Ngôi làng hơn 150 năm tuổi cách Hà Nội 320 km: Đẹp như tranh 4 mùa, được đề cử danh hiệu tốt nhất thế giới

Ngôi làng hơn 150 năm tuổi vào cuộc đua danh hiệu thế giới

Ngôi làng được nhắc đến là bản Cát Cát, thuộc xã Tả Van, tỉnh Lào Cai. Từ Hà Nội, du khách di chuyển khoảng 320 km để tới Sa Pa, sau đó đi thêm một quãng ngắn về phía dãy Hoàng Liên Sơn là đến cổng bản.

Cát Cát được hình thành từ giữa thế kỷ XIX, là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào Mông. Một cách lý giải cho rằng tên gọi này trong tiếng Mông mang nghĩa "dưới chợ", chỉ vị trí thác nước nằm phía dưới khu chợ Sa Pa trước đây.

Một số tư liệu khác lại liên hệ tên Cát Cát với từ "cascade", nghĩa là thác nước trong tiếng Pháp. Theo cách lý giải này, khi người Pháp đến khu vực vào đầu thế kỷ XX, họ gọi dòng thác trong bản là "cascade", sau đó tên gọi được đọc chệch thành Cát Cát và tồn tại cho đến ngày nay.

Điểm mới đáng chú ý là năm 2026, Cát Cát được lựa chọn làm một trong 5 đại diện của Việt Nam tham gia Giải thưởng "Làng du lịch tốt nhất thế giới" do Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc, còn gọi là UN Tourism, tổ chức.

Bốn đại diện còn lại gồm làng Lò ở Đắk Lắk, rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh tại Đà Nẵng, điểm du lịch Măng Đen Treehouse ở Quảng Ngãi và làng du lịch cộng đồng Hữu Liên thuộc Lạng Sơn.

Giải thưởng hướng tới việc tôn vinh các điểm đến nông thôn phát triển du lịch gắn với gìn giữ văn hóa truyền thống, bảo vệ môi trường, phát huy vai trò của cộng đồng và tạo sinh kế bền vững. Kết quả mùa giải năm 2026 dự kiến được công bố trong quý IV.

Việc trở thành một trong những đại diện của Việt Nam giúp Cát Cát có thêm cơ hội giới thiệu cảnh quan, văn hóa của người Mông và mô hình du lịch cộng đồng tới du khách quốc tế.

Trước đó, năm 2020, South China Morning Post từng đưa Cát Cát vào bài viết giới thiệu 7 ngôi làng trên thế giới thu phí khách tham quan. Tuy nhiên, đây là danh sách về những điểm đến mà du khách phải mua vé vào cửa, không phải bảng xếp hạng "7 ngôi làng đẹp nhất thế giới" như một số thông tin được dẫn lại.

Bức tranh bốn mùa dưới chân Hoàng Liên Sơn

Con đường dẫn xuống Cát Cát gồm nhiều đoạn dốc và bậc đá uốn theo sườn núi. Từ trên cao, du khách có thể nhìn thấy những mái nhà nhỏ ẩn hiện giữa thung lũng, ruộng bậc thang xếp lớp cùng các dòng nước chảy từ dãy Hoàng Liên Sơn.

Khu vực trung tâm bản là nơi hội tụ của ba dòng suối Tiên Sa, suối Vàng và suối Bạc. Nổi bật nhất là thác Tiên Sa với dòng nước trắng xóa đổ xuống giữa núi rừng. Hai cây cầu Si, A Lứ cùng hệ thống cọn nước trở thành những điểm dừng chân quen thuộc của du khách.

Cát Cát thay đổi diện mạo theo từng mùa. Mùa xuân, hoa đào, hoa mận và hoa mơ điểm sắc trên sườn núi. Mùa hè, cây cối và những thửa ruộng bậc thang phủ một màu xanh mát.

Sang thu, thung lũng chuyển dần sang sắc vàng của lúa chín. Đến mùa đông, sương lạnh bao phủ những mái nhà gỗ, khiến khung cảnh bản làng trở nên mờ ảo giữa núi rừng.

Bản sắc người Mông tạo sức hút riêng

Cát Cát còn gây ấn tượng bởi những nếp nhà gỗ ba gian dựa vào sườn núi, mái lợp gỗ pơ mu và vách làm bằng gỗ xẻ. Nhiều căn nhà có ba cửa, trong đó cửa chính ở gian giữa thường chỉ mở vào những dịp quan trọng.

Bên trong nhà có nơi thờ tổ tiên, gian bếp, chỗ tiếp khách và gác chứa lương thực. Một hình ảnh đặc trưng khác là những chiếc cối giã gạo vận hành bằng sức nước. Dòng chảy được dẫn vào máng gỗ, tạo lực nâng và hạ chày giã mà không cần sử dụng điện.

Người Mông tại Cát Cát vẫn gìn giữ các nghề truyền thống như trồng lanh, dệt vải, nhuộm chàm, thêu thổ cẩm, đan lát, chạm bạc và rèn nông cụ. Du khách có thể quan sát quá trình làm sản phẩm, thuê trang phục truyền thống hoặc chọn đồ thủ công làm quà.

Vào đầu xuân, lễ hội Gầu Tào tạo nên không khí rộn ràng với tiếng khèn, tiếng sáo và các điệu múa truyền thống. Những món ăn như mèn mén, thắng cố, thịt hun khói, bánh ngô và rượu ngô cũng góp phần tạo nên trải nghiệm đặc trưng của vùng cao.

Du lịch cộng đồng và bài toán giữ bản sắc

Du lịch giúp người dân có thêm sinh kế từ việc hướng dẫn khách, bán sản phẩm thủ công, cho thuê trang phục, phục vụ ẩm thực và tổ chức các hoạt động trải nghiệm.

Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Lào Cai, mô hình gắn du lịch với an sinh tại Cát Cát còn hỗ trợ hơn 20 trẻ em có hoàn cảnh khó khăn tham gia biểu diễn phục vụ du khách. Hơn 10 người cao tuổi được bố trí nơi ở miễn phí và tham gia giới thiệu nghề truyền thống.

Sự nổi tiếng cũng đặt ra yêu cầu cân bằng giữa khai thác du lịch và bảo tồn. Những mái nhà, trang phục, nghề thủ công hay lễ hội chỉ có giá trị lâu dài khi người dân vẫn là chủ thể văn hóa và trực tiếp hưởng lợi từ những giá trị mình gìn giữ.

Từ một bản làng hình thành giữa thế kỷ XIX, Cát Cát nay đứng trước cơ hội bước vào mạng lưới những làng du lịch tiêu biểu của thế giới. Dù kết quả giải thưởng năm 2026 chưa được công bố, việc trở thành đại diện Việt Nam đã cho thấy sức hút của một điểm đến kết hợp hài hòa giữa cảnh quan, văn hóa bản địa và sinh kế cộng đồng.

Nguyệt Phạm (Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, VietNamNet, Báo Nông nghiệp và Môi trường)