Richard Paterson vốn là bậc thầy pha chế của thương hiệu The Dalmore và thường được tôn vinh bằng biệt danh The Nose. Biệt danh đó hoàn toàn không phải do nhãn rượu đặt ra để làm truyền thông, mà bởi ông từng mua một hợp đồng bảo hiểm với Lloyd's of London cho khứu giác của chính mình với giá trị lên tới 2.5 triệu USD.
Điều đáng nói là về bản chất một hãng bảo hiểm thì không hề bảo hiểm riêng cái mũi. Thứ họ thực sự bảo hiểm là năng lực lao động, tức là thứ duy nhất khiến người đàn ông này không thể bị thay thế bởi bất kỳ ai, và thứ đó hoàn toàn có thể mất sạch chỉ sau một cơn cúm nặng hay một tai nạn bất ngờ.
Năng lực phi thường đó được nhìn ra rõ nhất từ khối lượng công việc khổng lồ mỗi ngày. Theo mô tả của chính Richard Paterson, ông phải ngửi hàng trăm mẫu thùng mỗi ngày tại The Dalmore với tốc độ kinh ngạc lên tới 6 thùng mỗi phút. Để làm được điều đó, ông hít qua mỗi lần bằng một bên mũi, nhưng trước khi ngửi ông luôn cho một ít nước nóng vào, và chờ rượu trở về đúng nhiệt độ cùng độ ẩm của phòng, để nó thực sự mở ra hương vị trọn vẹn nhất.
Toàn bộ cách làm cẩn trọng đó đến từ ba câu lệnh ông nhận được từ năm 8 tuổi, khi được cha dẫn vào một hầm rượu ở Glasgow, chính là hãy để ý cùng lắc nó lên và chào nó một tiếng. Ông đã kể lại lần đầu tiên đó bằng một câu rất ít chất quảng cáo, rằng mùi whisky đập thẳng vào người và trong bóng tối, ông chỉ nhìn ra được những cái bóng lờ mờ của các thùng gỗ khổng lồ.
9 năm sau khi bước vào nghề ở tuổi 17, đến năm 26 tuổi, ông đã chính thức trở thành bậc thầy pha chế và là một trong những người trẻ nhất từng giữ vị trí danh giá này. Thú vị thay, khi lật lại lịch sử gia tộc, tổ tiên 4 đời của Richard là William Paterson vốn là một trong những người đồng sáng lập Ngân hàng Trung ương Anh vào năm 1694. Điều này tạo nên một sự trùng hợp kỳ lạ khi cùng một dòng họ nhưng lại nắm giữ hai thứ vàng hoàn toàn khác nhau, là vàng thỏi và loại vàng lỏng mang tên whisky.
Mức giá khủng khiếp cho nửa thế kỷ nằm im chờ đợi
Thứ mà Richard Paterson mang theo sang Việt Nam lần này là chai The Dalmore 52 Year Old thuộc dòng Luminary Series thứ ba mang tên The Rare. Điểm đặc biệt là cả thế giới chỉ có vỏn vẹn hai bộ trong đó một bộ được giữ vĩnh viễn tại nhà máy ở Scotland. Bộ còn lại thì từng được đấu giá tại Hong Kong với mức giá khoảng 64.000 USD và phiên bản này hiện đã không còn được bán trên thị trường.
Con số 64.000 USD để nguyên thì có lẽ không ai hình dung được mức độ đắt đỏ nhưng nếu làm một phép tính nhỏ thì mọi thứ sẽ khác hoàn toàn. Với 52 năm nằm trong thùng thì tính ra người ta phải trả khoảng 1.230 USD cho mỗi năm rượu nằm im trong kho tức là tiền trả cho việc không làm gì cả và chỉ để chờ đợi. Đồng thời nếu rót theo cữ 30ml như cách người ta vẫn uống whisky thì một chai 700ml cho ra khoảng 23 ngụm và mỗi ngụm sẽ trị giá khoảng 2.780 USD. Những phép tính vui này chính là cách để chúng ta hình dung phần nào giá trị của thời gian được đong đếm bằng đô la.
Thậm chí nếu làm một phép so sánh vui nữa thì hợp đồng bảo hiểm khứu giác của ông sẽ tương đương khoảng 39 chai whisky đắt nhất mà chính tay ông làm ra.
Thùng whisky đóng băng dưới nền lều ở Nam Cực từ năm 1907
Ngược dòng thời gian về tháng 1 năm 2010 những người làm công tác bảo tồn đã tình cờ tìm thấy năm thùng gỗ bị băng bọc kín bên dưới căn lều mà đoàn thám hiểm của Ernest Shackleton dựng năm 1908 tại Nam Cực. Trong đó có ba thùng đựng whisky mang thương hiệu Mackinlay và hai thùng đựng brandy đã ngủ vùi hơn một thế kỷ.
Một thùng whisky sau đó được chuyển về New Zealand và rã băng tại bảo tàng để lộ ra bên trong là mười một chai còn nguyên lớp giấy và rạ bọc. Ba chai trong số đó được đặc cách đưa về Scotland bằng máy bay riêng theo một giấy phép do chính phủ New Zealand cấp và giao trực tiếp cho Richard Paterson phân tích. Đứng trước báu vật này ông quyết định không mở nút mà dùng xi lanh xuyên qua nút bấc để rút mẫu ra bởi ông hiểu rằng việc mở nút chính là phá hỏng một vật khảo cổ.
Câu ông nói về mẫu rượu đó rất súc tích khi khẳng định rằng sau 103 năm dưới băng thì nó vẫn hoàn toàn uống được. Và theo nhận định của ông thì hương vị của nó tinh tế hơn nhiều so với những gì người ta hình dung về một loại rượu đầu thế kỷ 20.
Sau khi nghiên cứu thì đến tháng 4 năm 2011 bản phục dựng đã hoàn thành. Tuy nhiên đến tháng 1 năm 2013 ba chai gốc lại được Thủ tướng New Zealand trao trả lại cho Nam Cực và những chiếc thùng được đưa về đúng chỗ cũ dưới căn lều năm 1908. Đó là chi tiết khiến người ta phải suy ngẫm bởi thứ quý nhất trong câu chuyện này cuối cùng không được bán cũng không được uống mà được trân trọng trả lại đúng chỗ nó đã nằm yên suốt một trăm năm.
Nghi thức quaich và những bí mật bên trong thùng gỗ
Tại Việt Nam, trong chuyến đi lần này, rượu được rót theo nghi thức quaich của Scotland với chiếc cốc hai quai, thường gọi là chiếc cốc của tình hữu nghị. Điểm thú vị nằm ở chỗ cốc có hai quai vì người uống bắt buộc phải dùng cả hai tay. Theo cách giải thích được lưu truyền phổ biến thì một người đang dùng cả hai tay để giữ cốc là một người không thể cầm vũ khí, nên đó là lý do chiếc cốc này luôn được trao cho khách lạ như một biểu tượng của sự tin tưởng tuyệt đối.
Trở lại với chuyên môn thì nguyên tắc làm nghề của ông được gói gọn trong một câu duy nhất: thùng gỗ là vua. Theo ông, chiếc thùng có thể quyết định tới 80% phong cách cuối cùng của một chai whisky. Và khi chọn thùng cho một mẻ rượu, ông đã ví von rằng mình phải chắc chắn là đã cho nó mặc đúng bộ quần áo của mình.
Điều này giải thích một chuyện mà người mới uống whisky hay thắc mắc là vì sao một chai 12 năm đôi khi ngon hơn một chai 18 năm. Lý do là vì con số trên nhãn chỉ nói lên việc rượu nằm trong kho bao lâu, chứ không nói lên việc rượu đã nằm trong cái thùng nào. Thời gian chỉ là thời gian, còn cái thùng mới là thứ cho vào đó mùi và vị đặc trưng. Cũng giống như đầu hươu mười hai nhánh trên nhãn của thương hiệu cũng mang theo một truyền thuyết dài từ năm 1263, khi thủ lĩnh dòng họ Mackenzie cứu vua Alexander III khỏi một con hươu đực và được ban tặng đặc quyền dùng hình ảnh này làm huy hiệu truyền đời.
Toàn bộ những câu chuyện di sản này đã được kể lại vô cùng sống động trong sự kiện kéo dài ba ngày hai đêm tại Cam Ranh do Luxemalt tổ chức. Đêm tiệc không chỉ có whisky Scotland, mà còn đặt cạnh một di sản khác là 20 thiết kế áo dài của nhà thiết kế Eric Moon. Hai thứ tưởng chừng không liên quan gì đến nhau về nguồn gốc, nhưng lại giống nhau ở một điểm là đều là nghề thủ công được truyền qua nhiều thế hệ, và đều đang phải tự tìm cách tồn tại trong một bối cảnh mới hiện đại hơn.
Khi được hỏi rằng một người đã ngửi rượu 60 năm thì ông sẽ làm gì với những chai quý nhất, câu trả lời của ông vô cùng ngắn gọn, là không được ngồi ngắm nó, mà nó sinh ra là để chia nhau thưởng thức.
Một chai whisky mất nửa thế kỷ để thành hình và chỉ có hai bộ trên toàn thế giới, trong đó một bộ phải nằm im trong tủ kính ở Scotland. Còn ba chai đáng giá nhất mà ông từng chạm vào thì cũng đã được mang trả lại dưới nền căn lều ở Nam Cực. Nghề này hóa ra phần lớn lại là nghề của sự gìn giữ và lưu truyền những giá trị không thể đong đếm bằng tiền.
Bích Ngọc
Ảnh: BTC
