Một nữ nhân viên văn phòng người Anh đã khơi mào một cuộc tranh luận toàn cầu về ý nghĩa thực sự của "năng suất" sau khi thành công giữ được công việc của mình trong suốt một năm mà không hề làm bất kỳ công việc thực tế nào.
Đó là câu chuyện của Leyla Kazim - câu chuyện lan truyền rộng rãi bởi vì trên lý thuyết cô đã đạt được điều mà nhiều nhân viên kiệt sức thầm mơ ước. Nhưng đằng sau tiêu đó là một câu chuyện sâu sắc hơn về sự thất vọng trong công việc, sự thiếu tổ chức trong doanh nghiệp và một văn hóa nơi công ty khiến nhân viên cảm thấy xa cách và vô hình.
Thực trạng bên trong nhiều văn phòng
Kazim từng làm việc cho một công ty phần mềm ở trung tâm London. Cô mô tả những năm đầu tiên là khá hạnh phúc, nhưng theo thời gian, công việc của cô trở nên lặp đi lặp lại một cách nhàm chán .
Một cuộc tái cấu trúc nội bộ lớn đã tạo ra cơ hội hoàn hảo cho điều mà sau này trở thành cuộc thử nghiệm của cô, đó là cỗ gắng thử không làm việc trong một năm mà không ai nhận ra.
Sau cuộc thử nghiệm, cô nhận ra công việc của mình trở nên vô nghĩa. “Tôi bắt đầu có một linh cảm khó chịu rằng vai trò của mình không còn phù hợp và vô ích,” cô chia sẻ. Cộng thêm một người quản lý mới với kỹ năng lãnh đạo hạn chế khiến Leyla Kazim không bị giám sát khi đi làm - điều kiện càng lý tưởng hơn để cô thử xem mình có thể làm ít đến mức nào mà không bị phát hiện. Và kết quả là Kazim đã thành công thuyết phục cấp trên rằng cô ấy bận rộn và làm việc hiệu quả, mặc dù thực tế cô ấy chẳng làm bất cứ công việc gì cả.
Mánh khóe đã đánh lừa hệ thống
Kazim đã tóm tắt thử nghiệm của mình bằng một câu: "Không có gì lừa dối hơn một bảng tính trong văn phòng hiện đại."
Lịch trình hàng ngày của cô ấy rất đơn giản: cô luôn mở một bảng tính trên màn hình để ngụy trang, sau đó dành phần còn lại của ngày làm việc để lên kế hoạch cho chuyến đi kéo dài 10 tháng. Cô ấy dành khoảng 15 phút mỗi ngày để gửi email hoặc lên lịch các cuộc họp - một thời gian vừa đủ để cô tỏ ra mình đang bận rộn.
Vị trí bàn làm việc của cô ấy cũng là một lợi thế: được đặt gần cửa sổ và tránh xa lối đi lại, nhờ đó cô được che chắn khỏi những ánh nhìn tò mò có thể làm lộ kế hoạch của mình.
Nhưng Kazom khẳng định chính môi trường văn phòng đã tạo điều kiện cho cuộc thử nghiệm diễn ra. Việc thiếu giám sát, quá chú trọng vào năng suất thể hiện và một văn hóa trọng thưởng của công ty đã khiến việc tỏ ra bận rộn của Kazim thiết thực hơn là tạo ra kết quả. Thí nghiệm của Kazim chỉ kết thúc khi cô từ chức mà không bị ai phát hiện.
Suy nghĩ lại về ý nghĩa của công việc
Kazim cho biết trải nghiệm đó đã buộc cô phải suy nghĩ lại về sự nghiệp của mình và nhìn nhận công việc văn phòng hiện đại như "một màn trình diễn sân khấu ".
Cô lập luận rằng nhiều công việc văn phòng về cơ bản là vô bổ, tiêu tốn thời gian và năng lượng lẽ ra có thể dành cho những điều thực sự quan trọng như gia đình, bạn bè hoặc đam mê cá nhân.
Tuy nhiên, cô thừa nhận rằng đây không phải là trường hợp phổ biến. Rất nhiều người lao động phải đối mặt với vấn đề ngược lại: Khối lượng công việc quá tải, áp lực thường xuyên và công việc chiếm hết sức khỏe và thời gian rảnh rỗi của họ.
Trong những trường hợp đó, lời khuyên của cô ấy không phải là lười biếng mà là lên kế hoạch rút lui. Nếu công việc đang lấy đi thời gian và sức khỏe của bạn, cô ấy nói, giải pháp thực sự là tìm cách thoát ra.
Trải nghiệm của Kazim cho thấy một nhân viên vẫn có thể được đánh giá cao dù đóng góp rất ít. Khi nhiệm vụ không rõ ràng và kết quả khó đo lường, việc thường xuyên xuất hiện trước lãnh đạo, cập nhật tiến độ, tham gia họp và trả lời tin nhắn nhanh có thể khiến người khác cho rằng họ đang làm việc tích cực.
Hiện tượng này từng được giáo sư Nhân học David Graeber, giảng viên Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (Anh), phân tích trong cuốn sách Bullshit Jobs: A Theory xuất bản năm 2018. Ông sử dụng khái niệm "công việc vô nghĩa" để chỉ những vị trí mà ngay chính người đảm nhiệm cũng nhận thấy sự thừa thãi. Những vị trí này tiếp tục tồn tại dù không mang lại kết quả rõ ràng vì bộ máy doanh nghiệp cần duy trì quy trình, quy định và hệ thống thứ bậc.
Khảo sát trên 9.000 người lao động Mỹ do công ty nghiên cứu thị trường YouGov thực hiện ghi nhận 55% người được hỏi tin rằng công việc của họ đóng góp ý nghĩa cho xã hội, trong khi 22% khẳng định điều ngược lại.
