Nằm ngay tại trung tâm phường Tân Định, di sản văn hóa tâm linh vẫn được bảo tồn nguyên vẹn qua những ngôi cổ tự trăm năm tuổi. Trong số đó, Chùa Ngọc Hoàng hay còn được biết đến với cái tên Phước Hải Tự là một trong những điểm đến tôn giáo có giá trị lịch sử và kiến trúc đặc sắc bậc nhất vùng đất Gia Định xưa.
Hành trình hơn một thế kỷ qua hai cuộc chiến tranh
Chùa Ngọc Hoàng tọa lạc tại số 73 đường Mai Thị Lựu, phường Đa Kao, TP. HCM. Ngôi chùa do ông Lưu Minh, một người Quảng Đông, Trung Quốc xây dựng vào khoảng đầu thế kỷ XX, trong giai đoạn từ năm 1892 đến năm 1900 và khánh thành vào khoảng năm 1902.
Trải qua hai cuộc chiến tranh tàn phá cùng dòng chảy của thời gian, ngôi chùa đã đi qua nhiều đợt trùng tu vào các năm 1943, 1958 để bảo tồn không gian thờ tự và duy trì các giá trị văn hóa vốn có. Đến năm 1982, Hòa thượng Thích Vĩnh Khương tiếp quản ngôi điện và đưa chùa vào sự quản lý chính thức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Hai năm sau, vào năm 1984, chùa chính thức đổi tên thành Phước Hải Tự, tuy nhiên cái tên Chùa Ngọc Hoàng vẫn luôn tồn tại trong đời sống tâm linh và thói quen gọi tên của người dân gian.
Năm 1994 ghi nhận một cột mốc tự hào khi chùa đón nhận bằng công nhận Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia nhờ những giá trị vật thể và phi vật thể độc đáo.
Dấu ấn kiến trúc Á Đông và hệ thống hiện vật cổ hiếm có
Ngôi chùa sở hữu khuôn viên rộng hơn 2.000 mét vuông với phong cách thiết kế mang đậm dấu ấn kiến trúc Trung Hoa cổ kính. Điểm dễ nhận biết nhất là tông màu đỏ chủ đạo phủ lên những bức tường nung, các cột chống bằng gỗ sẫm màu và những hàng đèn lồng rực rỡ treo cao. Mái chùa được lợp bằng ngói âm dương, riêng các bờ nóc và góc mái được trang trí khảm tượng gốm nhiều màu sắc. Các nhà nghiên cứu xác định đây chính là loại gốm Cây Mai quý hiếm có niên đại lâu đời từ năm 1901.
Khác với vẻ ngoài nhuốm màu thời gian, không gian bên trong điện thờ trông mới mẻ hơn nhờ các đợt trùng tu nhưng vẫn giữ trọn không khí huyền bí, linh thiêng bởi khói hương nghi ngút. Chùa Ngọc Hoàng hiện là ngôi chùa duy nhất tại Việt Nam lưu giữ hệ thống tượng thờ, phù điêu, hoành phi và liễn đối được chạm khắc vô cùng tinh xảo từ gỗ, gốm và đặc biệt là giấy bồi. Hàng trăm bức tượng cổ bằng giấy bồi tại đây tái hiện lại một cách sinh động cuộc họp mặt của các chư vị thần thánh thuộc cả Đạo giáo lẫn Phật giáo khi về chầu Ngọc Hoàng.
Phía trước khuôn viên chùa là Cổng Tam Quan màu đỏ nổi bật với hình tượng hai con rồng tranh châu trên đỉnh. Khoảng sân rộng rãi bên trong được che mát bởi những cây đa cổ thụ, kết hợp với tiểu cảnh hồ sen và hai bể nước chứa đầy cá, rùa do Phật tử phóng sinh mang lại cảm giác an tĩnh, tự tại, hoàn toàn tách biệt với sự náo nhiệt của phố thị bên ngoài.
Không gian thờ tự và những mong cầu linh ứng của người dân
Nội điện của Chùa Ngọc Hoàng được phân chia thành ba gian rõ rệt gồm gian chính, gian bên phải và gian bên trái, mỗi gian lại bao gồm nhiều điện thờ các vị thần khác nhau.
Chính điện là nơi thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế, vị thần tối cao trong tín ngưỡng dân gian người Hoa cùng Huyền Thiên Bắc Đế và Phật Chuẩn Đề. Đây là nơi người dân thường đến cầu bình an và sức khỏe.
Ở gian bên trái là điện Kim Hoa Thánh Mẫu và 12 Bà Mụ, địa điểm nổi tiếng linh ứng trong việc cầu con cái, cầu duyên. Vì thế, không ít người tìm đến đây với mong muốn cầu mong gia đạo viên mãn.
Ngoài ra, chùa còn có điện Thần Tà, Thổ Địa cầu tài lộc, điện Thập Điện Diêm Vương với các bức tượng gỗ mang tính răn dạy nhân quả, cùng nhiều khu vực thờ Quan Âm Bồ Tát, Phật Dược Sư hay Mười ba Đức Thầy. Khoảng sân phía trước được bao phủ bởi những cây đa cổ thụ lâu năm, kết hợp cùng hồ sen và bể nuôi rùa, cá phóng sinh tạo nên cảm giác an yên hiếm có giữa trung tâm đô thị.
Giữa lòng Sài Gòn náo nhiệt, Chùa Ngọc Hoàng vẫn lặng lẽ tồn tại như một chứng nhân hơn trăm năm tuổi của thành phố. Không chỉ là điểm đến tâm linh nổi tiếng, ngôi cổ tự này còn mang giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt khi được công nhận là Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia vào năm 1994.
Kinh nghiệm tham quan và những lưu ý khi ghé thăm ngôi cổ tự
Chùa Ngọc Hoàng mở cửa đón khách hành hương và tham quan từ 7 giờ sáng đến 17 giờ 30 phút tất cả các ngày trong tuần. Riêng vào ngày mùng một và ngày rằm hàng tháng, chùa sẽ mở cửa sớm hơn và đóng cửa muộn hơn đôi chút để phục vụ lượng người đổ về chiêm bái rất đông. Do nằm ở trung tâm Quận 1, du khách có thể dễ dàng di chuyển đến chùa bằng các phương tiện cá nhân, taxi hoặc lựa chọn các tuyến xe buýt số 18, 91, 93 và 150.
Khi đến viếng chùa, việc giữ gìn sự tôn nghiêm là điều vô cùng quan trọng. Du khách nên lựa chọn trang phục lịch sự, kín đáo, tránh đồ quá ngắn hay phản cảm. Trong suốt quá trình tham quan, cần giữ thái độ nhẹ nhàng, đi nhẹ nói khẽ, không cười đùa lớn tiếng hay tự ý chạm tay vào các pho tượng và hiện vật cổ.
Nếu có nhu cầu thực hiện các nghi thức tâm linh như châm dầu đèn cầu may theo phong tục của người Hoa, bạn có thể mua dầu ngay trước cổng chùa. Đối với việc quay phim hay chụp ảnh tại các góc check-in đẹp như cổng tam quan hay chính điện, du khách nên xin phép ban quản lý trước để thể hiện sự tôn trọng với nơi thờ tự.
Sau khi vãn cảnh chùa, hành trình khám phá Sài Gòn của bạn có thể tiếp tục nối dài bằng việc tham quan các địa điểm nổi tiếng lân cận như Dinh Độc Lập, Nhà thờ Đức Bà, Chợ Bến Thành, Phố đi bộ Nguyễn Huệ, hoặc thưởng thức những món ăn hấp dẫn tại các khu chợ sầm uất như chợ Hồ Thị Kỷ và chợ Bà Chiểu. Chùa Ngọc Hoàng không chỉ là một điểm đến tâm linh đơn thuần, mà đã trở thành một phần di sản sống động, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống giữa lòng một đô thị hiện đại.
Ngọc Ánh
