biệt thận trọng với các thực phẩm đóng kín có mùi, màu thay đổi hoặc có vị khác thường.
- Tốt hơn hết, nên ưu tiên ăn các thực phẩm mới chế biến, nấu chín bởi nhiệt độ cao có thể phá hủy độc tố Botulinum nếu không may độc tố này xuất hiện trong thực phẩm.
- Xử trí tốt các vết thương ngoài da nếu có để tránh nhiễm C. botulinum qua các tổn thương này.
- Đối với trẻ sơ sinh, không dùng mật ong để rơ miệng hoặc làm thức ăn cho trẻ.
Sau khi ăn các thực phẩm nghi ngờ và có các triệu chứng như yếu hoặc liệt cơ, bắt đầu từ vùng đầu cổ lan dần xuống dưới, mỏi hoặc yếu cơ đối xứng hai bên, cần đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám.
Lam Chi
Tổng hợp
