Một năm trước, khi Ryan Cunningham, nhà đầu tư tại Thung lũng Silicon, đề xuất tổ chức chuyến đi Trung Quốc cho một nhóm các nhà đầu tư robot, ý tưởng này gần như không nhận được sự hưởng ứng. Một người còn đùa rằng nếu đi, liệu có thể lén mang một robot hình người về Mỹ hay không.
Đến năm nay, câu chuyện đã hoàn toàn khác. Cunningham, nhà sáng lập quỹ Edgerunner Ventures, đang lên kế hoạch đưa khoảng 10 nhà đầu tư tới Trung Quốc. Trong nhiều nhóm trò chuyện của giới đầu tư mạo hiểm Mỹ, các thành viên liên tục chia sẻ thông tin về những chuyến đi gần đây hoặc sắp tới tới Thượng Hải, Thâm Quyến, Bắc Kinh.
Họ không hẳn tới Trung Quốc để tìm cơ hội rót vốn. Mục tiêu thực tế hơn là tận mắt nhìn thấy đối thủ của những startup robot Mỹ đang tiến nhanh đến đâu.
“Muốn nghiêm túc với robot, chúng ta cần học từ những gì Trung Quốc đang làm”, Cunningham nói với tờ Business Insider sau khi từng tới Thượng Hải tham dự Hội nghị Trí tuệ nhân tạo quốc tế (WAIC).
Lợi thế phần cứng và chuỗi cung ứng của Trung Quốc
Tờ Business Insider nhận định sự dịch chuyển này phản ánh một thực tế ngày càng khó bỏ qua. Trung Quốc đã dành nhiều năm xây dựng lợi thế trong sản xuất, chuỗi cung ứng và triển khai robot ngoài đời thực, trong khi ngành robot hình người Mỹ phần lớn vẫn đang ở giai đoạn phát triển.
Theo Omdia, hai công ty Trung Quốc là Unitree và AgiBot chiếm 71% lượng robot hình người được xuất xưởng trên toàn cầu trong năm ngoái. Mercator Institute for China Studies cho biết các doanh nghiệp Trung Quốc chiếm 63% số công ty quan trọng trong chuỗi cung ứng linh kiện robot hình người toàn cầu.
Khoảng cách không chỉ nằm ở số lượng robot. Các startup Mỹ còn phụ thuộc đáng kể vào linh kiện hoặc hoạt động lắp ráp từ Trung Quốc. Điều này khiến các nhà đầu tư bắt đầu nhìn ngành robot dưới một góc độ rộng hơn. Một mô hình AI xuất sắc chưa đủ để tạo ra một công ty robot có khả năng cạnh tranh nếu doanh nghiệp đó không kiểm soát được phần cứng, dữ liệu và chuỗi cung ứng.
Neel Mehta, nhà đầu tư của G2 Ventures, là một trong những người đã trực tiếp trải nghiệm khoảng cách này. Sau chuyến đi tới Thâm Quyến và Bắc Kinh, ông cho rằng nhiều định kiến lâu nay của giới công nghệ Mỹ về Trung Quốc đã trở nên lỗi thời.
Trước đây, quan điểm phổ biến tại Mỹ là Trung Quốc có thể mạnh về sản xuất, còn Mỹ sẽ luôn dẫn đầu về AI. Chuyến đi khiến Mehta nhận ra rằng cả hai giả định đều cần được xem xét lại.
Tại một đại lý Xiaomi ở Thâm Quyến, ông tận mắt nhìn chiếc SU7, mẫu xe điện có giá khởi điểm khoảng 30.000 USD. Mehta đánh giá chất lượng hoàn thiện của chiếc xe tương đương những gì người tiêu dùng có thể kỳ vọng ở một mẫu xe hạng sang.
Điều khiến ông chú ý hơn cả lại nằm ở dữ liệu. Robot muốn hoạt động tốt trong thế giới thực cần lượng dữ liệu khổng lồ để học cách nhận biết môi trường và thực hiện các thao tác vật lý. Tại một cơ sở thu thập dữ liệu, Mehta chứng kiến hàng trăm người làm việc liên tục, điều khiển robot từ xa để tạo dữ liệu huấn luyện ở quy mô lớn.
Đây có thể trở thành lợi thế đáng kể của Trung Quốc. Nếu dữ liệu là nút thắt lớn nhất của robot, quốc gia sở hữu năng lực thu thập dữ liệu trong thế giới thực ở quy mô lớn có thể tạo ra những hệ thống AI tốt hơn đối thủ.
Sự quan tâm mới của Silicon Valley còn được thúc đẩy bởi DeepSeek. Sự xuất hiện của các mô hình AI Trung Quốc như DeepSeek, Qwen của Alibaba hay Kimi của Moonshot AI khiến giới đầu tư Mỹ khó tiếp tục xem nhẹ năng lực công nghệ của Trung Quốc.
Rui Ma, người điều hành nền tảng nghiên cứu công nghệ Tech Buzz China, cho rằng hiệu ứng DeepSeek đã tạo ra một cú thức tỉnh. Các nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi Trung Quốc còn sở hữu những năng lực nào mà họ chưa nhìn thấy.
Dù vậy, những chuyến đi cũng cho thấy Trung Quốc chưa thể thắng trên mọi mặt. Charly Mwangi, đối tác tại Eclipse, nhận thấy robot Trung Quốc có khả năng biểu diễn những động tác ấn tượng như nhảy hoặc võ thuật, song vẫn gặp khó khăn với những nhiệm vụ rất đơn giản trong đời sống. Một robot ông chứng kiến có thể thực hiện các động tác võ thuật, song chưa thể tự nhặt một chai nước rồi bỏ vào thùng rác.
Vấn đề lớn hơn nằm ở sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng. Mwangi cho rằng những startup robot mới thành lập gần như chắc chắn sẽ phải dựa vào hệ sinh thái sản xuất của Trung Quốc trong giai đoạn đầu, trước khi tìm cách xây dựng các lựa chọn thay thế.
Với giới đầu tư Mỹ, đây chính là bài học quan trọng nhất sau những chuyến đi. Cuộc đua robot không còn đơn thuần là cuộc đua xem ai có mô hình AI thông minh hơn. Đó là cuộc đua về phần cứng, dữ liệu, nhà máy, linh kiện, chuỗi cung ứng và khả năng đưa robot ra thế giới thực.
Các quỹ đầu tư như G2 Ventures hiện bắt đầu đưa yếu tố Trung Quốc vào quá trình thẩm định startup. Họ không chỉ hỏi một công ty Mỹ có công nghệ tốt đến đâu, mà còn phải tính đến câu hỏi khó hơn. Trong 5 đến 10 năm tới, nếu một đối thủ Trung Quốc xuất hiện với công nghệ tương đương, giá rẻ hơn và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh hơn, lợi thế của startup Mỹ sẽ còn lại là gì?
Đó cũng là lý do các nhà đầu tư Mỹ đang bay sang Trung Quốc. Họ không đơn giản đi tham quan nhà máy. Họ đang cố nhìn trước tương lai của chính những khoản tiền mà mình đã đặt cược.
*Nguồn: BI
Vũ Hoàng
